باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - اهواز که در مجاورت رودخانه کارون قرار دارد، اما شهروندان آن بار‌ها با مشکلاتی نظیر افت فشار، قطعی آب، گل‌آلودگی آب شرب و کیفیت نامطلوب شبکه توزیع مواجه شده‌اند. بخش مهمی از این بحران نه در منابع تأمین آب، بلکه در شبکه فرسوده آبرسانی نهفته است؛ شبکه‌ای که بخش قابل توجهی از آب تولیدشده را پیش از رسیدن به مصرف‌کننده از دست می‌دهد. 

یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی اهواز، فرسودگی گسترده خطوط انتقال و توزیع آب است. گزارش‌ها نشان می‌دهد حدود ۵۵ درصد شبکه آب اهواز فرسوده است و همین مسئله موجب افزایش شکستگی لوله‌ها، نشت آب و بروز حوادث متعدد در شبکه شده است. فرسودگی بالا نه تنها هزینه‌های نگهداری را افزایش می‌دهد، بلکه حجم زیادی از آب تصفیه‌شده را نیز هدر می‌دهد. 

هدررفت آب در شبکه‌های شهری معمولاً به دو بخش «هدررفت واقعی» و «هدررفت ظاهری» تقسیم می‌شود. هدررفت واقعی شامل نشت از لوله‌ها، مخازن و اتصالات است و هدررفت ظاهری ناشی از انشعابات غیرمجاز، خرابی کنتور‌ها و خطا‌های اندازه‌گیری است. در خوزستان، به دلیل قدمت بالای شبکه توزیع، هر دو نوع هدررفت وجود دارد. مسئولان آب و فاضلاب در سال‌های مختلف میزان هدررفت آب در استان را تا حدود ۴۰ درصد اعلام کرده‌اند؛ رقمی که به‌مراتب بالاتر از میانگین کشوری بوده است. 

پیامد‌های فرسودگی شبکه تنها به اتلاف منابع آبی محدود نمی‌شود. هنگامی که لوله‌های قدیمی دچار شکستگی یا افت فشار می‌شوند، احتمال نفوذ آلودگی از محیط اطراف به داخل شبکه افزایش می‌یابد. این مسئله در شهری مانند اهواز که در برخی نقاط با مشکلات زیرساختی فاضلاب نیز روبه‌رو است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. کارشناسان هشدار داده‌اند که فرسودگی شبکه آب و وجود نقاط تلاقی با تأسیسات فاضلاب می‌تواند احتمال آلودگی آب را افزایش دهد. 

گل‌آلود شدن آب در برخی مناطق اهواز نیز بار‌ها به وضعیت شبکه توزیع مرتبط دانسته شده است. رسوبات انباشته‌شده در لوله‌های قدیمی، شکستگی‌های مکرر و افت فشار شبکه از جمله عواملی هستند که می‌توانند موجب ورود گل‌ولای و تغییر کیفیت ظاهری آب شوند. مسئولان حوزه آب در سال‌های گذشته بار‌ها اذعان کرده‌اند که بخشی از این مشکلات ناشی از فرسودگی شبکه و رسوبات موجود در خطوط انتقال است. 

از منظر اقتصادی نیز هدررفت آب به معنای نابودی سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در مراحل برداشت، انتقال، تصفیه و توزیع است. برای تولید هر مترمکعب آب شرب، هزینه‌های سنگینی صرف تأمین، پمپاژ، تصفیه و انتقال می‌شود. هنگامی که درصد بالایی از این آب در شبکه نشت می‌کند، در واقع بخشی از منابع مالی کشور نیز از بین می‌رود. این موضوع در شرایط کم‌آبی و تنش آبی کشور، اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند. 

عامل دیگری که بر شدت بحران می‌افزاید، وجود انشعابات غیرمجاز است. گزارش‌ها حاکی از وجود ده‌ها هزار انشعاب غیرمجاز در اهواز است که علاوه بر ایجاد اختلال در مدیریت مصرف، موجب افزایش هدررفت ظاهری و کاهش درآمد شرکت‌های آب و فاضلاب می‌شود. این مسئله منابع مالی مورد نیاز برای نوسازی شبکه را نیز محدود می‌کند. 

هدر رفت ۴۶ درصدی آب در اهواز 

آریا خاکی معاون بهره‌برداری و توسعه آب شرکت آب و فاضلاب اهواز در گفتکو با خبرنگار ما با اشاره به شرایط اقلیمی خوزستان و افزایش دمای هوا، بر ضرورت مدیریت مصرف آب و رعایت الگوی مصرف از سوی شهروندان تأکید کرد و گفت: هم‌اکنون حدود ۴۶ درصد آب تولیدی در شبکه توزیع اهواز به هدر می‌رود. 

آریا خاکی اظهار کرد: با وجود منابع مختلف تأمین آب در استان خوزستان، شرایط آب‌وهوایی، گرمای شدید و افزایش مصرف، ضرورت مدیریت صحیح مصرف آب را دوچندان کرده است. 

وی افزود: اهمیت آب در فرهنگ دینی و واقعه کربلا نشان‌دهنده ارزش این نعمت الهی است و همه شهروندان باید در حفظ و مصرف صحیح آن مشارکت داشته باشند. 

فرسودگی بیش از نیمی از شبکه آبرسانی اهواز 

معاون بهره‌برداری و توسعه آب آبفای اهواز با بیان اینکه بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ کیلومتر خط انتقال و شبکه توزیع آب در حوزه اهواز وجود دارد، گفت: حدود ۵۵ درصد این شبکه فرسوده است و همین موضوع موجب بروز نشتی‌ها و شکستگی‌های متعدد می‌شود. 

خاکی افزود: گروه‌های عملیاتی شرکت به‌صورت شبانه‌روزی در حال رفع نشتی‌ها و شکستگی‌ها هستند تا میزان هدررفت آب کاهش یابد و آب سالم و پایدار به دست مشترکان برسد. 

حل بحران آب اهواز بدون نوسازی گسترده زیرساخت‌ها امکان‌پذیر نیست. تعویض خطوط فرسوده، استفاده از لوله‌های مقاوم‌تر، توسعه سامانه‌های هوشمند نشت‌یابی، مدیریت فشار شبکه، اصلاح انشعابات غیرمجاز و افزایش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های شهری از جمله اقداماتی است که می‌تواند میزان هدررفت را کاهش دهد. تجربه بسیاری از شهر‌های جهان نشان می‌دهد که کاهش تنها چند درصد از هدررفت آب می‌تواند میلیون‌ها مترمکعب آب را به چرخه مصرف بازگرداند. 

امروز مسئله آب اهواز بیش از آنکه یک بحران تأمین باشد، یک بحران مدیریت و زیرساخت است. تا زمانی که بخش قابل توجهی از آب تصفیه‌شده در لوله‌های فرسوده شهر هدر می‌رود، افزایش تولید آب یا اجرای طرح‌های جدید انتقال نمی‌تواند به تنهایی مشکلات شهروندان را حل کند. نجات شبکه آبرسانی اهواز، در واقع نجات یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های عمومی یعنی آب است؛ سرمایه‌ای که هر قطره آن در شرایط کنونی کشور ارزشی راهبردی دارد.