باشگاه خبرنگاران جوان؛ نفیسه خلیلی - پیمان جبلی، رئیس رسانه ملی با حضور در استودیوی شبکه خبر درباره مواجهه سازمان صداوسیما با بحران‌های مختلف اجتماعی - امنیتی نظیر حوادث سال ۱۴۰۱، شهادت رئیس جمهور و برگزاری انتخابات پیش از موعد، وقوع جنگ تحمیلی دوم، کودتای ۱۸ و ۱۹ دی ماه، جنگ تحمیلی سوم، شهادت رهبر معظم انقلاب، فرماندهان و مردم، انتخاب رهبر معظم و مبعوث شدن مردم در دفاع از ایران و آرمان‌های انقلاب اسلامی گفت: این پنج سال گذشته پرچالش‌ترین و پرحادثه‌ترین دوره صداوسیما بود. البته کل کشور درگیر این حوادث بود، اما چون همیشه صداوسیما به عنوان دستگاه اطلاع‌رسانی و فرهنگی در پیشانی حوادث مهم قرار دارد، طبیعتاً در چنین رخداد‌هایی بار سنگینی به دوش کشید.

جبلی ادامه داد: شاید وقوع یک حادثه از بین این حوادث کافی بود تا یک رسانه معمولی از پس پوشش و اطلاع‌رسانی آن بر نیاید و کمر خم کند. اما به لطف خدا صداوسیما در این پنج سال نشان داد که می‌تواند از این آزمون سخت سربلند بیرون بیاید؛ از این جهت موفق که حوادث گوناگونی را در این چند سال پشت‌سر گذاشتیم؛ از حوادث و ناآرامی‌های داخلی سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ گرفته تا درگیری نظامی مستقیم با دشمن، شهادت رئیس جمهور، برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری و... که هر کدام از اینها نوع خاصی از مواجهه رسانه ملی را می‌طلبید. 

تا‌ب‌آوری رسانه ملی در برابر جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی سوم

رئیس رسانه ملی افزود: در انتخابات ریاست جمهوری از زمان شهادت تا انتخاب رئیس جمهور بعدی فقط ۵۰ روز فرصت داشتیم، تا رسانه را برای برنامه‌های انتخاباتی آماده کنیم. این در حالی است که در دوره‌های قبلی، رسانه ملی حداقل یکسال قبل از موعدِ انتخابات اقدام به آماده‌سازی، تهیه زیرساخت‌های لازم، طراحی برنامه‌ها و... می‌کرد. ما تمام این آماده‌سازی‌ها را حتی در کمتر از ۵۰ روز انجام دادیم. رسانه ملی در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و جنگ اخیر نیز به اذعان تمام ناظران داخل و خارج از کشور تاب‌آوری بالایی از خود نشان داد.

نقطه قوت رسانه ملی ورزیده شدن در ایستادن و مقاومت در برابر بحران‌ها

وی اظهار کرد: در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه همکارانمان زیر موشک‌باران دشمن ایستادند، مقاومت کردند و آنتن را رها نکردند. حتی یک لحظه آنتن رسانه ملی قطع نشد. در جنگ تحمیلی سوم چندین برابر جنگ تحمیلی ۱۲ روزه به سازمان صداوسیما حمله شد. تعداد زیادی از فرستنده‌های ما هدف حمله قرار گرفت. مجدد به ساختمان شیشه‌ای حمله شد و اینبار با بمب‌های سنگرشکن هدف قرار گرفت. مراکز سازمان صداوسیما در برخی استان‌ها هدف حمله مستقیم قرار گرفتند. با وجود این حملات، هیچ کدام از شبکه‌های صداوسیما دچار اختلال نشدند. این تمهیدات با آماده‌سازی‌های گسترده و تهیه زیرساخت‌های لازم پدافندی برای سازمان اتفاق افتاد. در این دوره مشخص شد رسانه ملی مقاومت بسیار بالایی در برابر حوادث، چالش‌ها و بحران‌ها دارد. در یک کلام نقطه قوت رسانه ملی ورزیده شدن در ایستادن و مقاومت در برابر بحران‌ها بود.

رئیس رسانه ملی به تشریح عملکرد پنج ساله خود در سازمان صداوسیما پرداخت و درباره توجه به هویت‌محوری گفت: تجربه زیسته ما نشان داد که برنامه‌های هویت‌محور باعث جذب مخاطب می‌شود. از سال ۱۴۰۳ روند کاهش مخاطبان رسانه ملی متوقف و میزان مخاطبان افزایشی شد. اگر حوادث اجتماعی و امنیتی در سال ۱۴۰۱ به وقوع نمی‌پیوست، چه بسا زودتر شاهد افزایش میزان مخاطبان بودیم.

توجه به برنامه‌های هویت‌محور دلیل افزایش میزان مخاطبان رسانه ملی

جبلی ادامه داد: به نظر ما یکی از دلایل این روند افزایشی، توجه به برنامه‌های هویت‌محور بود، که با ذائقه مخاطب آشناست؛ چراکه این برنامه‌ها مردم ایران، باور‌ها، اعتقادات و زیست‌بوم مردم ایران را روایت می‌کند. بنابراین، اگر این برنامه‌ها در قالب‌های مناسب ارائه شود، می‌تواند مورد اقبال مخاطب قرار گیرد. 

تولید مجموعه‌های نمایشی به سیمافیلم محول شد

رئیس رسانه ملی با بیان اینکه تحول در برنامه‌سازی به رویه در سازمان تبدیل شد، افزود: ما به این نتیجه رسیدیم که برای غنی‌سازی محتوا‌ها باید تغییراتی در ساختار ایجاد کنیم. ما مجموعه‌های نمایشی را به حوزه سیمافیلم محول کردیم؛ بجای اینکه این مجموعه‌ها به صورت متفرقه در شبکه‌ها دنبال شود. تمام داستان‌های مجموعه‌های نمایشی و سریال‌ها در دفتر فیلمنامه تجمیع شد. چون بسیاری از مواقع سریال‌هایی با هزینه گزاف تولید می‌شد، اما مدیر مربوطه نمی‌دانست انتهای داستان به چه چیزی ختم می‌شود! یعنی با وجود صرف هزینه‌های گزاف انتهای داستان مشخص نبود. ما در دفتر فیلمنامه مقرر کردیم که تا زمانی که ابتدا و انتهای داستان و بازخورد و برآیند آن مشخص نباشد، شروع به تولید نکنیم.

سریال موفق «آقای قاضی» محصول مرکز سیمرغ

وی نتیجه این روند را پخش ۹ سریال از سه شبکه سیما دانست و گفت: تنوع ژانری و گونه‌ای سریال‌ها گواه موفقیت این تجربه است. علاوه‌بر آن، در مرکز سیمرغ به گونه‌های کمتر توجه شده پرداختیم. سریال موفق «آقای قاضی» از تولیدات مرکز سیمرغ است. علاوه‌بر آن، اقبال نسل جوان به محتواهای کوتاه سبب ایجاد مرکز به نام «تاک» شد. بسیاری از میان برنامه‌ها مانند نماهنگ و اینفوگرافی در این قالب جای می‌گیرد. 

پیاده کردن سند تحول در عرصه‌های برنامه‌سازی، رویکرد و سازوکار

جبلی ادامه داد: برای غنی‌سازی محتوای کودک و نوجوان تولید و پخش یکسان شد. اساساً مرکز کودک و نوجوان برای غنی‌سازی محتواهای این قشر تاسیس شد. همزمان با این سیر برنامه‌سازی و کسب تجربه مطابق با سند تحول، تلاش کردیم ساختارهای مناسب را ایجاد کنیم. ما تلاش کردیم در عرصه‌های برنامه‌سازی، رویکرد و سازوکار مطابق با سند تحول عمل کنیم، که به سه دسته تقسیم‌بندی شد: ۱. تحول محتوایی ۲. تحول رویکردی و ۳. تحول سازوکاری.

دعوت از مهمانان مختلف روی آنتن زنده

رئیس رسانه ملی درباره تنوع‌بخشی این سازمان در دعوت از مهمانان روی آنتن با توجه به رویکرد خط سبزی گفت: ما در این پنج‌سال تجربه‌های درخشانی در موضوع تضارب افکار و دیدگاه داشتیم. ما سعی کردیم در برنامه‌های پرمخاطبی مانند «شیوه»، «جام‌جم» و گفت‌وگویی و مناظره‌ای، تضارب آراء و افکار را به منصه ظهور برسانیم. یکی از این اتفاقات حضور افراد روی آنتن زنده در برنامه «جام‌جم» بود، که نقد مستقیم به رسانه ملی داشتند. ده‌ها منتقد جدی صداوسیما روی آنتن زنده صداوسیما آمدند و نقدهای تند خود را مطرح کردند. ما حق منتقدین می‌دانستیم که نظرات خود را مطرح کنند.

وی درباره رویکرد خط سبزی توضیح داد: منظور از رویکرد خط سبزی ورود به محدوده‌هایی است که تاکنون به آن وارد نمی‌شدیم. بسیاری از حوزه‌هایی که نقطه امتیاز ما بود و می‌توانستیم وارد آن شویم، تاکنون نشده بودیم. نمونه‌اش حوزه روستا و مناطق مختلف ایران بود. وقتی سال ۱۴۰۰ راهپیمایی ۲۲ بهمن روستاییان را پیش از تهران و شهرهای بزرگ پخش کرده بودیم، همه تصور می‌کردند اتفاق عجیبی رخ داده است. بعضی‌ها سوال می‌کردند که مگر در روستا راهپیمایی برگزار می‌شود؟! 

رسانه ملی متعلق به همه است

جبلی افزود: اگرچه هنوز بر این باوریم که تمام مسیر را طی نکرده‌ایم و راه طولانی‌ای برای تقویت رویکرد تحول در پیش داریم، اما می‌دانیم رسانه ملی متعلق به همه است و افراد مختلف باید دیدگاه‌های خود را مطرح کنند. ما این را حق مخاطب می‌دانیم که از دیدگاه‌های مختلف بهره‌مند شود.

برخی انتقادات دقیق و برخی غیرمنصفانه است

رئیس رسانه ملی در پاسخ به این سوال که تا چه اندازه انتقاد به رسانه ملی برای حضور بیشتر افراد با دیدگاه‌ها و سلایق مختلف سیاسی می‌تواند شیطنت سیاسی یا تقابل با رسانه ملی تعبیر شود؟ تصریح کرد: ساختمان شیشه‌ای هدف قرار گرفت، اما نماد ساختمان شیشه‌ای زنده است. کل صداوسیما یک ساختمان شیشه‌ای است. یعنی هر آنچه به فعالیت‌های رسانه‌ ملی مربوط می‌شود، روی آنتن در معرض دید همگان قرار می‌گیرد. یعنی هر ایرانی و شهروندی می‌تواند برنامه‌ها را ببیند و به نسبت آن‌ها دیدگاه خود را داشته باشد. برخی انتقادات واقعاً دقیق، بجا و ضروری است، که از آن‌ها استفاده می‌کنیم. اساساً صداوسیما به عنوان بزرگترین رسانه کشور نیاز به تعامل با مخاطب توده و گسترده دارد. اگر بازخوردگیری اتفاق نیفتد، چرخه ارتباطی شکل نمی‌گیرد. 

وی ادامه داد: برخی از انتقادات مبنای علمی و روشنی ندارد. ما این انتقادات را می‌شنویم و سعی می‌کنیم برای آن دسته از منتقدین ناآگاه شفاف‌سازی کنیم. بعضی از انتقادات نه مبنای منصفانه دارد، نه مبنای مبتنی بر اصول علمی. برخی جهات سیاسی یا رسانه‌ای اصرار به کاهش میزان مخاطبان رسانه ملی دارند. وقتی ما این ادعای آن‌ها را بررسی می‌کنیم می‌بینیم بسیاری از آن‌ها مبنای علمی ندارد و حتی توجهی به شیوه‌های نظرسنجی مرکز تحقیقات صداوسیما نیز نمی‌کنند. 

ضریب نفوذ ۹۰ درصدی تلوبیون در برخی مقاطع

جبلی از توجه ویژه به فضای مجازی و سکو‌های مختلف صداوسیما در این بستر در این دوره خبر داد و بیان کرد: تلوبیون در این پنج سال رشد قابل توجهی داشت. میزان استفاده و ضریب نفوذ تلوبیون در برخی مقاطع به نزدیک ۹۰ درصد رسید و ترافیک خوبی را به ثبت رساند. 

تغییر ذائقه مخاطب به دلیل ظهور شبکه‌های اجتماعی

رئیس رسانه ملی در پاسخ به این سوال که شما چقدر با این گزاره که دیگر سریال یا برنامه تلویزیونی نمی‌تواند مخاطب فراگیر را به سمت تلویزیون جذب کند، موافق هستید؟ اگر موافق هستید دلیلش محتواست یا تغییر ذائقه مخاطب؟ گفت: تردیدی نیست که نه‌تنها در ایران بلکه در تمام جهان ذائقه مخاطب تغییر کرده است. اساساً نسل نوجوان و جوان با فضای مجازی متولد و رشد می‌کنند. شبکه‌های اجتماعی و سکو‌های فضای مجازی نیز دائماً در اختیار این نسل است. طبیعی است ذائقه مصرف رسانه‌ای در این نسل به سمت محتوا در فضای مجازی برود.

اجرای شیوه جدید پخش سریال‌

وی تاکید کرد: اما چنین نتیجه‌ای که محتوای سرگرمی مورد علاقه مخاطب نیست، در هیچ کجای دنیا منتشر نشده است. اما اینکه محتوا چگونه و با چه فرمی تولید و منتشر شود، در جذب مخاطب تاثیرگذار است. اخیراً تغییری در پخش سریال‌ها رخ داده، تا پخش سریال‌ها به صورت یک روز در میان باشد. یعنی روز‌های زوج یک سریال، روز‌های فرد یک سریال و روز‌های جمعه نیز یک سریال پخش شود. این یک شیوه جدید در نحوه انتشار است. 

داستان مهمترین عنصر در یک کار نمایشی

جبلی مهمترین عنصر در یک کار نمایشی و سریال‌ها را داستان دانست و بیان کرد: هر چقدر داستان‌ها به زندگی، هویت و تجربه زیسته مخاطب نزدیک باشد، مورد توجه بیشتر قرار می‌گیرد. همکارانمان به تمام این عناصر در مجموعه‌ها و برنامه‌های سرگرمی توجه دارند و دائماً روش‌های روز دنیا را دنبال می‌کنند. اگرچه در این شب‌ها برخی برنامه‌های سرگرمی مطابق با الگو‌های خارجی در حال پخش است، اما وقتی این برنامه‌ها با بوم و ذائقه فرهنگی ما آمیخته می‌شود و مورد توجه مخاطب قرار می‌گیرد، دیگر نمی‌توان با شکل و قالب بیگانه به آنها نگاه کرد. 

دنبال کردن رویکرد سندمحور در حوزه خبر

وی در پاسخ به این سوال که برخی می‌گویند مردم خودشان را در رسانه ملی نمی‌بینند و به تعبیری رسانه آینه تمام نمای وضعیت جامعه نیست، توضیح داد: ما در سند تحول برای حوزه خبر رویکرد سندمحور در نظر گرفتیم. بر اساس رویکرد سندمحور روی اسناد روی زمین باقی‌مانده که مطالبه مردم است، اولویت‌گذاری کردیم. از نمونه‌های این تجربه موفق می‌توان به پویش آزادسازی سواحل، مجوز‌های کسب‌وکار و... اشاره کرد. به‌نظر می‌رسد برای پیگیری مطالبات مردم باید سندمحوری و اجرای قوانین را دنبال کرد. اکنون یکی از مشکلات بزرگ جامعه مسکن مردم است. با توجه به شرایط اقتصادی، مسکن یکی از دغدغه‌های مردم است. قوانینی در اینباره وجود دارد که اگر اکنون اجرا شوند، شاهد حل مشکلات بسیار زیادی خواهیم بود. 

جبلی در پایان خاطرنشان کرد: ما باید رابطه تعاملی همراه با تفاهم با دستگاه‌های مختلف داشته باشیم. همانطور که ما خودمان را مسئول می‌دانیم تا مطالبات مردم را مطرح کنیم، دستگاه‌ها نیز باید پاسخگوی مطالبات باشند. ما نزدیک دو ماه است که در حال تلاشیم برنامه‌ای شبیه «همراه با مردم، همراه با مسئولان» تولید کنیم. اما با وجود گذشت دو ماه هنوز هیچ دستگاهی حاضر نشده روی آنتن بیاید.