باشگاه خبرنگاران جوان - چرا مهربانی بعد از دادزدن اثر مخرب را از بین نمی‌برد؟ چرا دختران در بزرگسالی ممکن است الگوی روابط خود را براساس ترس شکل دهند؟ «عاطفه سوری»، روان‌شناس کودک از اثرات مخرب بلندشدن صدای پدر در مقابل فرزندان به ویژه دختران می‌گوید.

تأثیر پایدار حتی با تکرار کم

روان‌شناسان در یک مطالعهٔ گسترده، الگو‌های ارتباطی درون ۹۷۶ خانواده را مورد بررسی قرار دادند. هدف اصلی این تحقیق، درک پیامد‌های روانی و رفتاری رفتار‌هایی مانند دادزدن، ناسزاگفتن و تحقیرکردن کودکان توسط والدین بود.

نتایج این پژوهش آشکار ساخت که حتی تعداد دفعات محدودی که والدین بر سر کودک خود فریاد می‌کشند (به‌عنوان مثال، یک نوجوان ۱۳ساله را با صدای بلند مورد خطاب قرار می‌دهند)، می‌تواند به طور معناداری احتمال بروز مشکلات رفتاری و نشانه‌های افسردگی را در سال‌های بعدی زندگی او افزایش دهد.

مهربانی محافظ نیست

شاید نکته کلیدی و غیرمنتظره این باشد که مهربانی و رابطهٔ عاطفی مثبت والدین نمی‌تواند اثر مخرب فریادزدن را خنثی کند! به بیان روشن‌تر، یک رفتار پرخاشگرانهٔ کلامی را نمی‌توان با عذرخواهی، بخشش، یا خریدن یک هدیه جبران کرد. اثر منفی این فریاد‌ها در مغز ثبت می‌شود و باقی می‌ماند، صرف‌نظر از اینکه پس از آن چه رفتار مهربانانه‌ای انجام شود.

توضیح علمی در ثبت خطر و تداوم واکنش شرطی شده تا بزرگسالی

وقتی دادزدن تکرار می‌شود، ناحیه‌ای از مغز به نام آمیگدال (مسئول پردازش هیجاناتی مانند ترس و خطر) بیش‌فعال می‌شود. در این شرایط، مغز کودک یاد می‌گیرد «صدای بلند مردانه» را معادل «خطر قریب‌الوقوع» تفسیر کند.

واکنش ایجادشده در آمیگدال پاک‌شدنی نیست. حتی سال‌ها بعد، زمانی که فرد بالغ شده است، شنیدن صدایی مشابه (حتی اگر کاملاً بی‌خطر باشد) کافی است تا بدن به طور خودکار وارد حالت اضطراب، ترس یا آمادگی برای دوری از رویارویی (واکنش «جنگ یا گریز») شود. این یعنی قربانی گذشته، بارهاوبار‌ها در موقعیت‌های روزمره، بدون آگاهی، همان حس وحشت را باز زنده‌سازی می‌کند.

پیامد ویژه برای دختران در روابط آینده

این وضعیت می‌تواند برای دختران پیامد خاص و عمیقی داشته باشد. در بزرگسالی، ممکن است او برای گریز از همین احساس ترس ناخودآگاه، وارد الگوی رفتاری شود که دائماً در تلاش است مردان اطراف خود را راضی نگه دارد. در این فرایند، نیاز‌های شخصی، خواسته‌ها و مرز‌های عاطفی خود را نادیده می‌گیرد تا مبادا خشم یا فریاد احتمالی مرد مقابل را برانگیزد.

آگاهی، نخستین گام برای تغییر رفتار است

طبق آنچه در این گزارش خواندیم پدر نباید سر دختر خود داد بزند، نه به این دلیل که او کودکی «حساس» است، بلکه به دلیل آنکه این رفتار ساختار مغز و واکنش‌های هیجانی او را برای تمام عمر تغییر می‌دهد و می‌تواند الگوی روابطش با همه مردان زندگی‌اش را تحت‌تأثیر قرار دهد.

منبع: فارس