باشگاه خبرنگاران جوان - جنگ وقتی تمام می‌شود همه چیز به پایان نمی‌رسد در برخی مواقع صدای انفجار‌ها تمام می‌شود، اما اضطراب، بی‌خوابی، کابوس و... مدت‌ها در ذهن افراد باقی می‌ماند و به اعتقاد مشاوران و متخصصان حوزه سلامت روان بسیاری از آسیب‌های روانی ناشی از بحران‌ها اگر در همان هفته‌ها و ماه‌های نخست شناسایی نشود می‌تواند به اختلالات مزمن روان منجر شود.

سازمان بهزیستی کشور با همین رویکرد اجرای طرح ملی سنجش سلامت روان را در دستور کار قرار داده و قرار است افراد در معرض آسیب‌های روانی ناشی از جنگ و بحران را شناسایی کرده و پیش از آنکه علائم اولیه به اختلالات مزمن تبدیل شود آنها را به خدمات تخصصی متصل کند. این طرح با رویکرد غربالگری سریع، طبقه‌بندی سطح خطر و ارجاع هدفمند افراد طراحی شده و تمامی افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند در آن شرکت کنند.

در گام نخست، افراد با مراجعه به سامانه سنجش سلامت روان اینجا اطلاعات اولیه خود را ثبت کرده و به پرسشنامه غربالگری وارد شوند. این پرسشنامه شامل ۹ سؤال درباره علائم استرس حاد است علائمی که معمولاً پس از تجربه رویداد‌های آسیب‌زا بروز می‌کنند همچنین می‌توان با اسکن کیوآر کد در پوستر زیر به سامانه مربوطه وارد شد.

در ابتدای ورود به سامانه افراد باید اطلاعات اولیه شامل سن، جنسیت، تحصیلات، وضعیت تأهل، شغل و محل سکونت خود را ثبت کنند و سپس به پرسشنامه غربالگری اولیه وارد می‌شوند.

۹ سؤال برای شناسایی علائم استرس حاد

مرحله اول غربالگری بر پایه یک ابزار ۹ سؤالی استاندارد برای سنجش اختلال استرس حاد ASD طراحی شده است در این بخش از افراد پرسیده می‌شود که طی هفته‌های گذشته تا چه اندازه با علائمی مانند موارد زیر مواجه بوده‌اند:

افکار مزاحم و یادآوری ناخواسته رویداد‌های استرس‌زا احساس تکرار شدن حادثه و بازگشت ذهنی به آن

ناراحتی شدید هنگام مواجهه با یادآور‌های حادثه تلاش برای اجتناب از خاطرات یا موقعیت‌های مرتبط با رویداد

فراموشی بخشی از اتفاقات مهم حادثه احساس گوش‌به‌زنگی و انتظار دائمی خطر

وحشت‌زدگی هنگام شنیدن صدا‌های ناگهانی عصبانیت، تحریک‌پذیری یا پرخاشگری

مشکلات جسمی مانند سردرد، درد‌های بدنی، تهوع و اختلال خواب

پاسخ به این پرسش‌ها به متخصصان کمک می‌کند تا افراد دارای نشانه‌های اولیه آسیب روانی را شناسایی کنند.

افرادی که در این مرحله در گروه‌های دارای خطر متوسط یا بالا قرار بگیرند وارد مرحله دوم می‌شوند. در این بخش ارزیابی تخصصی‌تری با استفاده از پرسشنامه استاندارد PCL-۵ انجام می‌شود این ابزار برای سنجش شدت علائم تروما و احتمال ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه PTSD مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، افراد در سه سطح کم‌خطر، متوسط و پرخطر دسته‌بندی می‌شوند. افراد کم‌خطر توصیه‌ها و آموزش‌های لازم را برای حفظ سلامت روان دریافت می‌کنند. برای افراد دارای خطر متوسط، مداخلات کوتاه‌مدت روان‌شناختی و مشاوره‌ای در نظر گرفته می‌شود و افرادی که در گروه پرخطر قرار می‌گیرند برای دریافت خدمات تخصصی‌تر ارجاع شده و تحت پیگیری فعال و مستمر قرار می‌گیرند.

متخصصان حوزه سلامت روان معتقدند مداخله زودهنگام یکی از مهم‌ترین عوامل جلوگیری از مزمن شدن آسیب‌های روانی است به گفته آنان بسیاری از افرادی که پس از بحران دچار اضطراب، بی‌خوابی یا علائم استرس می‌شوند در صورت دریافت حمایت‌های اولیه می‌توانند بدون ورود به مراحل شدیدتر بیماری به شرایط عادی بازگردند.

بر همین اساس سازمان بهزیستی تلاش کرده با استفاده از بستر‌های آنلاین دسترسی مردم به خدمات غربالگری سلامت روان را تسهیل کند و علاوه بر کاهش بار بیماری‌های روانی از تحمیل هزینه‌های سنگین درمانی در سال‌های آینده جلوگیری کند.

کارشناسان تأکید می‌کنند همان‌گونه که بازسازی شهر‌ها و زیرساخت‌ها پس از بحران ضروری است بازسازی سلامت روان افراد نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند بازگشت جامعه به شرایط عادی محسوب می‌شود.

افراد بالای ۱۸ سال برای شرکت در این طرح می‌توانند با مراجعه به سامانه سنجش سلامت روان سازمان بهزیستی به آدرس https://behzisti.porsline.ir/s/PSY-Screen وضعیت خود را ارزیابی کرده و در صورت نیاز از خدمات تخصصی مشاوره و روان‌شناختی بهره‌مند شوند.

منبع: سازمان بهزیستی