باشگاه خبرنگاران جوان؛ مریم رضایی - حجت‌الاسلام ابراهیم کلانتری، تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع)، در نشستی با جمعی از خبرنگاران فعال در حوزه حرم مطهر به تبیین «چیستی نظام ولایت و امامت» پرداخت و تأکید کرد: اعلام رسمی ولایت امیرالمؤمنین(ع) در واقعه غدیر خم، سازوکار استمرار اسلام به عنوان دین خاتم و تضمین‌کننده حیات جاودانه آن تا پایان دنیا بوده است.

او با تبریک دهه امامت و ولایت و عید سعید غدیر خم و نیز تسلیت سالگرد ارتحال ملکوتی حضرت امام خمینی(ره) اظهار داشت: آن‌چه اهمیت عید غدیر را مضاعف می‌کند آن است که در چنین روزی در ۱۸ ذی‌الحجه سال ۱۰ هجری قمری، در حجةالوداع، خداوند با نصب امام علی(ع) به کسوت امامت و ولایت امت، تکلیف دین خاتم را تا پایان عمر دنیا روشن و تضمین کرد.

کلانتری افزود: به تعبیر رشیدرضا صاحب تفسیر قرآن کریم مشهور به «المنار»، همه مسلمانان اعم از شیعه و سنی نسبت به سخن پیامبر در غدیر خم «مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلَاه» اتفاق نظر دارند. همچنین ابن حجر هیتمی از علمای مشهور اهل سنت در کتاب «الصواعق المحرقه» در باب بیان حدیث ثقلین، سخن پیامبر اکرم(ص) درباره ولایت و امامت امام امیرالمؤمنین(ع) را در جاهای مختلف از جمله واقعه غدیر خم مورد تأیید قرار داده است. به گفته وی، کتاب «الغدیر» علامه امینی نیز در مجلدات مختلف برای اثبات بیان حدیث غدیر از پیامبر اکرم(ص) در مکانی به نام غدیر خم نگاشته شده است.

کلانتری ادامه داد: در حقیقت اهمیت اعلام رسمی و علنی امر امامت و ولایت در آخرین ماه‌های حیات پیامبر اکرم(ص) باعث «اعلام سازوکار استمرار عزتمندانه اسلام به عنوان دین خاتم»، «تضمین حیات جاودانه اسلام تا پایان عمر دنیا» و «خط بطلان بر نقشه‌های شوم کفار، مشرکان و منافقان برای نابودی اسلام پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)» بود.

تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) با اشاره به جایگاه دهه امامت و ولایت گفت: دهه امامت و ولایت و عید غدیر خم یک مقطع تاریخی در تفکر ناب اسلامی است؛ از این رو در چنین موقعیت حساسی هر کس باید به سهم خود برای تبیین اصل امامت و ولایت و اهمیت آن در اسلام تلاش کند.

او در ادامه با اشاره به ضرورت تبیین مفهوم نظام ولایت و امامت پیش از اثبات آن به عنوان نظام سیاسی اسلام اظهار داشت: منظور از نظام ولایت و امامت آن ساختار سیاسی ـ اجتماعی است که سکّان و محور اصلی آن یک عنصر انسانی برگزیده است؛ فردی که نخست دارای بالاترین نصاب فضایل اخلاقی همچون تهذیب نفس، تقوای الهی، شجاعت، عدالت، ایثار، مهربانی و محبت نسبت به شهروندان است؛ دوم آنکه از بالاترین سطح شناخت تخصصی دین و آگاهی از اصول و فروع اسلام ناب و مقتضیات زمان برخوردار است؛ و سوم آنکه از سوی خداوند که مالک اصلی جهان و صاحب ولایت حقیقی بر هستی است، اذن دخالت و اعمال قدرت در امور عمومی جامعه اسلامی را دارد.

کلانتری افزود: بنابراین نظام ولایت و امامت آن نظام سیاسی است که در آن «ولیّ» و «امام» به عنوان برترین فرد جامعه از نظر فضایل اخلاقی، دانش دینی و زمان‌شناسی، از سوی خداوند ـ مستقیم یا با واسطه ـ به سرپرستی جامعه انسانی منصوب شده است.

او در ادامه با بیان اینکه در نگاه اسلام راستین جامعه اسلامی پیکری زنده، پویا و به هم پیوسته از انسان‌های مؤمن است، تصریح کرد: این پیکر نیازمند مرکزی همچون قلب تپنده است که با اجرای احکام و دستورالعمل‌های اجتماعی شریعت اسلامی جامعه را به سوی اهداف الهی هدایت کند و آن مرکز همان عنصر انسانی برگزیده‌ای است که به عنوان ولیّ و امام مشروع امت اسلامی شناخته می‌شود.

به گفته تولیت حرم مطهر، در نظام مبتنی بر ولایت، پویایی و رشد جامعه اسلامی در گرو ارتباط ایمانی، مستمر و مشفقانه با ولیّ و امام است و رکود و مرگ آن در بریدن از این محور تحقق می‌یابد.

کلانتری در ادامه با اشاره به سخنی در تبیین مفهوم امام اظهار داشت: در جامعه اگر بخواهد همه نیروها به کار بیفتد و در یک جهت متمرکز شود و هیچ نیرویی هرز نرود و جامعه بتواند مانند مشت واحدی در برابر قدرت‌های مخاصم بایستد، نیازمند قدرتی متمرکز است؛ نیازمند قلبی برای این پیکر عمومی امت اسلام. چنین فردی باید بسیار آگاه، مصمم، شجاع و آماده فداکاری در راه خدا باشد. چنین موجودی در فرهنگ اسلامی «امام» نام دارد؛ پیشوا و زمامداری که از سوی پروردگار برای هدایت جامعه تعیین می‌شود. گاهی خداوند امام را با نام مشخص می‌کند؛ مانند تعیین امیرالمؤمنین(ع) و سایر ائمه(ع)، و گاهی با نشانه و معیارهایی همچون آنچه در روایت «فَأمّا مَن کانَ مِن الفقهاءِ صائناً لنفسه…» آمده است.

او سپس با اشاره به تحلیل روایات معصومین(ع) درباره ولایت و امامت، مجموعه‌ای از نکات اساسی را برشمرد و گفت: نخست آنکه ولایت از ارکان بنیادین اسلام و پس از توحید مقدم بر سایر ارکان است؛ زیرا ولایت همچون راه و ولیّ الهی همچون راهنما، مسیر صحیح را از بیراهه جدا می‌کند. وی در این زمینه به سخن امام باقر(ع) اشاره کرد که فرمودند: «الولایة أفضل لأنها مفتاحهن و الوالی هو الدلیل علیهن».

کلانتری افزود: دوم آنکه قرآن کریم ولایت پیامبر(ص) و اولیای الهی را در کنار ولایت خداوند قرار داده و اطاعت از آنان را همچون اطاعت از خدا واجب دانسته است؛ امری که بیانگر شأن والای آنان در نظام هستی است.

به گفته او، امام خمینی(ره) نیز با استناد به روایات تأکید کرده‌اند که برای امام مقامات معنوی فراتر از حکومت وجود دارد؛ مقامی همچون خلافت تکوینی که همه ذرات عالم در برابر ولیّ امر خاضع‌اند و این مقام از ضروریات مذهب شیعه است.

تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) سومین نکته را گستره وسیع مفهوم ولایت در اسلام دانست و تصریح کرد: ولایت نه تنها حوزه عبادی بلکه همه عرصه‌های حیات انسانی از جمله حوزه‌های اجتماعی و سیاسی را نیز دربرمی‌گیرد. وی در این زمینه به روایتی از امام رضا(ع) درباره فلسفه نصب اولی‌الامر اشاره کرد که در آن حفظ حدود الهی، سامان دادن به امور عبادی و اجتماعی مردم و جلوگیری از فساد از جمله دلایل نصب حاکم الهی دانسته شده است.

او ادامه داد: بر اساس این روایات، وجود امام و رهبر برای جامعه انسانی امری ضروری است؛ چرا که بدون چنین رهبری، دین دچار تحریف شده و جامعه دچار فساد و بی‌نظمی می‌شود.

کلانتری در ادامه تصریح کرد: حکومت و تشکیل نظام سیاسی تنها یکی از شئون ولایت و امامت است و با آن مساوی نیست؛ بلکه اداره جامعه اسلامی بخشی از مسئولیت‌های امامان معصوم(ع) در کنار سایر شئون ولایت به شمار می‌آید.

او در بخش دیگری از سخنان خود گفت: در روایات اسلامی ولایت و امامت مترادف یکدیگر دانسته شده‌اند. به همین سبب آیه «يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ…» که درباره ابلاغ امامت علی بن ابی‌طالب(ع) نازل شده است، در لسان امام باقر(ع) به ولایت تفسیر شده و قرآن کریم نیز اعلام کرده است که با این ابلاغ، دین کامل شده است: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ…».

تولین حرم شاهچراغ افزود: از این رو می‌توان گفت با ولایت، کمال و جاودانگی اسلام تضمین شده است و بی‌توجهی به آن در برخی روایات به معنای بی‌توجهی به یکی از ارکان حیاتی اسلام تعبیر شده است.

کلانتری همچنین تأکید کرد: ولایت محدود به زمان خاصی نیست و تا پایان دنیا استمرار دارد؛ از همین رو زمین هیچ‌گاه از حجت الهی خالی نمی‌ماند. وی در این زمینه به حدیث متواتر «ثقلین» اشاره کرد که پیامبر اکرم(ص) در آن قرآن و عترت را دو یادگار هدایت‌بخش برای امت معرفی کرده‌اند.

او با اشاره به روایات نقل‌شده در کتاب «کافی» گفت: در این روایات تصریح شده است که زمین هیچ‌گاه از حجت خدا خالی نمی‌ماند؛ چنان‌که امام صادق(ع) فرموده‌اند اگر از مردم تنها دو نفر باقی بمانند، یکی از آنان امام خواهد بود.

تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) در ادامه خاطرنشان کرد: ولایت به دلیل نقش حیاتی خود در حفظ دین، همواره ممکن است مورد سوءاستفاده صاحبان قدرت و ثروت قرار گیرد؛ از این رو پیامبر اکرم(ص) افزون بر بیان حقیقت ولایت، نام و تعداد امامان پس از خود را نیز معرفی کرده‌اند.

او افزود: هرچند در طول تاریخ برخی سلاطین با تکیه بر قدرت و ثروت و نیز غفلت مردم کوشیده‌اند ارزش‌های اسلامی را تحریف کنند، اما هدایت‌های پیامبر اکرم(ص) در معرفی دقیق امامان معصوم(ع) سبب شده است که مسیر ولایت در طول تاریخ برای مؤمنان باقی بماند.

کلانتری در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد: ولایت حلقه اتصال خلق با خالق است و در عصر خاتمیت تنها راه ارتباط حقیقی جامعه انسانی با خداوند تمسک به ولایت اهل بیت(ع) است. 

او در این زمینه به روایاتی از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) اشاره کرد که اهل بیت(ع) را «ابواب الهی» معرفی می‌کنند.

او همچنین با نقل بیانی از مقام معظم رهبری تصریح کرد: بزرگ‌ترین نعمت الهی ولایت است؛ چرا که جامعه دارای ولایت همچون انسانی زنده است که همه استعدادهای انسانی در آن شکوفا می‌شود.

تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) با تأکید بر پیوند دیانت و سیاست در اسلام گفت: در اندیشه اسلامی امامت مرکز پیوند دین و سیاست است و متفکران بزرگ اسلامی نیز امامت را ریاست عام در امور دین و دنیا تعریف کرده‌اند.

او با اشاره به دیدگاه‌هایی از سید مرتضی، علامه حلی و ابن خلدون افزود: در تاریخ اسلام نیز سیره پیامبر اکرم(ص) و امام علی(ع) نشان می‌دهد که دین و سیاست در اسلام از یکدیگر جدا نیستند و اندیشه جدایی دین از سیاست بعدها در دوره امویان ترویج شد.

کلانتری با نقل دیدگاه علامه طباطبایی درباره سخنان معاویه در آغاز حکومت خود گفت: این سخنان در واقع اعلام جدایی سیاست از دیانت بود؛ امری که اسلام اصیل آن را نمی‌پذیرد.

او همچنین به تحلیل علامه اقبال لاهوری اشاره کرد که اسلام را حقیقتی واحد می‌داند که از یک منظر دین و از منظر دیگر حکومت است و قابل تجزیه به دو بخش مستقل نیست.

کلانتری در ادامه تأکید کرد: ولایت در اندیشه اهل بیت(ع) صرفاً یک شناخت نظری نیست، بلکه یک اصل اعتقادی بنیادین است که همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی انسان مؤمن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

او با اشاره به سخن امیرالمؤمنین(ع) که اهل بیت را اساس دین و ستون یقین معرفی می‌کند، افزود: با پذیرش ولایت، همه ساختارهای اجتماعی از فرهنگ و آموزش گرفته تا اقتصاد، سیاست و قضاوت، حول محور ولیّ حق شکل می‌گیرد.

کلانتری گفت: ولایت با ویژگی‌هایی که در روایات بیان شده است بی‌تردید منصبی الهی است؛ بدین معنا که اصل ولایت همچون نبوت تنها با نصب الهی تحقق می‌یابد. البته تحقق عینی آن در جامعه نیازمند حضور و پذیرش مردم است؛ چرا که بدون اراده مردم این اصل نیز مانند سایر اصول اساسی دین به مرحله اجرا در جامعه نخواهد رسید.

او در پایان با نقل سخنی از مقام معظم رهبری خاطرنشان کرد: چنین مرکز و رهبری باید از سوی خداوند تعیین شود، باید عالم، آگاه، مأمون و مصون باشد و مظهر کامل ارزش‌های اسلام و قرآن باشد؛ چنین شخصی در فرهنگ اسلامی «ولیّ» نام دارد.