شش راهبرد ساده برای بهبود خلق دیگران؛ از همدلی تا شوخطبعی
یک روان شناس گفت: بهبود هیجان دیگران فقط دلداری یا نصیحت کردن نیست. مؤثرترین مسیر معمولاً با همدلی و پذیرش آغاز میشود.
باشگاه خبرنگاران جوان - همهی ما در طول روز با افرادی روبهرو میشویم که حال خوشی ندارند؛ دوست، همکار یا عضوی از خانواده. اما چگونه میتوان بدون نصیحتهای تکراری یا دلداریهای بینتیجه، شواقعاً به بهبود هیجانهای دیگران کمک کرد؟
ستاره جعفری، روانشناس، در گفتوگو با اشاره به پژوهشی جدید از جرمی اس. نیکلسون در نشریه «Psychology Today» توضیح میدهد که تأثیرگذاری مثبت بر هیجانهای دیگران مهارتی آموختنی است و شش راهبرد علمی برای این کار وجود دارد.
دو دسته کلی راهبرد
به گفتهی این روانشناس، پژوهش «نیوِن، تاتردل و هولمن» (۲۰۰۹) نشان میدهد رفتارهایی که مردم برای تغییر حالات هیجانی دیگران بهکار میبرند، در دو گروه کلی جای میگیرند: راهبردهای بهبوددهنده عاطفه و راهبردهای تضعیفکننده عاطفه. تمرکز ما بر دستهی اول است که خود شامل شش زیرگروه میشود.
شش راهبرد برای بهبود خلق دیگران
۱. ارزشگذاری: یعنی به فرد بفهمانیم برای ما مهم است. وقت گذاشتن، در دسترس بودن و ابراز علاقه سادهترین نمونههای این راهبرد هستند.
۲. حواسپرتی سازنده: برنامهریزی برای فعالیت مشترک، شرکت در یک رویداد اجتماعی یا حتی خروج موقت از محیط تنشزا کمک میکند فرد از افکار منفی فاصله بگیرد.
۳. شوخطبعی: ایجاد موقعیت خندهدار یا تعریف یک لطیف مناسب، شدت هیجان منفی را کاهش داده و انعطافپذیری ذهنی را افزایش میدهد.
۴. درگیری متمرکز بر مسئله: اینجا فرد فرصت مییابد احساساتش را بیان کند. گوش دادن فعال، همدلی و اجازهی تخلیه هیجانی از نمونههای آن است.
۵. درگیری متمرکز بر فرد: یادآوری موفقیتهای گذشته، برجستهسازی نقاط قوت و ابراز اعتماد به توانایی فرد برای عبور از بحران، عزتنفس و خودکارآمدی او را تقویت میکند.
۶. درگیری شناختی: تلاش برای تغییر چارچوب فکری فرد نسبت به موقعیت؛ مثلاً کمک به بازبینی دوبارهی ماجرا، ارائه دیدگاه تازه یا یادآوری منابع حمایت اجتماعی.
سه گام عملی
جعفری تأکید میکند که این راهبردها را میتوان در قالب سه مرحلهی متوالی به کار برد:
گام نخست، ارزشگذاری و تخلیه هیجانی است. او میگوید: «فرد باید احساس کند دیده میشود و پذیرفته است. همدلی، اصالت و پذیرش گرم و بدون قید و شرط، سه مؤلفهی بنیادین این مرحله هستند.»
گام دوم، حواسپرتی و برجستهسازی نقاط قوت برای فاصله گرفتن از نشخوار ذهنی و تقویت احساس تعلق و شایستگی.
گام سوم، شوخطبعی و بازنگری شناختی زمانی که شدت هیجان منفی کاهش یافته است. در این مرحله شوخطبعی تنش را کم میکند و سپس کمک به حل مسئله و تحلیل واقعبینانه موقعیت، فرد را از الگوهای فکری ناکارآمد خارج میسازد.
همدلی اول، نصیحت آخر
این روانشناس در پایان خاطرنشان میکند: «بهبود هیجان دیگران فقط دلداری یا نصیحت کردن نیست. مؤثرترین مسیر معمولاً با همدلی و پذیرش آغاز میشود، با تقویت منابع فردی ادامه مییابد و در نهایت به بازنگری شناختی و حل مسئله منتهی میشود.»
