باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - مردم گاهی اوقات، اغلب پس از دیدن یک فیلم یا تصویر دراماتیک آنلاین، از خود می‌پرسند که اگر خورشید ناگهان منفجر شود چه اتفاقی می‌افتد. این یک سوال قابل درک است، به خصوص برای کودکان، زیرا خورشید ثابت به نظر می‌رسد، مانند چیزی که همیشه وجود داشته است، هر روز صبح طلوع می‌کند، سیاره را گرم می‌کند و بی‌سروصدا زندگی را بدون اینکه ما حتی متوجه شویم شکل می‌دهد. با این حال، خورشید نه ثابت است و نه ابدی. این یک ستاره است، تابع قوانینی که بر کل جهان حاکم است. این قوانین کند، صبور و نه به اندازه فیلم‌ها دراماتیک هستند. واقعیت کمتر از داستان ترسناک است، اما به روش‌های آرام‌تری عجیب است. درک چگونگی زندگی و مرگ ستارگان به توضیح اینکه چرا زمین وجود دارد و چرا آینده خورشید برای سال‌های آینده نگرانی عمده‌ای برای بشریت نیست، کمک می‌کند.

آیا خورشید واقعاً می‌تواند مانند سایر ستارگان منفجر شود؟

طبق گفته دانشگاه وارویک، پاسخ کوتاه منفی است. ستارگانی مانند خورشید به صورت ابرنواختر منفجر نمی‌شوند. ابرنواختر‌ها برای ستارگان بسیار بزرگتر و سنگین‌تر اتفاق می‌افتند. این ستاره‌ها به سرعت سوخت خود را می‌سوزانند و به شدت می‌میرند. با این حال، خورشید کوچک‌تر و بسیار پایدارتر است. میلیارد‌ها سال است که بی‌سروصدا هیدروژن می‌سوزاند و میلیارد‌ها سال دیگر نیز به این کار ادامه خواهد داد. وقتی مردم یک انفجار را تصور می‌کنند، یک درخشش ناگهانی و ناپدید شدن همه چیز را تصور می‌کنند.

این منطقی است، اما با نحوه عملکرد ستاره ما مطابقت ندارد. خورشید جرم کافی برای فروپاشی و بازگشت مانند یک ابرنواختر را ندارد. پایان آن بسیار کندتر، آرام‌تر و کمتر چشمگیر است؛ و این اتفاقات حتی اگر خورشید منفجر شود نیز رخ خواهد داد. اگر خورشید ناگهان به عنوان یک ابرنواختر منفجر شود، حیات در منظومه شمسی فوراً پایان می‌یابد. نیروی عظیم سیارات را از هم می‌پاشد و مواد را در فضا پراکنده می‌کند. زمین حتی یک لحظه هم زنده نمی‌ماند.

این سناریو وحشتناک به نظر می‌رسد، اما متعلق به داستان‌های علمی تخیلی است. ستاره‌شناسان مطمئن هستند که این غیرممکن است. به عبارت ساده، قوانین فیزیک اجازه این کار را نمی‌دهند. بنابراین، اگرچه این یک آزمایش فکری جالب است، اما تهدیدی واقعی برای سیاره ما نیست.

خورشید چگونه واقعاً خواهد مرد؟

خورشید وقتی سوختش تمام شود، خواهد مرد. این فرآیند حدود پنج میلیارد سال دیگر آغاز می‌شود، زمانی که هیدروژن موجود در هسته آن شروع به کاهش می‌کند. خورشید به آرامی تغییر می‌کند، در سطح خود منبسط و سرد می‌شود و به چیزی تبدیل می‌شود که ستاره‌شناسان آن را غول سرخ می‌نامند.

در این مرحله، خورشید آنقدر بزرگ می‌شود که سیارات داخلی را می‌بلعد. عطارد و زهره ابتدا ناپدید می‌شوند. انتظار می‌رود زمین نیز بلعیده شود، اگرچه جزئیات هنوز به چگونگی از دست دادن جرم خورشید در حین انبساط بستگی دارد. هیچ یک از این اتفاقات به سرعت رخ نمی‌دهد؛ میلیون‌ها سال طول می‌کشد.

مرحله غول سرخ خورشید

غول سرخ برآمده و ناپایدار است. لایه‌های بیرونی آن شل و متورم می‌شوند و به فضا رانده می‌شوند. خورشید در این دوره مقدار زیادی ماده از دست خواهد داد. این مواد هدر نمی‌روند؛ در عوض، با گاز و غبار موجود بین ستارگان مخلوط می‌شوند. این از دست دادن آهسته جرم مهم است، زیرا نحوه بازیافت جهان است. عناصر تشکیل شده در داخل ستارگان آزاد می‌شوند و بعداً به بخشی از سیارات و قمر‌های جدید و شاید حتی حیات در جا‌های دیگر تبدیل می‌شوند.

آنچه پس از مرگ خورشید باقی می‌ماند

پس از مرحله غول سرخ، خورشید به هسته خود بازمی‌گردد. این جسم باقی‌مانده کوتوله سفید نامیده می‌شود. تقریباً به اندازه زمین خواهد بود، اما فوق‌العاده متراکم است. مقدار کمی از مواد آن وزنی بیش از هر چیزی که انسان می‌تواند حمل کند، خواهد داشت. کوتوله سفید دیگر انرژی تولید نمی‌کند و با گذشت زمان سرد و محو می‌شود. مریخ و سیارات بیرونی همچنان در تاریکی به دور آن می‌چرخند. منظومه شمسی ساکت‌تر، سردتر و عمدتاً خالی خواهد شد.

آیا زندگی پس از مرگ خورشید می‌تواند ادامه یابد؟

بدون نور خورشید، زندگی آنطور که ما می‌شناسیم نمی‌تواند روی زمین ادامه یابد. سیاره یخ خواهد زد. در آینده‌ای دور، ممکن است حتی انسان‌ها هم نباشند تا شاهد این باشند. برخی از دانشمندان تصور می‌کنند که فناوری پیشرفته می‌تواند زمین را جابجا کند یا به مردم اجازه دهد در جای دیگری زندگی کنند.

این ایده‌ها صرفاً حدس و گمان باقی می‌مانند. آنچه اکنون اهمیت دارد، بازه زمانی است. مرگ خورشید آنقدر دور است که تقریباً غیرقابل تصور است. در حال حاضر، خورشید هر روز به طلوع خود ادامه می‌دهد، همانطور که همیشه بوده، بدون عجله یا نگرانی.

منبع: الیوم السابع