باشگاه خبرنگاران جوان -در توصیف ارزش و اهمیت رصدخانه مراغه همین موضوع کفایت دارد که کپی برداری رصدخانه‌های جیپور، سمرقتد و رصدخانه دانمارک از رصدخانه مراغه بوده است که نشانه‌ای از قابلیت‌ها و ظرفیت‌های علمی این مجموعه می‌باشد؛ اینکه سازنده رصدخانه جیپور اعتراف به رونوشت برداری از رصدخانه مراغه دارد، گویای ارزشمندی مراغه است، اما جای تاسف دارد که امروز گردشگران از نقاط مختلف جهان برای بازدید از رصدخانه جیپور صف می‌کشند، اما رصدخانه مراغه هنوز به ثبت جهانی نرسیده است.

رصدخانه مراغه که به شماره ۱۶۷۵ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است، زمانی که ابوجعفر محمدبن محمد معروف به خواجه نصیر توسی آن را بنا نهاد، نه تنها کامل‌ترین رصدخانه‌ای است که در زمان خود ایجاد شد، بلکه نخستین رصدخانه مجهز قبل از کشف دوربین به شمار می‌رود؛ به طوری که تا ۳۰۰ سال بعد رصدخانه‌ای با آن امکانات در غرب به وجود نیامد.

رصدخانه مراغه که در دوره حاکمیت هلاکوخان، نوه چنگیزخان مغول و توسط خواجه نصیر توسی در سال ۶۵۷ هجری و قرن ۱۲ میلادی به روی تپه‌ای در غرب شهر مراغه ساخته شد، نه تنها برای علم نجوم کارایی داشت، بلکه به دلیل تجمیع دانشمندان ممالک اسلامی و حتی خاور دور به عنوان مرکز علمی و تخصصی زمان در رشته‌هایی همچون طب، ریاضی، فیزیک و علوم انسانی و اسلامی نیز فعالیت می‌کرد.

کتابخانه‌ای شامل ۴۰۰ هزار جلد کتاب، ابزار‌های اخترشناسی از جمله ذات‌الربع دیواری به شعاع ۴۳۰ سانتی متر، حلقه دار (ذات‌الحلق)، حلقه انقلابی، حلقه اعتدالی و حلقه سموت از امکانات شگرف آن دوره طلایی علوم و فنون اسلامی در رصدخانه مراغه بود که اکنون تنها تعداد قلیلی از آن آثار موجود است و بیشتر اشیای رصدخانه در موزه‌های اروپایی نگهداری می‌شود.

برای ثبت جهانی رصدخانه تمام تلاش خود را می‌کنیم

وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نسبت به تجهیز و تلاش برای ثبت جهانی رصدخانه مراغه متعهد شد و گفت: تمام تلاش خود را برای مستندنگاری و ارسال پرونده این اثر بسیار مهم تاریخی، علمی و تمدنی به منظور ثبت جهانی آن انجام می‌دهیم.

سیدرضا صالحی امیری در جریان سفر هفته قبل به جنوب آذربایجان شرقی و در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایرنا، با تاکید بر اهمیت و ارزش فرهنگی و تاریخی رصدخانه مراغه در سپهر هویت و تمدن ایرانی و اسلامی، یادآور شد: این مجموعه باشکوه و بی مانند از کانون‌های اعتبار بخش فرهنگ و تمدن ایران است و باید به بهترین شیوه مورد بازسازی و مرمت قرار گرفته تا مهیای ثبت جهانی شود.

وی یادآور شد: به همین جهت و به طور قطع در مسیر تکمیل پروژه، تجهیز آن و به موازات این فعالیت‌ها تلاش‌ها برای پیگیری ثبت جهانی آن را با جدیت تمام و با همکاری مدیرکل کاردان و ساعی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی دنبال خواهیم کرد.

صالحی امیری ثبت جهانی آثار تاریخی در فهرست جهانی را دارای مراحلی سخت و پیچیده و احراز شرایط و شاخص‌های لازم دانست و ادامه داد: میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قدم‌هایی موثرتری را برای ثبت جهانی رصدخانه بر خواهد داشت.

وی مراغه را به دلیل پیشینه بسیار طولانی فرهنگی و تاریخی، از قطب‌های تمدنی ایران زمین یاد کرد و افزود: این شهرستان به دلیل برخورداری از آثار و ابنیه‌های بسیار گرانقدر باستانی و میراثی باید مورد توجه جدی قرار بگیرد.

در این میان، کارشناسان امر نیز معتقدند رصدخانه مراغه به عنوان اثر فاخر علمی ایران باید به بهترین شکل ممکن حراست و پاسداری شود.

آنان بر تسریع در اجرای طرح‌های مرمتی و بازسازی این مجموعه تاکید داشته و می‌گویند: مسئولان وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری باید ثانیه‌ها را برای ثبت جهانی این اثر تاریخی و علمی ایران مغتنم شمرده و فرصت‌ها را از دست ندهند، چون هر روز تاخیر در تحقق این مهم می‌تواند این اثر را با مخاطرات جدی مواجه کند.

کارشناس، استاد و مرمت کار حوزه میراث فرهنگی معتقد است، اهمیت و ارزش این اثر باید به بهترین شکل و در بستر مناسب، نه در سطح ملی بلکه در ابعاد جهانی اطلاع رسانی شود که تاکنون اقدامی در این خصوص انجام نشده و این اثر مهجور مانده است.

دکتر جواد شکاری‌نیری رصدخانه مراغه و آثار و ابنیه‌های موجود را در جهان بی همتا خواند و با اشاره به مطالعات علمی و میدانی خود در این زمینه، گفت: به جرات می‌گویم تاکنون در جهان چنین سازه و اثری پیدا نشده است و حتی رصدخانه‌های موجود در اقصی نقاط جهان به نوعی رونوشتی از رصدخانه مراغه بوده است.

به گفته وی رصدخانه جیپور در هند که در سال ۲۰۱۱ ثبت جهانی شد، بر اساس مستندات تاریخی و حتی اعلام علنی سازنده آن، حدافل ۴۰۰ سال بعد از رصدخانه مراغه ساخته شده است.

شکاری نیری با ابراز تاسف از اینکه رصدخانه مراغه که در سال ۱۳۵۴ توسط پرویز ورجاوند کشف شد، تاکنون و طی ۵۰ سال آنچنان مورد توجه مسئولان قرار نگرفته است، یادآور شد: این اثر اگر طبق نقشه‌های تاریخی و مستندات موجود مورد بازسازی و بهسازی قرار می‌گرفت باید از مدت‌ها قبل در فهرست آثار جهانی قرار می‌گرفت.

وی با تاکید بر اینکه باید اقدامات اساسی و فوری برای ساماندهی مجموعه رصدخانه مراغه به انجام برسد، بازسازی این اثر بسیار مهم تاریخی و نماد هویت علمی ایران و آذربایجان را از ملزومات محوری ثبت جهانی دانست.

شکاری نیری بازسازی رصدخانه بر اساس پلان کشف شده را امری سهل عنوان کرد و با تاکید بر اینکه مجامع دانشگاهی و علمی کشور به طور قطع برای همکاری با مدیران و نهاد‌های مسئول آمادگی کامل دارند، یادآور شد: با توجه به ظرفیت‌های بسیار بالای جذب گردشگر داخلی و خارجی این اثر، باید برنامه ریزی و اقدامات فوری در این رابطه صورت بگیرد تا در فاصله اندکی پرونده آن برای ثبت جهانی به نهاد‌های مربوطه ارسال شود.

وی از اینکه در سالیان متمادی نسبت به نگهداری و مراقبت از رصدخانه مراغه سهل انگاری‌هایی شده است، ابراز تاسف کرد و گفت: متاسفانه کاشی‌های برج مرکزی این رصدخانه که در جهان بی نظیر بود، معلوم نیست الان کجاست و باید ماکت آن را طبق اسناد موجود ساخت که برای ثبت جهانی جزو الزامات به شمار می‌رود.

شکاری نیری ظرفیت‌های گردشگرپذیری رصدخانه مراغه را در کشور غیر قابل مقایسه با سایر آثار تاریخی عنوان و اضافه کرد: این اثر تنها بنای و سازه‌ای تاریخی است که از جنبه‌های علمی و بصری برای بسیاری از مردم جهان حائز اهمیت است.

منبع: ایرنا