بیستم اردیبهشت «روز جهانی پرندگان مهاجر»، فرصتی مغتنم برای تأمل در شگفتی‌های خلقت و یادآوری مسوولیت خطیر ما در پاسداری از میراث طبیعی مشترک بشری است. این پرندگان شگفت‌انگیز، با پیمودن هزاران کیلومتر، نه تنها مرز‌های سیاسی و جغرافیایی را بی‌معنا می‌سازند، بلکه همچون شاخص‌هایی دقیق، سلامت اکوسیستم‌های زمین را به ما یادآوری می‌کنند.

گرامیداشت این مناسبت دعوتی جهانی است برای همزیستی مسالمت‌آمیز ما با طبیعت در قلب سکونتگاه‌های انسانی. شهر‌های ما می‌توانند ایستگاه امن باشند یا دامگاه مرگ؛ برخورد با شیشه‌های بازتابنده، نورپردازی‌های شدید شبانه، کاهش فضای سبز بومی، و آلودگی هوا و آب، از عوامل شناخته‌شده کاهش بقا و موفقیت تولیدمثل پرندگان در محیط‌های انسان‌ساخت است.

در این راستا بازنگری در طراحی سکونتگاه‌های انسانی و تبدیل شهرهایمان به پناهگاه‌هایی امن که در آن توسعه شهری نه در تقابل با طبیعت، بلکه در امتداد آن باشد ضروری است. ایران در قلب مسیر‌های مهاجرتی مهم پرندگان جهان قرار دارد؛ از تالاب‌ها و سواحل تا دشت‌ها و ارتفاعات، همین جایگاه، مسئولیت ما را دوچندان می‌کند.

امسال، در حالی به استقبال این روز جهانی می‌رویم که آسمان منطقه ما را جنگ‌افروزی و اقدامات تجاوزکارانه رژیم‌های آمریکایی-صهیونیستی، ناآرام کرده و نه‌تنها جان انسان‌های بی‌گناه را هدف قرار داده، بلکه مشکلات محیط زیستی تمام‌عیار را رقم زده است.

جنگ، مرز‌های اکولوژیک را نمی‌شناسد و «امنیت زیستی» کل منطقه را هدف قرار می‌دهد. مطالعات علمی نشان می‌دهند که تنش‌های نظامی و انفجارها، فراتر از تخریب مستقیم زیستگاه‌ها، موجب «آلودگی صوتی شدید» و «اختلال در سیستم ناوبری» پرندگان مهاجر می‌شوند.

قرارگیری در معرض صدای مزمن و ناگهانی (مانند انفجار) با افزایش شاخص‌های استرس، کاهش زمان تغذیه، جابه‌جایی اجباری از قلمرو‌های امن و افت موفقیت زادآوری همراه است. امواج صوتی ناشی از بمباران‌ها و پرواز‌های نظامی، الگو‌های مهاجرتی را برهم زده و باعث خستگی مفرط، از دست دادن مسیر و در نهایت مرگ‌ومیر دسته‌جمعی گونه‌های نادر می‌شود. علاوه بر این، استفاده از تسلیحات مدرن و آلاینده‌های شیمیایی ناشی از انفجارها، منابع آبی و تالاب‌های ما را که ایستگاه‌های حیاتی استراحت پرندگان هستند، مسموم می‌کند.

در شرایطی که ملت ایران و مدافعان امنیت و تمامیت ارضی کشور، درگیر نبردی سرنوشت‌ساز با دولت‌های متجاوز هستند، سازمان حفاظت محیط زیست وظیفه خود می‌داند که صدای این قربانیان خاموش طبیعت باشد. در چنین شرایطی، حفاظت از تالاب‌ها، سواحل و مناطق امنِ کلیدی، نه یک انتخاب، بلکه بخشی از پدافند محیط زیستی کشور است. برای تحقق این هدف، پایش منظم، فعالیت گروه‌های امداد حیات‌وحش، کنترل آلودگی‌های ثانویه، و حفاظت از زیستگاه‌های حساس در روز‌های دشوار جنگ، تشدید شده است.

ما باید «شهر دوستدار پرنده» را به عنوان یک رویکرد ملی، به زبان مشترک مدیریت شهری، آموزش عمومی و مشارکت اجتماعی تبدیل کنیم، پرندگان مهاجر پیام‌آور پیوند و تاب‌آوری‌اند؛ اگر فضا‌های مشترک را ایمن کنیم، در واقع آینده زیست‌پذیرتری برای خود و نسل آینده ساخته‌ایم.

پرندگان، پیام‌آوران صلح و همبستگی جهانی هستند و جامعه جهانی مسوول فراهم کردن آسمانی امن برای پروازشان است، آسمانی که در آن تنها صدای بال زدن پرندگان مهاجر، نویدبخش تداوم زندگی باشد.