باشگاه خبرنگاران؛ جواد فراهانی - ستاره‌شناسان قوی‌ترین شواهد تاکنون را کشف کرده‌اند که نشان می‌دهد سیارات خارج از منظومه شمسی دارای میدان‌های مغناطیسی هستند، ویژگی‌ای که بین زمین و پنج سیاره دیگر در همسایگی کیهانی ما مشترک است.

این کشف پیشگامانه که از مشاهدات الگو‌های باد در هفت سیاره فراخورشیدی بزرگ، داغ و گازی به دست آمده است، درک ما را از این جهان‌های دور به طور قابل توجهی عمیق‌تر می‌کند.

بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده توسط تلسکوپ‌ها در شیلی و هاوایی، این یافته نشان می‌دهد که حداقل برخی از این سیارات فراخورشیدی یک ویژگی حیاتی را که در همه به جز دو سیاره از هشت سیاره منظومه شمسی ما یافت می‌شود، به اشتراک می‌گذارند.

میدان مغناطیسی نیرویی نامرئی است که توسط حرکت مواد رسانای الکتریکی در اعماق هسته مذاب یک سیاره و همچنین چرخش آن ایجاد می‌شود. اگرچه شاخص مستقیمی برای حیات نیست، اما می‌تواند عامل حیاتی در قابل سکونت کردن یک سیاره سنگی مانند زمین باشد.

هر هفت سیاره فراخورشیدی مورد مطالعه از نوعی به نام «مشتری‌های داغ» هستند که به دلیل اندازه و ترکیب مشابه مشتری (بزرگترین سیاره منظومه شمسی ما) به این نام خوانده می‌شوند، اما بسیار داغ‌تر هستند. هر یک از این سیارات آنقدر نزدیک به یک ستاره بزرگ و سوزان می‌چرخند که یک طرف سیاره همیشه رو به ستاره (سمت روز) و طرف دیگر دقیقاً مانند ماه نسبت به زمین، همیشه رو به پشت (سمت شب) است.

این مدار نزدیک منجر به دمای سوزان در سمت روز آنها می‌شود، زیرا هر هفت سیاره بسیار نزدیکتر از عطارد به خورشید به دور ستاره‌های میزبان خود می‌چرخند.

در این جهان‌های دورافتاده، باد‌های قدرتمندی از سمت روز گرم به سمت شب سرد می‌وزد. با این حال، دانشمندان یک پدیده غیرمنتظره را مشاهده کردند. جولیا سایدل، ستاره‌شناس از رصدخانه لاگرانژ در مرکز نجوم در نیس، فرانسه، نویسنده اصلی این مطالعه که در مجله Nature Astronomy منتشر شده است، گفت: «آنچه انتظار می‌رود این است که سیارات با دمای بالاتر باد‌های قوی‌تری داشته باشند.» «هرچه انرژی بیشتری به سیستم وارد کنید، باد‌ها شدیدتر می‌شوند. اما ما دقیقاً برعکس آن را می‌بینیم.»

سیدل در توضیح این مشاهده‌ی گیج‌کننده ادامه داد: «داغ‌ترین سیارات، سیاراتی هستند که کمترین قدرت باد را در جو خود دارند. با توجه به آنچه در مورد رفتار جوی می‌دانیم، این واقعاً عجیب است.» او نتیجه گرفت که این به معنای مکانیسم متفاوتی برای اتلاف انرژی است.

او افزود: «تنها راه برای کاهش سرعت جو تا این حد و با این سرعت، از طریق میدان مغناطیسی و تعامل آن با ذرات باردار در حال حرکت در جو است.»

سرعت باد در این سیارات فراخورشیدی به ۱۵۵۰۰ مایل در ساعت (حدود ۲۵۰۰۰ کیلومتر در ساعت) رسید که حتی از سرعت باد در مشتری نیز بیشتر است.

در حالی که اکثر سیارات منظومه شمسی ما دارای میدان‌های مغناطیسی هستند و وجود میدان‌های مغناطیسی در سیارات فراخورشیدی تعجب‌آور نیست، دانشمندان پیش از این برای یافتن شواهد قطعی تلاش کرده‌اند.

سیدل گفت: «ما به یک سیاره فراخورشیدی واحد نگاه نمی‌کنیم، بلکه به گروهی از آنها نگاه می‌کنیم و شاهد یک روند در حال ظهور هستیم.» میدان‌های مغناطیسی ایجاد شده توسط این هفت سیاره از میدان مغناطیسی مشتری کوچکتر بودند، اما مشابه میدان‌های مغناطیسی موجود در سایر سیارات منظومه شمسی ما بودند.

میدان مغناطیسی نقش مهمی در توانایی یک سیاره برای حفظ جو خود در دوره‌های طولانی دارد. به عنوان مثال، مریخ زمانی میدان مغناطیسی داشت، اما میلیارد‌ها سال پیش با سرد شدن، آن را از دست داد. این از دست دادن میدان مغناطیسی به جو نازک فعلی و چشم‌انداز نامناسب آن کمک کرده است.

بیبیانا برنوت، ستاره‌شناس رصدخانه جنوبی اروپا در آلمان و یکی از نویسندگان این مطالعه، گفت: «اگرچه این یک تصور غلط رایج است که میدان‌های مغناطیسی مستقیماً تعیین می‌کنند که آیا یک سیاره قابل سکونت است یا خیر، اما می‌توانند نقش مهمی در نحوه تکامل یک سیاره در طول زمان داشته باشند.» این تحقیق گامی مهم در جهت درک دینامیک پیچیده محیط‌های فراخورشیدی و پتانسیل آنها برای پشتیبانی از حیات است.

منبع: ایندیپندنت