مفرغ لرستان؛ میراثی جهانی که در خاستگاهش آرام می گیرد
مفرغ لرستان تنها مجموعهای از اشیای باستانی نیست؛ بلکه سندی زنده از هنر، فناوری و باورهای مردم ایرانِ باستان است.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - مفرغ لرستان که عمدتاً به هزارههای دوم و اول پیش از میلاد تعلق دارند، با نقشمایههای پیچیده، ظرافت بالا و مضمونهای آیینی، جایگاهی ممتاز در تاریخ هنر جهان دارند.
شهرت مفرغهای لرستان از آنجاست که در کنار زیبایی هنری، از نظر فنی و ریختهگری نیز بسیار پیشرفتهاند. حیوانات اسطورهای، موجودات ترکیبی، سوارکاران، سلاحها، یراقآلات و اشیای آیینی از جمله نمونههای شاخص این مجموعهاند که نشان میدهند مردم این سرزمین نهفقط در تولید ابزار، بلکه در خلق نمادهای فرهنگی نیز مهارتی چشمگیر داشتهاند.
اهمیت مفرغ لرستان امروز بیش از گذشته است؛ زیرا این آثار در سالهای گذشته بهواسطه قاچاق و خروج غیرقانونی از کشور، بخشی از هویت تاریخی منطقه را از زادگاه خود جدا کردهاند. از همین رو، تأسیس موزه مفرغ در لرستان میتواند اقدامی مهم برای بازگرداندن توجه عمومی به این میراث ارزشمند و نیز تقویت گردشگری فرهنگی استان باشد.
موزه مفرغ لرستان با ۱۷ هزار شی تاریخی در سال ۱۴۰۶ راهاندازی میشود
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان در گفتوگو با خبرنگار ما از راهاندازی موزه مفرغ در این استان تا سال ۱۴۰۶ خبر داد و گفت: با توجه به وجود حدود ۱۷ هزار شیء تاریخی در لرستان، ایجاد موزهای درخور برای نمایش این میراث ارزشمند ضروری بود.
عطا حسنپور اظهار داشت: «موزه مفرغ با زیربنای ۲ هزار مترمربع و در ۲۴ اتاق راهاندازی خواهد شد تا بخشی از هویت تاریخی و تمدنی لرستان را به نمایش بگذارد.»
وی با اشاره به جایگاه ویژه مفرغ در تاریخ این سرزمین افزود: «از سال ۱۹۲۷، نخستین آثار مفرغ لرستان توسط قاچاقچیان اشیای باستانی از کشور خارج و در موزههای خارجی نگهداری شد؛ در حالی که این آثار، بخشی از هویت فرهنگی ایران و بهویژه زاگرس مرکزی هستند.»
به گفته او، خاستگاه مفرغ لرستان در زاگرس مرکزی قرار دارد و یافتههای باستانشناسی در محوطههای سرخدم کوهدشت و سنگتراشان خرمآباد این موضوع را تأیید کرده است. در جریان کاوشهای انجامشده در هر یک از این دو محوطه، حدود ۲ هزار قطعه مفرغ کشف شده است.
حسنپور همچنین با اشاره به ظرفیتهای طبیعی و تاریخی استان گفت: «وجود معادن مس و قلع در لرستان، که در گذشته برای تولید آلیاژ مفرغ مورد استفاده قرار میگرفتند، نشان میدهد این استان از دیرباز یکی از مهمترین مراکز ساخت و شکلگیری مفرغ در ایران بوده است.»
او تأکید کرد: «راهاندازی موزه مفرغ نهتنها ضرورتی فرهنگی، بلکه گامی مهم برای حفظ، معرفی و بازشناسی یکی از مهمترین میراثهای باستانی لرستان است.»
مفرغ لرستان مجموعهای از اشیای برنزیِ هنرمندانه است که هم از نظر زیباشناسی و هم از نظر تاریخی ارزش دارد. این آثار با ترکیبی از حیوانات قدرتمند، شکلهای انسانی، و سبک اغراقآمیز و نمادین، نشان میدهند مردمان آن دوره چگونه جهان را میفهمیدند: جهان آکنده از جنگاوری، آیین، قدرت اجتماعی و نیاز به حفاظت و معنا.
در نهایت، مفرغ لرستان نه فقط یک «نوع شیء»، بلکه یک «جهان تصویری» است؛ جهانی که از دل تاریخ غرب ایران بیرون آمده و هنوز هم با چشم و ذهن ما حرف میزند.
