باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور  - در شرایطی که مدیریت مصرف آب به یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشور تبدیل شده، موضوع تعرفه‌گذاری و نحوه قیمت‌گذاری این کالای حیاتی بیش از گذشته مورد توجه کارشناسان قرار گرفته است. بسیاری از متخصصان معتقدند اصلاح نظام قیمت‌گذاری می‌تواند نقش مهمی در کنترل مصرف بی‌رویه و تأمین پایدار منابع آبی داشته باشد.

 در همین راستا، سیدزاده، سخنگوی آب و فاضلاب کشور، جزئیاتی از ساختار تعرفه‌گذاری آب در ایران و فاصله قیمت تمام‌شده تا بهای دریافتی از مشترکان را تشریح کرده است.

او با اشاره به نظام تعرفه‌گذاری آب در کشور اظهار کرد: موضوع تعرفه‌گذاری آب یک موضوع کاملاً اقتصادی و حساب‌شده است. در همه دنیا معمولاً نظام قیمت‌گذاری آب به صورت پلکانی انجام می‌شود و تقریباً اکثر کشور‌ها از همین شیوه استفاده می‌کنند، به جزء برخی کشور‌ها که به عنوان مثال یک پله ثابت برای قیمت‌گذاری دارند.

او افزود: در کشور ایران هم نظام قیمت‌گذاری آب به صورت پلکانی است؛ بدین نحو که مشترکانی که تا الگوی تعیین‌شده مصرف می‌کنند، هزینه آب‌بهای چندان قابل توجهی پرداخت نمی‌کنند، اما مصرف بالاتر از الگو به صورت پلکانی و تصاعدی با افزایش قیمت مواجه می‌شود.

سخنگوی آب و فاضلاب کشور ادامه داد: البته پیش از این موضوع باید به یک نکته اشاره کرد و آن اینکه با وجود اجرای نظام قیمت‌گذاری پلکانی، آیا ارزش واقعی آب در ایران دریافت می‌شود یا خیر. متأسفانه در حوزه ارزش‌گذاری آب و هزینه‌هایی که باید دریافت شود تا بتوان خدمات مناسب ارائه کرد، همچنان فاصله‌هایی با استاندارد‌های جهانی داریم و نیازمند اقدامات متعددی در این زمینه هستیم.

سیدزاده با مقایسه قیمت آب در ایران و برخی کشور‌های دیگر گفت: در بسیاری از کشور‌های اروپایی قیمت هر مترمکعب آب به طور میانگین حدود ۲ تا ۳ یورو است. این در حالی است که در کشور ایران میانگین قیمت غیر یارانه‌ای آب حدود ۲۴ هزار تومان برای هر مترمکعب برآورد می‌شود که در واقع همان قیمت تمام‌شده دفتری است.

او توضیح داد: البته اگر بخواهیم ارزش واقعی آب را محاسبه کنیم، ممکن است این عدد حتی بیشتر هم باشد و شاید قیمت تمام‌شده واقعی هر مترمکعب آب به حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان برسد. با این حال، در حال حاضر میانگین هزینه‌ای که از مشترکان دریافت می‌شود حدود ۱۲ هزار تومان برای هر مترمکعب است.

سخنگوی آب و فاضلاب کشور تصریح کرد: بنابراین فاصله قابل توجهی بین قیمت تمام‌شده آب و قیمت فروش آن وجود دارد که این فاصله از طریق یارانه‌هایی که دولت پرداخت می‌کند جبران می‌شود. طبیعتاً باید به صورت گام‌به‌گام تلاش کنیم تا نظام قیمت‌گذاری به نحوی اصلاح شود که ارزش واقعی آب بیشتر در آن منعکس شود.

سیدزاده ادامه داد: زمانی که یک کالا ارزش واقعی خود را در قیمت نداشته باشد، زمینه برای مصرف بی‌رویه آن فراهم می‌شود. در واقع هر کالایی که قیمت واقعی آن پرداخت نشود، مصرف‌کننده به سمت استفاده بیش از حد از آن حرکت می‌کند.

او با اشاره به اصلاحات اخیر در تعرفه‌های آب گفت: موضوع قیمت‌گذاری آب در ایران اگرچه طی یکی دو سال گذشته از نظر اصلاح قیمت‌های قبلی و گذشته با جهش‌ها و بهبود‌هایی همراه بوده، اما همچنان نیازمند ارتقاء و اصلاحات بیشتری است.

سخنگوی آب و فاضلاب کشور در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به سهم بسیار ناچیز هزینه آب‌بها در سبد خانوار، افزایش منطقی تعرفه‌ها فشار قابل توجهی به خانوار‌ها وارد نمی‌کند. مطالعات نشان می‌دهد هزینه آب در سبد خانوار حتی از بسیاری از هزینه‌های ساده و پیش‌پاافتاده نیز کمتر است، بنابراین اصلاح نظام قیمت‌گذاری می‌تواند یکی از ابزار‌های مهم برای مدیریت بهینه مصرف آب در کشور باشد.

گفتنی است بسياری از کارشناسان حوزه آب معتقدند تداوم فاصله میان قیمت تمام‌شده و قیمت فروش آب، علاوه بر تحمیل بار مالی به دولت، می‌تواند پیام قیمتی نادرستی به مصرف‌کنندگان ارسال کند. به باور آنان، اصلاح تدریجی تعرفه‌ها در کنار حمایت هدفمند از اقشار آسیب‌پذیر، می‌تواند هم به پایداری مالی شرکت‌های آبفا کمک کند و هم رفتار مصرفی را به سمت الگوی بهینه سوق دهد. همچنین تقویت نظام پلکانی و واقعی‌تر شدن نرخ‌ها برای مشترکان پرمصرف، یکی از ابزار‌های مؤثر در مدیریت تقاضا به شمار می‌رود.

به نظر می‌رسد اصلاح نظام تعرفه‌گذاری آب، نه یک انتخاب بلکه ضرورتی برای حفظ منابع محدود آبی کشور است. توازن میان حمایت از خانوار‌ها و واقعی‌سازی تدریجی قیمت‌ها می‌تواند مسیر پایدارتری برای مدیریت مصرف و تأمین مالی این بخش فراهم کند.