باشگاه خبرنگاران جوان  - در حالی که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به بازارهای صادراتی و محصولات کشاورزی با ارزش افزوده بالا وابستگی دارد، صنعت پسته در استان یزد، همچون ستون اصلی درآمدزایی کشاورزی این منطقه، با چالش‌هایی روبرو شده که فراتر از مسائل فنی و زراعی است.

پسته یزد، با رکورد تولید سالانه ۹۲ هزار تن و ارزش صادراتی خیره‌کننده نزدیک به ۴۰۰ میلیون دلار، اکنون در میانه یک نبرد اداری فنی قرار گرفته است. از یک سو، پتانسیل عظیم این محصول برای تقویت تراز تجاری کشور دیده می‌شود و از سوی دیگر، زنجیره تأمین و صادرات با موانعی همچون عدم دسترسی آسان به آزمایشگاه‌های تخصصی و تغییر مداوم استانداردهای اجرایی، رو در رو شده است.

تداوم وابستگی صادرکنندگان پسته یزد به آزمایشگاه‌های خارج از استان، یکی از موانع مهم در مسیر توسعه صادرات این محصول به شمار می‌رود؛ مشکلی که علاوه بر افزایش هزینه‌های آزمایش، با اتلاف بخشی از نمونه‌ها، طولانی‌شدن فرآیند صادرات و ایجاد فشار مضاعف بر فعالان این حوزه همراه است.

در حال حاضر راه‌اندازی آزمایشگاه تخصصی و مجهز برای سنجش آفلاتوکسین و سایر شاخص‌های سلامت محصولات صادراتی، به مطالبه‌ای جدی در بخش کشاورزی و تجارت استان تبدیل شده است.

ضرورت تحول در زنجیره تولید و صادرات پسته یزد

رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی یزد ایجاد زیرساخت آزمایشگاهی مستقل در استان را از نیازهای اساسی زنجیره صادرات پسته دانست و گفت: نبود آزمایشگاه تخصصی، صادرکنندگان را ناچار کرده است نمونه‌های محصولات خود را برای بررسی به رفسنجان ارسال کنند؛ روندی که هزینه و زمان صادرات را افزایش داده و بخشی از توان رقابتی تولیدکنندگان یزدی را کاهش می‌دهد.

حسین پهلوان‌پور با اشاره به هزینه‌های سنگین نمونه‌برداری و آزمایش افزود: در شرایط فعلی، برای بررسی هر محموله در معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان حدود ۳۰ میلیون تومان دریافت می‌شود و از صادرکننده ۲۰ کیلوگرم نمونه تحویل می‌گیرند، در حالی که تنها پنج کیلوگرم از آن در فرآیند آزمایش مصرف می‌شود.

وی ادامه داد: ۱۵ کیلوگرم باقی‌مانده عملاً از چرخه مصرف خارج می‌شود و همین مسئله، هزینه واقعی آزمایش را برای صاحبان کالا افزایش می‌دهد؛ هرچند پیگیری‌هایی برای بازگرداندن بخش استفاده‌نشده نمونه‌ها در حال انجام است.

پهلوان‌پور ادامه داد: در حال حاضر تمامی نمونه‌های پسته صادراتی یزد که مقصد آن‌ها کشورهای اروپایی است، برای انجام آزمایش‌های لازم به رفسنجان منتقل می‌شود؛ اما بر اساس وعده‌های مطرح‌شده، در صورت راه‌اندازی آزمایشگاه استان، امکان انجام این فرآیند در داخل یزد فراهم خواهد شد. تحقق این وعده، نیازمند هماهنگی جدی میان دستگاه‌های اجرایی، سازمان غذا و دارو، بخش خصوصی و تشکل‌های تخصصی است.

رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی یزد، تصریح کرد: تداوم بلاتکلیفی در مدیریت آفلاتوکسین و ساماندهی واحدهای فرآوری پسته، دیگر قابل‌توجیه نیست و انتظار می‌رود جلسات استانی به‌جای تکرار مکررات، به نتایج عملیاتی ملموس منجر شود.

انحصار آزمایشگاهی؛ مانعی بر سر راه جهش تولید

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد با اشاره به موضوع حیاتی آزمایش‌های «آفلاتوکسین» که تعیین‌کننده اصلی کیفیت و سلامت صادراتی پسته است اعلام کرد: این آزمایش‌ها به شکلی، در انحصار استان کرمان است.

عباس حاجی‌حسینی با نگاهی انتقادی به روند همکاری میان دستگاه‌های اجرایی گفت: ما در استان یزد طی دو سال گذشته، تمامی تلاش‌های خود را از طریق اتاق بازرگانی و با حمایت مستقیم استانداری برای رفع این مشکل انجام داده‌ایم. حتی تمامی الزامات و استانداردهای اعلام شده از سوی دانشگاه علوم پزشکی را نیز برآورده کرده‌ایم.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد با بیان اینکه سازمان غذا و دارو در ظاهر از همکاری صحبت می‌کند اما در عمل با تعلل مواجه است، افزود: با وجود اینکه مجوزهای لازم را از وزارت جهاد کشاورزی دریافت کرده‌ایم و طبق توافقات قبلی با معاون وزیر، تجهیز آزمایشگاه را به اتمام رسانده‌ایم، اما اکنون با کارشکنی‌های جدید روبرو هستیم.

وی ادامه داد: در حال حاضر پس از صرف هزینه‌های سنگین و تجهیز آزمایشگاه طبق توافق انجام شده قبل، گفته شدن که تعداد دستگاه‌ها باید به دو مورد افزایش پیدا کند؛ در حالی که قبلاً یک دستگاه توافق شده بود و تهیه شده است، هزینه تجهیز هر دستگاه نیز حدود ۲۰ میلیارد تومان است.

وی با انتقاد از عدم تحقق این وعده‌ها، خاطرنشان کرد: علیرغم برگزاری جلسات چالش‌برانگیز و تخصصی با هدف حل و فصل این معضل در سطح استان، همچنان با نوعی کارشکنی در مسیر پیشرفت روبرو هستیم و لازم است مجموعه سازمان غذا و دارو با جدیت و پیگیری بیشتری نسبت به این موضوع ورود کرده و نقش خود را در رفع این بن‌بست ایفا کند.

نگاه تخصصی جهاد کشاورزی به سلامت محصول؛ ضرورت آغاز نظارت‌ها از باغات پسته

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان یزد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه آفلاتوکسین باید پیش از ورود به چرخه صادرات و از دل باغ‌ها مدیریت شود گفت: یزد با داشتن بیش از ۵۱ هزار هکتار باغ بارور، جایگاه سوم کشور را در اختیار دارد و مدیریت کیفیت باید از مبدأ تولید آغاز شود.

اکبر شیخ‌علیشاهی خاطرنشان کرد: بر اساس الزامات برنامه هفتم توسعه، تمامی محصولات صادراتی باید دارای ناظر فنی و کد رهگیری باشند. در همین راستا، ۸۰ کارشناس کشاورزی برای نظارت دقیق بر فرآیندهای تولید انتخاب شده‌اند.

وی افزود: هدف ما این است که با اجرای پروتکل‌ها نه‌تنها از مرحله تولید، بلکه در تمام زنجیره فرآوری، خشک‌کردن و پوست‌گیری، سلامت پسته تضمین شود تا شاهد بازگشت محموله‌ها در بازارهای حساس صادراتی نباشیم.

گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که صنعت پسته یزد در یک دوراهی سرنوشت‌ساز قرار گرفته است. از یک سو، ظرفیت‌های بی‌نظیر تولید و صادرات وجود دارد و از سوی دیگر، موانع اداری و انحصارات آزمایشگاهی، این ظرفیت را محدود کرده‌اند.

برای برون‌رفت از این وضعیت، هم‌افزایی واقعی میان سازمان جهاد کشاورزی، سازمان غذا و دارو و بخش خصوصی تحت نظارت استانداری ضروری است. تمرکز بر ارتقای استانداردهای بهداشتی در واحدهای فرآوری، تسهیل دسترسی به امکانات آزمایشگاهی در داخل استان و خروج انحصاری انجام آزمایشات از یک مرکز تنها راهکار حفظ بازار جهانی پسته یزد و صیانت از دسترنج هزاران کشاورز یزدی است.

انتظار می‌رود دستگاه‌های اجرایی با پایان دادن به نگاه‌های جزیره‌ای، مسیر توسعه را برای یکی از کلیدی‌ترین محصولات صادراتی غیرنفتی استان هموار سازند.

علاوه بر این ارتقای کیفیت محصول و بهبود بسته‌بندی را برای حفظ جایگاه پسته ایران در بازارهای بین‌المللی ضروری است چرا که رقبای ایران در زمینه کیفیت، فرآوری و بسته‌بندی پیشرفت چشمگیری داشته‌اند و صادرکنندگان یزدی نیز باید خود را با استانداردهای روز هماهنگ کنند.

در این مسیر، آشنایی کشاورزان و گلخانه‌داران با تجربه واحدهای موفق و پیشرو می‌تواند به اصلاح روش‌های تولید، افزایش کیفیت محصول و تقویت توان رقابتی صادرات کمک کند.