باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی - اتحادیه بین‌المللی مخابرات، نهادی با بیش از یک قرن و نیم سابقه، از دل یک نیاز ساده، اما سرنوشت‌ساز شکل گرفت؛ زمانی که تلگراف تازه مرز‌های جغرافیایی را پشت سر می‌گذاشت و تفاوت رمز‌ها و شیوه‌های ارتباطی کشورها، ارسال یک پیام از سرزمینی به سرزمین دیگر را دشوار می‌کرد.

از تلگراف تا زبان مشترک ارتباطات جهان

محمدحسین شیخی، رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات گفت: ایده شکل‌گیری این اتحادیه به سال ۱۸۶۵ بازمی‌گردد؛ زمانی که حدود ۲۰ کشور از فناوری تلگراف استفاده می‌کردند، اما هر کشور رمز و سازوکار متفاوتی برای انتقال پیام داشت. همین مسئله ضرورت ایجاد یک زبان مشترک و استانداردسازی ارتباطات را ایجاد کرد و در ادامه، اتحادیه بین‌المللی مخابرات شکل گرفت.

او ادامه داد: این اتحادیه پس از جنگ جهانی دوم توسعه یافت و به‌صورت رسمی زیر پوشش سازمان ملل متحد قرار گرفت. مأموریت اصلی آن نیز ایجاد استاندارد‌ها و چارچوب‌های بین‌المللی در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات است؛ به این معنا که کشور‌های مختلف بتوانند درباره فناوری‌های جدید، قواعد استفاده از آنها و پیامدهایشان گفت‌و‌گو و به چارچوب‌های مشترک دست پیدا کنند.

ایران؛ عضو قدیمی و بازیگر فعال اتحادیه

شیخی با تأکید بر اهمیت حضور جمهوری اسلامی ایران در این نهاد بین‌المللی اظهار کرد که ایران از پیش از انقلاب اسلامی عضو اتحادیه بین‌المللی مخابرات بوده و پس از انقلاب نیز این حضور ادامه یافته و تقویت شده است.

وی افزود: گروه‌های مطالعاتی مختلفی در این اتحادیه فعال هستند که موضوعاتی مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و استفاده از سامانه‌های ماهواره‌ای در ارتباطات را بررسی می‌کنند و متخصصان وزارت ارتباطات نیز در این گروه‌ها حضوری جدی و مؤثر دارند.

به گفته رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، ایران در مباحث روز حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات مشارکت جدی دارد و از نظر میزان فعالیت و حضور تخصصی، می‌توان آن را در میان ۱۰ کشور برتر این اتحادیه قرار داد.

استاندارد‌هایی که آینده ارتباطات را شکل می‌دهند

شیخی با اشاره به اهمیت حضور فعال کشور‌ها در فرآیند تدوین استاندارد‌های بین‌المللی گفت فناوری‌های جدید تنها زمانی می‌توانند به شکل مطلوب در جهان مورد استفاده قرار گیرند که قواعد و چارچوب‌های مشخصی برای آنها تدوین شود.

وی تأکید کرد کشور‌هایی که فناوری‌های جدید را پیشنهاد می‌کنند، طبیعتاً منافع خود را نیز دنبال می‌کنند و اگر دیدگاه‌ها و ملاحظات سایر کشور‌ها در فرآیند تنظیم‌گری حضور نداشته باشد، ممکن است استاندارد‌هایی تصویب شود که بعد‌ها کشور‌های دیگر ناچار به مواجهه با پیامد‌های آن باشند.

ماهواره‌هایی که می‌توانند به تلفن همراه آنتن بدهند

رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در ادامه به یکی از فناوری‌های نوظهور در عرصه ارتباطات اشاره کرد؛ استفاده از ماهواره‌ها برای ارائه مستقیم خدمات ارتباطی به تلفن‌های همراه.

به گفته شیخی، این فناوری در نگاه نخست می‌تواند راهکاری مناسب برای پوشش مناطق فاقد دسترسی مطلوب به شبکه‌های ارتباطی باشد، اما اگر بدون چارچوب تنظیم‌گری دقیق مورد استفاده قرار گیرد، می‌تواند پیامد‌هایی همچون تداخل فرکانسی، ایجاد اختلال در شبکه‌های مخابراتی و حتی تضعیف اپراتور‌های داخلی را به دنبال داشته باشد.

وی افزود: ایران در این حوزه به‌صورت جدی فعالیت می‌کند و پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز پیشنهاد‌هایی برای نحوه ورود و استفاده از این فناوری در کشور‌ها ارائه کرده است.

هم‌صدایی ایران، چین و روسیه در تنظیم قواعد جدید

شیخی با اشاره به همکاری ایران با برخی کشور‌های دیگر در این حوزه اظهار کرد: ایران، چین و روسیه در زمینه نحوه تنظیم استاندارد‌های استفاده از فناوری‌های ارتباطی ماهواره‌ای دیدگاه‌های نزدیک و همسویی دارند و تلاش می‌کنند چارچوب‌هایی تدوین شود که استفاده از این فناوری ضمن ایجاد فرصت‌های جدید، به شبکه‌های ارتباطی کشور‌ها آسیب نزند.

وی همچنین همکاری با کشور‌های همسو را بخشی از دیپلماسی ارتباطات دانست و گفت کشور‌هایی مانند اعضای بریکس به دلیل برخورداری از جمعیت زیاد، ظرفیت‌های فناورانه و سهم قابل توجه در ترافیک جهانی اینترنت، می‌توانند در شکل‌دهی به استاندارد‌ها و مقررات آینده ارتباطات نقش مهمی داشته باشند.

کوانتوم؛ انقلاب بعدی در امنیت ارتباطات

رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در ادامه، فناوری کوانتوم را یکی از مهم‌ترین فناوری‌های نوظهور در حوزه ارتباطات و امنیت سایبری عنوان کرد.

شیخی توضیح داد که ارتباطات همواره به رمزنگاری برای حفاظت از اطلاعات وابسته بوده و در مقابل، تلاش برای شکستن رمز‌ها نیز ادامه داشته است. فناوری کوانتوم می‌تواند از یک سو روش‌های جدیدی برای رمزنگاری ایجاد کند و از سوی دیگر، پردازنده‌هایی را در اختیار قرار دهد که قابلیت‌های تازه‌ای برای رمزگشایی دارند.

به گفته وی، نمونه‌های آزمایشگاهی و حتی نمونه‌هایی در مقیاس بزرگ‌تر در کشور‌های مختلف در حال توسعه و آزمایش هستند و پیش‌بینی می‌شود این فناوری در کمتر از ۱۰ سال آینده به شکل گسترده‌تری وارد عرصه عملیاتی شود.

آزمایش موفق شبکه ارتباطات کوانتومی در ایران

شیخی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات گفت: وزارت ارتباطات و پژوهشگاه نمی‌توانند منتظر بمانند تا فناوری کوانتوم در جهان فراگیر شود و سپس برای استفاده از آن اقدام کنند.

وی افزود: با استفاده از ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور و ایجاد هم‌افزایی میان مجموعه‌های مختلف، نمونه‌های اولیه و مطالعات آزمایشگاهی این فناوری دنبال شده و اخیراً یک شبکه ارتباطات کوانتومی در محیط آزمایشگاهی مورد آزمایش قرار گرفته که نتایج مطلوبی نیز به همراه داشته است.

رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات تأکید کرد گام بعدی، توسعه این فعالیت‌ها و حرکت به سمت ایجاد نمونه‌ای واقعی‌تر و گسترده‌تر از ارتباطات کوانتومی در کشور است.

جوانان ایرانی؛ سرمایه اصلی رقابت فناورانه

شیخی یکی از مهم‌ترین مزیت‌های ایران در مسیر توسعه فناوری‌های نوظهور را نیروی انسانی دانست و گفت کشور از استعداد‌های جوان و نیرو‌های توانمند بسیاری برخوردار است.

وی تأکید کرد هنر کشور باید این باشد که از این ظرفیت انسانی به شکل درست استفاده کند؛ چرا که با فعال شدن توان جوانان، می‌توان مسیر دستیابی به فناوری‌های جدید را با سرعت بیشتری طی کرد و فاصله با کشور‌های پیشرو را کاهش داد.

هوش مصنوعی؛ از داده و زیرساخت تا تربیت نیروی متخصص

رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در بخش دیگری از سخنان خود به هوش مصنوعی پرداخت و توسعه زیرساخت‌های داده‌ای و تربیت نیروی انسانی متخصص را از الزامات استفاده مؤثر از این فناوری دانست.

به گفته شیخی، در حوزه‌هایی مانند پزشکی، استفاده از هوش مصنوعی نیازمند داده‌های مناسب و زیرساخت‌های عمومی قدرتمند است و نمی‌توان بدون فراهم کردن این بستر‌ها انتظار داشت ابزار‌های هوش مصنوعی به شکل مؤثر برای حل مسائل کشور به کار گرفته شوند.

وی افزود وزارت ارتباطات در کنار توسعه زیرساخت‌ها، برنامه‌هایی را برای آموزش و تربیت نیروی انسانی در حوزه هوش مصنوعی دنبال می‌کند؛ برنامه‌ای که در مرحله نخست در پنج استان آغاز شده و قرار است به سایر استان‌های کشور نیز گسترش پیدا کند.

از حضور در اتحادیه تا ساختن آینده فناوری

بر اساس اظهارات شیخی، حضور ایران در اتحادیه بین‌المللی مخابرات تنها به عضویت در یک نهاد بین‌المللی محدود نمی‌شود؛ بلکه مشارکت در تدوین استانداردها، اثرگذاری بر قواعد فناوری‌های نوظهور، همکاری با کشور‌های همسو و سرمایه‌گذاری بر نیروی انسانی و زیرساخت‌های بومی، بخش‌هایی از مسیر حضور مؤثر ایران در آینده ارتباطات جهان است؛ آینده‌ای که قواعد آن از امروز در اتاق‌های مذاکره و گروه‌های تخصصی بین‌المللی در حال شکل‌گیری است.