باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک‌منش - ثبت «محوطه‌های پیش از تاریخ دره خرم‌آباد» در نقشه میراث جهانی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ یونسکو، صرفاً یک به‌روزرسانی در اسناد بین‌المللی نیست، بلکه تأییدی دوباره بر اهمیت یکی از کهن‌ترین زیستگاه‌های انسانی جهان و جایگاه تمدنی ایران در تاریخ بشریت است.

قرار گرفتن این اثر در نقشه رسمی میراث جهانی، نشان می‌دهد که ارزش‌های علمی، فرهنگی و تاریخی این محوطه‌ها اکنون به بخشی از حافظه مشترک جهانی تبدیل شده و مسئولیت حفاظت از آن نیز ابعادی فراتر از مرز‌های ملی یافته است. 

دره خرم‌آباد با مجموعه‌ای از غار‌ها و محوطه‌های باستانی، سال‌هاست که در کانون پژوهش‌های باستان‌شناسی قرار دارد. شواهد به‌دست‌آمده از این محوطه‌ها، اطلاعات ارزشمندی درباره روند تکامل انسان، شیوه‌های زیست، مهاجرت و سازگاری جوامع اولیه با محیط طبیعی ارائه می‌دهد. از این منظر، ثبت جهانی این مجموعه نه‌تنها افتخاری برای استان لرستان، بلکه دستاوردی برای جامعه علمی و فرهنگی کشور محسوب می‌شود. 

با این حال، ثبت جهانی را نباید نقطه پایان یک مسیر دانست؛ بلکه آغاز مرحله‌ای جدید از مسئولیت‌پذیری در حوزه حفاظت، مدیریت و بهره‌برداری پایدار از این میراث است. تجربه بسیاری از آثار ثبت‌شده در جهان نشان داده است که موفقیت واقعی زمانی حاصل می‌شود که ثبت جهانی با برنامه‌ریزی دقیق برای حفاظت، توسعه زیرساخت‌های گردشگری، آموزش جوامع محلی، مدیریت بازدیدکنندگان و معرفی علمی و فرهنگی اثر همراه باشد. 

«محوطه‌های پیش از تاریخ دره خرم‌آباد» در نقشه میراث جهانی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ یونسکو قرار گرفت 

عطا حسن پور مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان لرستان از انتشار نسخه جدید نقشه میراث جهانی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ یونسکو خبر داد و گفت: «محوطه‌های پیش از تاریخ دره خرم‌آباد» که در سال ۱۴۰۴ به ثبت جهانی رسید، در این نقشه به‌عنوان آخرین اثر جهانی ایران درج شده است. 

عطا حسن‌پور با اعلام این خبر اظهار کرد: بر اساس نسخه جدید نقشه میراث جهانی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ که از سوی سازمان یونسکو منتشر شده است، در مجموع ۲۹ اثر از جمهوری اسلامی ایران در فهرست میراث جهانی این سازمان به ثبت رسیده است. 

وی افزود: از مجموع آثار ثبت‌شده ایران، دو اثر در بخش میراث طبیعی و ۲۷ اثر در بخش میراث فرهنگی و تاریخی قرار دارند. 

حسن‌پور ادامه داد: در این نقشه، «محوطه‌های پیش از تاریخ دره خرم‌آباد» که در سال ۱۴۰۴ به ثبت جهانی رسید، به‌عنوان آخرین اثر جهانی ایران درج شده است؛ رخدادی که بیانگر جایگاه ارزشمند میراث فرهنگی استان لرستان در سطح جهانی و گامی مؤثر در معرفی ظرفیت‌های تاریخی و باستان‌شناختی این استان به شمار می‌رود. 

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان لرستان تصریح کرد: ثبت و درج این اثر در نقشه رسمی میراث جهانی یونسکو، علاوه بر معرفی هرچه بیشتر پیشینه تمدنی لرستان، زمینه‌ساز توسعه گردشگری فرهنگی، افزایش شناخت جهانی از ظرفیت‌های استان و تقویت حفاظت از این میراث ارزشمند خواهد بود. 

لرستان اکنون این فرصت را در اختیار دارد که با تکیه بر این ظرفیت جهانی، به یکی از قطب‌های مهم گردشگری فرهنگی و باستان‌شناسی کشور تبدیل شود. توسعه گردشگری مسئولانه، جذب سرمایه‌گذاری در حوزه خدمات گردشگری، ایجاد فرصت‌های شغلی برای جوامع محلی و گسترش همکاری‌های علمی با مراکز پژوهشی بین‌المللی، از مهم‌ترین دستاورد‌های بالقوه این رویداد خواهد بود؛ البته تحقق این اهداف مستلزم هم‌افزایی میان دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، پژوهشگران، فعالان گردشگری و مردم محلی است. 

از سوی دیگر، معرفی صحیح این اثر در سطح ملی و بین‌المللی می‌تواند تصویری دقیق‌تر از غنای فرهنگی و تاریخی ایران به جهانیان ارائه دهد. در روزگاری که دیپلماسی فرهنگی نقشی فزاینده در تعاملات بین‌المللی ایفا می‌کند، آثار ثبت‌شده جهانی می‌توانند به‌عنوان سفیران فرهنگی کشور، پیام‌آور تاریخ، تمدن و هویت ایرانی باشند. 

بدون تردید، درج «محوطه‌های پیش از تاریخ دره خرم‌آباد» در نقشه میراث جهانی یونسکو، نقطه عطفی در تاریخ فرهنگی لرستان است؛ اما ارزش واقعی این موفقیت زمانی آشکار خواهد شد که این میراث گران‌بها با مدیریت علمی، حفاظت مستمر و برنامه‌ریزی بلندمدت، برای نسل‌های آینده حفظ شود و به بستری برای توسعه پایدار، رونق گردشگری و ارتقای جایگاه فرهنگی ایران در عرصه جهانی تبدیل گردد.