باشگاه خبرنگاران جوان؛ متین فارابی-  چرا ایران برخلاف تجربه‌های تلخ جنگ‌های جهانی اول و دوم، این بار در برابر تهاجم همه‌جانبه قدرت‌های بزرگ فرو نپاشید؟ این یادداشت با بازخوانی راهبرد امنیت ملی شهید آیت‌الله خامنه‌ای، تبیین می‌کند که چگونه گذار از «امنیت اجاره‌ای» به «اقتدار بومی»، مانع از تکرار قحطی و اشغال شد و چرا اتکا به توان داخلی، تنها سدِ نفوذناپذیر در برابر استثمار نوین خاورمیانه است.

مهم‌ترین دستاورد مادی رهبر شهید برای ایران، معماری نوین امنیت ملی در دوران پس از جنگ سرد بود. ایشان با درک دقیق از میل سیری‌ناپذیر آمریکا برای بلعیدن خاورمیانه، دریافتند که قرار گرفتن ذیل چتر حمایتی غرب، نه‌تنها متضمن امنیت در روز‌های سخت نیست، بلکه به معنای خلع سلاح تدریجی و استثمار نوین خواهد بود. این نگاه، ریشه در تجربه تاریخی اشغال ایران و قحطی‌های بزرگ قرن گذشته داشت.

شهید خامنه‌ای به‌خوبی می‌دانست که نبودِ یک قدرت دفاعیِ مستقل و بومی، چگونه می‌تواند کشوری با تاریخ دیرپا را در بزنگاه‌های بزرگ به زانو درآورد. ایشان با مرور شکست ارتش‌های کم‌تجربه و وابسته در دوران پهلوی، به این جمع‌بندی رسیدند که حاکمیت ملی با فروش نفت یا حضور شرکت‌های چندملیتی تضمین نمی‌شود، بلکه نیازمند زیرساخت‌های نظامی است که در برابر هر ضربه‌ای مقاوم باشد.

استراتژی امنیت ملی ایشان، همواره در داخل با چالش جدی مواجه بود. در حالی که بخشی از بدنه مدیریتی کشور به دنبال «امنیت اجاره‌ای» و رفاه گذرا از طریق ادغام در نظم غربی بودند، رهبر شهید با صلابت بر حفظ ابزار‌های قدرت ملی پافشاری می‌کردند. پاسخ تاریخی ایشان به تردید‌های کارگزاران در مورد هزینه‌های عدم توافق، نشان‌دهنده نگاهی فراتر از افق‌های کوتاه‌مدت و معطوف به فردای قیامت و تاریخ بود.

برای رهبر شهید مانند روز روشن بود که در صورت وقوع جنگ، ایرانِ بدون اقتدار، سرنوشتی بهتر از دوران جنگ جهانی نخواهد داشت. ایشان هشدار می‌دادند که این بار هدف دشمن صرفاً اشغال موقت نیست، بلکه مهندسی جدید منطقه ممکن است به سمت تجزیه ایران و حذف دائمی حاکمیت ملی پیش برود؛ لذا تقویت هم‌پیمانان منطقه‌ای و توان تسلیحاتی را به عنوان ضامن بقای کشور برگزیدند.

جنگ اخیر، علیرغم همه تلخی‌ها، برتریِ استراتژی امنیت ملی ایشان را به اثبات رسانید. در حالی که توسعه‌های بدون دفاع در برخی کشور‌های منطقه به سرعت فروریخت، ایران به پشتونه تسلیحات بومی و شبکه متحدان منطقه‌ای، توانست بزرگ‌ترین تهاجم نظامی تاریخ مدرن را مهار کرده و ضربات متقابل و تعیین‌کننده‌ای وارد کند. این پایداری، مهر تأییدی بر چهل سال آینده‌نگری رهبر شهید بود.

تقابل امروز، تقابل میان «اراده قهرمانانه یک ملت» و «طمع استعمارگران» است. میراث شهید خامنه‌ای ثابت کرد که امنیتِ واقعی خریدنی نیست. اکنون برای همگان روشن شده است که اگر ایران از ابزار‌های اقتدار ملی خود دست می‌کشید، امروز نه از تمامیت ارضی خبری بود و نه از امکان توسعه؛ چرا که دشمن نشانی جز بلعیدن هویت و خاک این مرز و بوم را دنبال نمی‌کرد.

امروز استراتژی رهبر شهید به مثابه یک «ژیروسکوپ» امنیت ملی، مانع از انحراف و سقوط ایران در طوفان‌های جهانی شده است. صیانت از این میراث، یعنی بازنگشتن به الگو‌های وابستگی که در گذشته ایران را به قحطی و تجزیه کشانده بود. حفظ این مسیر، تنها راه تضمینِ صلحِ پایدار و توسعه‌ای است که ریشه در خاک خودی و اراده‌ی ملی دارد.

اگر بازخوانی این تحول راهبردی در دکترین امنیت ملی ایران و نسبت آن با تجربه‌های دردناک تاریخی برای شما جذاب است، پیشنهاد می‌کنم برای مطالعه کامل این تحلیل مبنایی و کشف لایه‌های دقیق‌تر راهبرد شهید خامنه‌ای، از طریق پیوند زیر به متن اصلی این یادداشت بپیوندید:

منبع:پژوهشکده باقرالعلوم(ع) قم