باشگاه خبرنگاران جوان - رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی گفت: با وجود تهیه گزارش اختصاصی فرونشست زمین در اصفهان و ارائه ۲۲ طرح عملیاتی برای کنترل این پدیده، هیچ اقدام موثری برای مقابله با گسترش فرونشست و کاهش برداشت آب در این استان انجام نشده است.

علی بیت‌اللهی اظهار داشت: در سال ۱۴۰۰ یک گزارش حجیم و اختصاصی با مشارکت دستگاه‌های اجرایی و افراد علمی اصفهان درباره فرونشست زمین در اصفهان تهیه کردیم که به‌طور ویژه محدوده شهر اصفهان و اطراف آن و راهکارهای مقابله با فرونشست را بررسی می‌کرد و و در بخش پایانی آن ۲۲ اقدام عملیاتی برای اصفهان و بالادست سد زاینده رود با هدف کنترل فرونشست و کاهش آسیب‌پذیری‌های ناشی از آن پیشنهاد شده بود.

وی افزود: درباره دشت مهیار، فرودگاه اصفهان و خود شهر اصفهان جلسات بسیار متعددی برگزار کردیم و حدود ۲۰ بار در جلسات نهادهای مختلف از جمله شهرداری، استانداری، میراث فرهنگی و دیگر دستگاه‌ها درباره این موضوع صحبت شد.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی اظهار داشت: با وجود این می‌توان گفت تاکنون اقدامی که توانسته باشد سرعت فرونشست در اصفهان را کم کند صورت نگرفته است.

بیت‌اللهی ادامه داد: حتی جریان حداقلی دائمی زاینده رود که با هدف سیراب کردن آبخوان اصفهان مورد توجه بود، برقرار نماند و برداشت آب نیز کماکان مانند گذشته ادامه دارد؛ درنتیجه فرونشست زمین نیز استمرار پیدا می‌کند.

وسعت پهنه فرونشست در اصفهان افزایش یافته است

بیت‌اللهی با اشاره به بررسی‌های انجام‌شده درباره وضعیت فرونشست در اصفهان اظهار داشت: وسعت پهنه‌های فرونشستی در ۲ سال اخیر، یعنی از ابتدای ۱۴۰۳ تا انتهای ۱۴۰۴، با سال‌های ۱۴۰۱ تا ابتدای ۱۴۰۳ مقایسه شد و به‌طور ویژه برای اصفهان نشان داد که وسعت پهنه فرونشستی در محدوده شهر اصفهان و اطراف آن ۲۰ درصد افزایش داشته است.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی افزود: افت سطح آب زیرزمینی نیز کماکان ادامه دارد و حدود ۹۵ سانتی‌متر، یعنی نزدیک به یک متر، برآورد شده است.

وی تاکید کرد: انتظار نداریم میزان افت سطح آب زیرزمینی بلافاصله کمتر شود اما وقتی اقدامی برای تغییر روند موجود صورت نگیرد، طبیعی است که این پدیده توسعه پیدا کند.

فرونشست تجمعی، زیرساخت‌های اصفهان را تهدید می‌کند

بیت‌اللهی با اشاره به پیامدهای فرونشست در محدوده شهر اصفهان گفت: این پدیده بر خطوط لوله آب، فاضلاب و گاز، آثار تاریخی و خانه‌های مردم اثر می‌گذارد.

وی بیان کرد: وقتی گفته می‌شود ۱۵ سانتی‌متر در سال بیشترین مقدار فرونشست زمین در اصفهان بوده است، باید توجه داشت که این میزان به‌صورت سالانه روی هم جمع می‌شود؛ برای مثال اگر امسال ۱۰ سانتی‌متر فرونشست داشته باشیم و سال بعد نیز ۱۰ سانتی‌متر دیگر رخ دهد، مجموع فرونشست به ۲۰ سانتی‌متر می‌رسد.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی اظهار داشت: بنابراین آثار فرونشست سال به سال روی خطوط لوله آب، فاضلاب، گاز و سایر زیرساخت‌ها تشدید و هر سال روی هم جمع می‌شوند.

بیت‌اللهی گفت: در اثر این نشست‌های تجمعی، خطوط لوله آب شکل انحنایی پیدا کرده و گسیخته می‌شوند و آب‌شستگی‌های متعدد در زیر سطح خاک اصفهان اتفاق می‌افتد.

وی افزود: فروریزش‌های موضعی متعددی که در نقاط مختلف اصفهان مشاهده می‌کنیم، ممکن است در ظاهر ناشی از ترکیدن یا گسیخته شدن لوله آب یا فاضلاب باشد اما پرسش این است که چرا این لوله‌ها در اصفهان تا این اندازه دچار گسیختگی می‌شوند.

این استاد دانشگاه توضیح داد: اگر یک شبکه توری‌مانند را در نظر بگیریم، خطوط لوله آب و فاضلاب در زیر سطح زمین مانند همان شبکه است و وقتی این شبکه به سمت پایین کشیده می‌شود، به دلیل تغییر شکل و شکنندگی، لوله‌ها می‌شکنند و از محل شکستگی نیز آب‌شستگی اتفاق می‌افتد.

وی تاکید کرد: بنابراین ریشه اصلی این فروریزش‌های موضعی، همان فرونشست ناحیه‌ای و گسترده زمین است.

میراث تاریخی اصفهان در معرض آسیب فرونشست

بیت‌اللهی با اشاره به آثار فرونشست بر میراث تاریخی اصفهان گفت: در بخش میراث تاریخی، فرونشست موضوعی کلیدی است زیرا اگر این آثار را از دست بدهیم، دیگر امکان بازگرداندن آن‌ها وجود ندارد.

وی افزود: به همین دلیل موضوع فرونشست در اصفهان تنها یک مساله زمین‌شناسی نیست و پیامدهای آن حوزه‌های مختلف از جمله زیرساخت‌های شهری، منازل مردم و میراث تاریخی را دربرمی‌گیرد.

گسترش باغات و برداشت آب، آبخوان اصفهان را تحت فشار قرار داده است

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی گفت: در بالادست سد زاینده رود زمین‌های زیادی به باغ تبدیل شده است و باید پرسید آب این باغات از کجا تامین می‌شود؛ این آب همان آبی است که باید به سد زاینده رود می‌رسید.

وی افزود: اگر سد زاینده رود از یک حد مطمئن آب برخوردار بود، طبیعتا امکان شکل‌گیری یک جریان حداقلی دائمی در رودخانه وجود داشت، اما مسوولان آب شرب اصفهان می‌گویند اگر این آب را رها کنیم، مردم آب شرب نخواهند داشت و این استدلال نیز از این جهت درست است که در بالادست، تغذیه منابع آب کاهش پیدا کرده است.

بیت‌اللهی با اشاره به وجود چاه‌های متعدد در اطراف زاینده رود اظهار داشت: طبق همان گزارش اختصاصی، حدود پنج هزار حلقه چاه در فاصله ۵۰۰ متری زاینده رود وجود دارد.

وی توضیح داد: زمانی که آب زاینده رود جاری است، مقدار زیادی از آن در اطراف نفوذ کرده و زیرزمین را اشباع می‌کند؛ بنابراین بخشی از آبی که از طریق این چاه‌ها برداشت می‌شود، در واقع از منابعی است که با نفوذ آب رودخانه تغذیه شده‌اند.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تاکید کرد: این چاه‌ها باید تعیین تکلیف شوند و نوع کشت و روش آبیاری موجود در آن مناطق نیز مورد بازنگری قرار گیرد.

بیت‌اللهی افزود: چاه‌های موجود در سطح اصفهان نیز باید تعیین تکلیف شوند، آب‌های موضعی به زیرزمین نفوذ داده شود و یک بانک اطلاعاتی گسترده از میزان پیشروی فرونشست، خسارت‌ها و دیگر آثار این پدیده ایجاد شود.

وی همچنین با اشاره به ضرورت تغییر روش‌های مصرف آب گفت: متاسفانه شتاب تغغیرات در روش‌های آبیاری به سمت روش‌های کم‌هدررفت آب کند است و در زمینه تغییر نوع کشت نیز اثر قابل توجهی دیده نمی‌شود.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی افزود: درباره گسترش باغات نیز باید توجه کرد که زمانی حدود ۶ هزار هکتار باغ در بالادست زاینده رود وجود داشت، اما این میزان امروز به بیش از ۷۰ هزار هکتار رسیده است.

وی تاکید کرد: این اعداد بر اساس تصاویر ماهواره‌ای محاسبه شده و موضوعی مبتنی بر برداشت شخصی نیست و مستند است.

بیت‌اللهی گفت: مجموعه این عوامل به مصرف بیشتر آب، کاهش نفوذ آب به آبخوان اصفهان و در نتیجه تشدید فرونشست منجر می‌شود.

منبع: ایرنا