باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - حجم بالای تولید فاضلاب شهری و صنعتی و ورود بخش قابل توجهی از آن بدون تصفیه به محیط‌زیست، نه‌تنها منابع آبی سطحی و زیرزمینی را تهدید می‌کند، بلکه پیامد‌های مستقیم بر سلامت عمومی و اکوسیستم‌های طبیعی استان خوزستان دارد. 

در چنین شرایطی، توسعه و تکمیل تصفیه‌خانه‌های فاضلاب یک انتخاب اختیاری یا پروژه صرفاً عمرانی نیست، بلکه ضرورتی حیاتی برای حفظ پایداری زیست‌محیطی استان به شمار می‌رود. تصفیه‌خانه‌ها نقش کلیدی در کاهش آلودگی آب، جلوگیری از انتشار بیماری‌ها، و کاهش فشار بر منابع آب شیرین دارند؛ منابعی که در خوزستان با توجه به شرایط اقلیمی و کاهش ورودی آب، ارزش راهبردی پیدا کرده‌اند.

از سوی دیگر، استفاده مجدد از پساب تصفیه‌شده می‌تواند به‌عنوان یک منبع پایدار برای بخش کشاورزی و صنعتی عمل کند و بخشی از بحران کم‌آبی را جبران نماید. این موضوع در استانی که همزمان با تنش آبی و آلودگی‌های صنعتی روبه‌روست، اهمیت دوچندان دارد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان خوزستان از اجرای برنامه‌های گسترده برای بهبود مدیریت فاضلاب در استان خبر داد و گفت: توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت تصفیه‌خانه‌ها با هدف کاهش فشار بر منابع آبی در دستور کار قرار دارد. 

توسعه تصفیه‌خانه‌ها؛ کلید حل بحران آب در خوزستان 

محمدجواد اشرفی با تشریح وضعیت مدیریت فاضلاب در سال ۱۴۰۴ اظهار کرد: در حال حاضر ۱۱ شهر خوزستان به تصفیه‌خانه فاضلاب مجهز هستند که از این تعداد، ۹ واحد در مدار بهره‌برداری فعال قرار دارد و ۲ واحد نیز با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در مسیر بازگشت به چرخه فعالیت قرار گرفته‌اند. 

همچنین ۹ تصفیه‌خانه دیگر در مراحل مختلف ساخت قرار دارند که بهره‌برداری از آنها می‌تواند نقش مؤثری در بهبود مدیریت فاضلاب استان ایفا کند. 

وی افزود: در حوزه استفاده از آب‌های نامتعارف نیز ۲۷ واحد صنعتی دارای برنامه‌های مرتبط هستند که این موضوع نقش مهمی در کاهش برداشت از منابع آب شیرین دارد. 

اشرفی با اشاره به توسعه شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب در استان گفت: هم‌اکنون ۱۹ شهر خوزستان از جمله اهواز، آبادان، دزفول، خرمشهر، بندر امام، بندر ماهشهر، اندیمشک، ایذه، بهبهان، شوشتر، شوش، سوسنگرد، هویزه، بستان، رفیع، رامهرمز، شادگان، مسجدسلیمان و هفتکل دارای شبکه جمع‌آوری فاضلاب هستند و تکمیل پوشش این شبکه‌ها در سایر مناطق نیز در دستور کار قرار دارد. 

وی حجم تولید فاضلاب شهری در استان را روزانه حدود ۶۱۳ هزار و ۸۰۰ مترمکعب اعلام کرد و افزود: بخش قابل توجهی از این میزان نیازمند ارتقای فرآیند‌های جمع‌آوری و تصفیه است؛ از این‌رو افزایش ظرفیت تصفیه‌خانه‌ها و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین به‌عنوان یکی از اولویت‌های اصلی دنبال می‌شود. 

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان خوزستان ادامه داد: در حال حاضر حدود ۴۳۱ هزار مترمکعب از فاضلاب شهری استان بدون تصفیه وارد محیط می‌شود و در مقابل، حدود ۱۸۲ هزار و ۸۰۰ مترمکعب از فاضلاب تولیدی در تصفیه‌خانه‌ها پالایش می‌شود که با تکمیل پروژه‌های در دست اجرا، این میزان افزایش قابل توجهی خواهد یافت. همچنین شناسایی ۳۱۱ نقطه تخلیه مستقیم فاضلاب، امکان برنامه‌ریزی هدفمند برای کنترل این منابع آلاینده را فراهم کرده است. 

وی در ادامه به وضعیت فاضلاب‌های صنعتی و بیمارستانی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر ۹۳ تصفیه‌خانه فاضلاب صنعتی و ۶۳ تصفیه‌خانه بیمارستانی در استان فعال است و پایش مستمر عملکرد آنها با هدف جلوگیری از آلودگی منابع آبی به‌صورت منظم انجام می‌شود. همچنین ۱۱ تصفیه‌خانه در شهرک‌ها و نواحی صنعتی و ۱۸ تصفیه‌خانه در کشتارگاه‌های دام و طیور مستقر است که از این تعداد، ۱۶ واحد فعال بوده و راه‌اندازی ۲ واحد غیرفعال نیز در دست پیگیری است. 

اشرفی با اشاره به اقدامات نظارتی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان تصریح کرد: طی سال گذشته، صدور ۳۰۴ اخطاریه، انجام ۶۸ اقدام قضایی، تهیه ۳۳ گزارش نظارتی و مدیریتی در حوزه فاضلاب، برگزاری ۲ جلسه تخصصی کمیته فنی مدیریت فاضلاب و انجام بیش از ۱۱۰ بازدید میدانی از تأسیسات فاضلاب، بیانگر عزم جدی برای کنترل آلودگی‌ها و بهبود شرایط زیست‌محیطی استان است. 

وی با تأکید بر ضرورت نگاه فرابخشی به مدیریت فاضلاب خاطرنشان کرد: حل این چالش نیازمند هم‌افزایی و همکاری مستمر دستگاه‌های اجرایی، خدماتی و نظارتی است که خوشبختانه این روند در سال‌های اخیر تقویت شده است. 

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان خوزستان در پایان، مهم‌ترین راهکار‌های بهبود وضعیت فاضلاب در استان را تأمین اعتبارات پایدار برای تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام، توسعه شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب، ارتقای بهره‌وری تصفیه‌خانه‌ها از طریق به‌روزرسانی تجهیزات، استفاده مجدد از پساب در بخش‌های کشاورزی و صنعتی، تقویت نظارت بر واحد‌های آلاینده، جلب مشارکت بخش خصوصی و افزایش آگاهی عمومی عنوان کرد.

با این حال، واقعیت موجود نشان می‌دهد که فاصله قابل توجهی میان وضعیت فعلی و نیاز‌های واقعی استان وجود دارد. کمبود تصفیه‌خانه‌های فعال، فرسودگی برخی زیرساخت‌ها و عدم تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام، از مهم‌ترین موانع در مسیر مدیریت اصولی فاضلاب هستند. رفع این مشکلات بدون تأمین اعتبارات پایدار، برنامه‌ریزی بلندمدت و همکاری مؤثر میان دستگاه‌های اجرایی امکان‌پذیر نخواهد بود. 

در نهایت، توسعه تصفیه‌خانه‌های فاضلاب در خوزستان باید به‌عنوان یک اولویت راهبردی در سطح ملی و استانی دیده شود؛ چرا که این اقدام، نه‌فقط یک پروژه عمرانی، بلکه سرمایه‌گذاری مستقیم در سلامت جامعه، امنیت آبی و آینده زیست‌محیطی منطقه است.