بازخوانی یک پرونده جنایی؛
حس عجیب برای کشف قتل پیرمرد
ورشو بروجرد؛ چکشهایی که دوباره به صدا درمیآیند
سالهاست صدای چکش استادکاران ورشوکار، بخشی از حافظه تاریخی بروجرد است؛ شهری که ورشو در آن فقط یک صنایعدستی نیست، بلکه بخشی از هویت صنعتی و فرهنگی آن به شمار میرود.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - پس از سالها دستوپنجه نرم کردن هنرمندان با مشکل تأمین ماده اولیه، طرح تولید ورق ورشو در لرستان یک قدم به اجرا نزدیکتر شده است؛ طرحی که با اعلام آمادگی سه هنرمند برای تشکیل کنسرسیوم و موافقت وزیر میراث فرهنگی با اختصاص ۶۰ میلیارد تومان تسهیلات، بار دیگر امید به احیای این هنر قدیمی را زنده کرده است
ورشو؛ از دل تاریخ تا ویترینهای امروز
ورشو برای بروجرد تنها نام یک فلز یا یک ظرف قدیمی نیست؛ داستان نسلی از صنعتگران است که با دستهای خود ورقهای فلزی را به سماور، سینی، قوری، قندان، گلابپاش و دهها محصول دیگر تبدیل کردند.
روایتهای تاریخی درباره ورود ورشو به بروجرد متفاوت است، اما منابع محلی، رونق این هنر را به دوره قاجار و گسترش استفاده از ظروف فلزی و وسایل مرتبط با پذیرایی نسبت میدهند.
استادکاران بروجردی بهتدریج فنون شکلدهی، چکشکاری و قلمزنی ورق ورشو را توسعه دادند و این هنر به یکی از شاخصههای صنایعدستی شهر تبدیل شد.
در کارگاههای قدیمی، ورق فلزی زیر ضربات منظم چکش شکل میگرفت و بعد با هنر قلمزن، نقش و نگار پیدا میکرد. به این ترتیب محصولی ساخته میشد که هم کاربرد روزمره داشت و هم ارزش هنری.
میراثی که «شهر ملی» شد
اهمیت این هنر برای بروجرد به اندازهای است که این شهر در سال ۱۳۹۸ عنوان شهر ملی ورشو را به دست آورد؛ عنوانی که قرار بود مسیر توسعه، معرفی و احیای این هنر را هموار کند.
اما در سالهای بعد، ورشوسازان با مشکلات متعددی روبهرو شدند؛ از کاهش بازار و تغییر سبک مصرف گرفته تا افزایش هزینه تولید و مهمتر از همه، دشواری تأمین ورق ورشو.
مشکل مواد اولیه در عمل به یکی از موانع اصلی فعالیت کارگاهها تبدیل شده است.
گرهای به نام ورق ورشو
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان با اشاره به جایگاه ورشو در صنایعدستی استان، تأکید کرده است که بروجرد ظرفیت بالایی برای توسعه این هنر دارد، اما تأمین ورق ورشو همچنان یکی از مشکلات اصلی هنرمندان این حوزه است.
حسنپور از اتفاقی تازه برای حل این مشکل خبر داده است؛ در سفر وزیر میراث فرهنگی به بروجرد، سه نفر از هنرمندان برای تشکیل کنسرسیوم تولید ورق ورشو اعلام آمادگی کردهاند.
وی افزود: این هنرمندان برای اجرای طرح خود خواستار ۵۰ میلیارد تومان تسهیلات بودند، اما وزیر میراث فرهنگی با اختصاص ۶۰ میلیارد تومان برای اجرای طرح موافقت کرده است.یعنی قرار است ورق ورشو دوباره در داخل استان تولید شود.
حسن پور گفت: اگر این طرح وارد مرحله اجرایی شود، بخشی از نیاز هنرمندان ورشوکار بروجرد از داخل استان تأمین خواهد شد؛ اتفاقی که میتواند هزینه تولید را کاهش داده و دسترسی کارگاهها به ماده اولیه را آسانتر کند.
چرا تولید ورق ورشو مهم است؟
زنجیره تولید ورشو از همان ورقی آغاز میشود که در نهایت زیر دست استادکار به یک اثر هنری تبدیل میشود.
وقتی این ماده اولیه بهراحتی در دسترس نباشد، تولیدکننده با افزایش هزینه و محدودیت تولید مواجه میشود و در نهایت ممکن است کارگاه تعطیل شود یا نسل جوان دیگر انگیزهای برای ورود به این حرفه نداشته باشد.
به همین دلیل، تولید ورق ورشو را نمیتوان صرفاً یک پروژه صنعتی دانست؛ این طرح میتواند بخشی از زیرساخت حفظ یک میراث فرهنگی باشد.
خطر خاموشی یک هنر
ورشو امروز با یک دوگانگی روبهروست؛ از یک سو بروجرد عنوان «شهر ملی ورشو» را یدک میکشد و از سوی دیگر، استادکاران آن همچنان برای تأمین ماده اولیه با مشکل مواجهاند.
اگر این فاصله میان عنوان و زیرساخت ادامه پیدا کند، خطر آن وجود دارد که ورشو به جای آنکه یک هنر زنده و درآمدزا باشد، به محصولی صرفاً موزهای و نوستالژیک تبدیل شود.
احیای ورشو، اما تنها با تولید ورق اتفاق نمیافتد. آموزش هنرجویان، حمایت از کارگاهها، ایجاد بازار فروش، معرفی محصولات در نمایشگاهها، برندسازی، توسعه گردشگری صنایعدستی و ایجاد امکان صادرات نیز حلقههای دیگر این زنجیره هستند.
بروجرد و قصهای که هنوز تمام نشده است
ورشو بخشی از گذشته صنعتی بروجرد است؛ گذشتهای که در آن کارگاههای کوچک، استادکاران و شاگردان، یک چرخه اقتصادی و هنری را شکل داده بودند.
ظروف ورشو برای بسیاری از خانوادهها هنوز یادآور خانههای قدیمی، مهمانیها و جهیزیههای نسلهای گذشته است؛ اما برای بروجرد، ورشو چیزی فراتر از یک خاطره است.
این هنر میتواند بخشی از اقتصاد فرهنگی شهر باشد؛ به شرط آنکه از مرحله ثبت عنوان و برگزاری مراسم، به مرحله تولید، آموزش و بازار برسد.
