باشگاه خبرنگاران جوان - موضوع پیوست‌نگاری فرهنگی‌-اجتماعی به یکی از محور‌های اصلی سیاست‌گذاری مدیریت شهری تبدیل شده است؛ رویکردی که با هدف جلوگیری از پیامد‌های اجتماعی و هویتی در پروژه‌های عمرانی، تلاش دارد توسعه شهری را از چارچوب صرفاً کالبدی خارج کرده و آن را با نیازها، حساسیت‌ها و ویژگی‌های فرهنگی شهروندان پیوند دهد.

شهردار کلان‌شههفته شیرازر شیراز در نشست تخصصی پیوست‌نگاری فرهنگی‌-اجتماعی ۵ کلان‌پروژه شهری که با حضور رئیس شورای اسلامی شهر، رئیس کمیسیون فرهنگی، گردشگری و سومین حرم اهل‌بیت (ع) شورای اسلامی شهر، معاون شهردار و رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز، جمعی از استادان دانشگاه و دیگر مسئولان شهرداری برگزار شد، با رد رویکرد صرفاً کالبدی در توسعه شهری، نسبت به پیامد‌های بی‌توجهی به ابعاد فرهنگی و اجتماعی در اجرای پروژه‌های زیرساختی هشدار داد.

محمدحسن اسدی با بیان اینکه پروژه‌های عمرانی اگر با بافت فرهنگی و اجتماعی جامعه هماهنگ نباشند، نه تنها به اهداف خود دست نمی‌یابند بلکه می‌توانند زمینه نارضایتی عمومی، مقاومت شهروندی و حتی تضعیف سرمایه اجتماعی را فراهم کنند، اظهار داشت: پیوست فرهنگی‌-اجتماعی امروز در شهرداری شیراز از یک الزام صرف فراتر رفته و به فرصتی راهبردی برای تحقق توسعه پایدار شهری تبدیل شده است.

او تصریح کرد: این پیوست، سندی است که همزمان با مطالعات فنی، تأثیرات فرهنگی، هویتی و رفتاری پروژه‌ها را بررسی و برای مدیریت پیامد‌های آن راهکار ارائه می‌کند؛ به گونه‌ای که یک پروژه عمرانی را از یک ساختار صرفاً فیزیکی به رخدادی اجتماعی و فرهنگی تبدیل می‌سازد.

اسدی با اشاره به نمونه‌هایی از مداخلات شهری افزود: اجرای یک بوستان جدید یا ایجاد تغییر در یک بوستان قدیمی، تغییر نام یک میدان یا جابه‌جایی یک کاربری سنتی بدون توجه به پیوست فرهنگی، می‌تواند به معنای نادیده گرفتن حافظه جمعی و ایجاد بحران هویت برای ساکنان باشد.

به گفته او، عمر مفید یک پروژه تنها به دوام فنی آن وابسته نیست، بلکه میزان پذیرش اجتماعی، احساس تعلق شهروندان و استمرار بهره‌برداری از آن نیز در ماندگاری پروژه نقش تعیین‌کننده دارد.

شهردار شیراز با تأکید بر اینکه پیوست فرهنگی تشریفاتی اداری نیست، بلکه عین توسعه پایدار شهری است، افزود: شهری که تنها به بتن و آسفالت می‌اندیشد، ممکن است به ظاهری از پیشرفت دست یابد؛ اما شهری که به باورها، مناسبات و خواست‌های فرهنگی شهروندان احترام می‌گذارد، شهری زیست‌پذیر، ماندگار و برخوردار از کیفیت واقعی زندگی خواهد بود.

او در ادامه از انتخاب ۵ پروژه شاخص برای آغاز اجرای این رویکرد خبر داد و گفت: ورودی شمال‌غرب شیراز در محدوده گویم به عنوان پیشانی شهر، باغ ۲۲۶ هکتاری بُش با کارکرد اکوپارک، زورخانه شیراز در باغ جنت، آرامستان تاریخی دارالسلام و پروژه ساماندهی مشاغل مزاحم و آلاینده، به عنوان پروژه‌های پیشران در این حوزه برگزیده شده‌اند.

اسدی درباره علت انتخاب این پروژه‌ها نیز توضیح داد که هر یک از این طرح‌ها از منظر هویت شهری، حافظه تاریخی، معیشت شهروندان و تصویر ذهنی از شیراز دارای اهمیت ویژه هستند. 

او گفت: در ورودی شهر، نوع المان‌ها و نحوه طراحی می‌تواند تصویر نخست و ماندگاری از شیراز در ذهن مخاطبان ایجاد کند و در ساماندهی مشاغل مزاحم نیز اگر ملاحظات اجتماعی به‌درستی دیده نشود، معیشت مردم با چالش مواجه خواهد شد؛ از همین رو پیوست‌نگاری فرهنگی‌-اجتماعی ابزاری برای پیشگیری از چنین پیامد‌هایی است.

شهردار شیراز با اشاره به پیشینه این اقدام در مجموعه مدیریت شهری خاطرنشان کرد: اگرچه آیین‌نامه پیوست‌نگاری فرهنگی‌-اجتماعی در سال ۱۴۰۴ به تصویب رسیده، اما ساختار اجرایی آن از سال ۱۴۰۳ شکل گرفته است.

او افزود: این حوزه اکنون دارای شورای سیاست‌گذاری، کمیته علمی با حضور استادان دانشگاه شیراز و دانشگاه آزاد اسلامی و نیز هیئت اجرایی است و تلاش شده با بهره‌گیری از تجربه دیگر کلانشهرها، حتی تجربه‌های ناموفق، از تکرار خطا‌های گذشته جلوگیری شود.

در ادامه این فرآیند، پس از انتشار فراخوان برای ۵ پروژه مذکور، ۱۱ طرح از سوی پژوهشگران ارائه شد که پس از داوری توسط هیئتی متشکل از استادان شهرسازی، جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی، در نهایت ۵ طرح برگزیده انتخاب و از آنها رونمایی شد.

همچنین انعقاد قرارداد با تیم‌های منتخب به تصویب رسید تا مطالعات فرهنگی این پروژه‌ها همزمان با اجرای عملیات عمرانی آغاز شود.

اسدی همچنین با اشاره به افق پیش‌روی این طرح اعلام کرد: برنامه‌ریزی برای انتشار فراخوان‌های جدید در سال ۱۴۰۵ از هم‌اکنون در دستور کار قرار گرفته است. 

او تأکید کرد: هدف‌گذاری مدیریت شهری آن است که همان‌گونه که پیوست‌های زیست‌محیطی و سلامت به الزام تبدیل شده‌اند، پیوست فرهنگی‌-اجتماعی نیز برای تمامی پروژه‌های شهری به یک ضرورت قطعی بدل شود و این رویکرد در نهایت به فرهنگی مدیریتی در شهر شیراز تبدیل شود.

در این مراسم نیز مدیریت ارشد شهری شیراز با اهدای لوح، از استادان برجسته دانشگاهی که طرح‌های آنان در کمیته داوری به عنوان آثار منتخب برگزیده شده بود، تقدیر کرد.

گفتنی است؛ مدیریت ارشد شهری شیراز پیوست‌نگاری فرهنگی‌-اجتماعی را نه یک اقدام مقطعی، بلکه بخشی از مسیر دائمی حکمرانی شهری می‌داند؛ مسیری که هدف نهایی آن تبدیل این رویکرد به یک فرهنگ مدیریتی و تقویت کیفیت زیست شهری در شیراز است.

منبع: شهرداری شیراز