باشگاه خبرنگاران جوان؛ عاشوری  - گیلان، سرزمین باران است. آن قدر عیان است که گفتن ندارد. غافلگیری هم ندارد. اینجا اگر باران نبارد، (آن هم در این فصل از سال) باید تعجب کرد و دنبال علت و چرایی آن بود. 

در دوره اخبار لحظه‌ای و پیشرفت علم و تکنولوژی وقتی اخبار پیش بینی‌های هواشناسی از هزار سمت و سو و کانال و شیوه به چشم و گوش مخاطب می‌رسد، وقتی هشدار‌ها صادر و پشت سر هم اعلام می‌شود. وقتی متولیان امر از آماده باش کامل می‌گویند. وقتی سال‌های سال است که نیمه دوم شهریور؛ زمانِ تحویل آسمانِ گیلان از تابستانی گرم و شرجی به ابر‌های باران زا و باد‌های شدید است، چرا کار به جایی رسیده که ساکنان این سرزمین از باران رحمت الهی، دچار زحمت و خسارت می‌شوند؟ 

هفته پیش مطابق پیش‌بینی اداره کل هواشناسی گیلان، از اواخر وقت دوشنبه ۱۶ شهریور ماه بارش‌ها در این استان آغاز شد، در بعضی نقاط بارندگی رگباری و شدید، گاهی خیلی شدید با وزش باد (برخی نواحی شدید، گاهی خیلی شدید) و رعد و برق همراه بود.

این بارش شدید و سیل‌آسا در رشت و دیگر نقاط استان گیلان، موجب آبگرفتگی برخی معابر شهری و افزایش ترافیک، کندی و اختلال در تردد خودرو‌ها شد. حجم بالای آب از برخی معابر به شماری از مغازه‌ها، کوچه‌ها، پارکینگ ساختمان‌های مسکونی و حتی برخی منازل نفوذ کرد. 

بر اثر وزش باد شدید درختان کهنسال در محدوده پیاده راه فرهنگی رشت و روستای پشتیر بخش طاهرگوراب صومعه سرا از ریشه درآمدند و سقوط کردند. 

یک فروند کشتی باری که از بندر انزلی به مقصد آستاراخان روسیه در حرکت بود، به دلیل شرایط نامساعد جوی و مواج بودن شدید دریا دچار حادثه شد که با اجرای عملیات امدادرسانی و ایمن‌سازی از سوی واحد عملیات دریایی منطقه ویژه اقتصادی آستارا در اسکله این بندر پهلو گرفت.

برخی رودخانه‌های شرق گیلان در پی بارندگی خیلی شدید طغیان کردند. ۷۰ نفر از گردشگران اهل عسلویه به دنبال طغیان رودخانه سموش شهرستان رودسر و سرریز شدن آب آن در مسیر دسترسی گرفتار شدند که عملیات انتقال آنها با حضور عوامل امدادی جمعیت هلال احمر و با همکاری شهرداری و پیمانکار سد پلرود انجام شد و این سوال تکراری پیش آمد که چرا این مشکلات تکرار می‌شوند؟

اقدامات پیشگیرانه، راهکار جلوگیری از آبگرفتگی معابر

محمدحسین واثق کارگرنیا، رئیس شورای اسلامی شهر رشت امروز در جلسه علنی شورا با اشاره به فرصت کوتاه باقیمانده تا آغاز بارش‌های ممتد پاییزی، از شهردار و مجموعه مدیریت شهری خواست با بسیج حداکثری امکانات و اجرای طرح‌های اولویت‌دار آسفالت و افزایش شیفت کاری، اجازه ندهند بارندگی‌ها به دغدغه و بحران برای شهروندان بدل شود.

او با تأکید بر اینکه باران در رشت یک رخداد غیرمنتظره نیست، بلکه مؤلفه‌ای دائمی از زیست‌بوم شهری است، افزود: از این رو برنامه‌ریزی‌های عمرانی باید مبتنی بر اصل پیش‌دستی فنی و زمان‌سنجی دقیق انجام شود.

رئیس شورای شهر رشت با اشاره به اینکه شهر اکنون در یک پنجره طلایی پیش از شروع بارندگی‌های سنگین پاییز قرار دارد، تصریح کرد: ناهنجاری‌های ناشی از معابر خاکی و خرابی آسفالت علاوه بر ایجاد اختلال در تردد، موجب نارضایتی بحق مردم شده و اجرای دیرهنگام آسفالت در روز‌های بارانی نه تنها کیفیت فنی روکش و عمر مفید آن را به شدت کاهش می‌دهد، بلکه اتلاف بیت‌المال را نیز به دنبال دارد و بنابراین انتظار می‌رود شهرداری با افزایش شیفت‌های کاری طرح‌های معابر اولویت‌دار را با سرعت تعیین‌تکلیف کند.

کارگرنیا ضمن قدردانی از اقدامات شهردار و نیرو‌های خدمات شهری در مهار آبگرفتگی‌های اخیر گفت: خوشبختانه در کوتا‌هترین زمان ممکن مشکل آبگرفتگی برطرف شد، اما خسارت و ورود آب به حتی یک واحد مسکونی یا تجاری نگران کننده است و باید اقدامات پیشگیرانه در رأس برنامه‌ها قرار گیرد.

او با بیان اینکه طرح جمع‌آوری و هدایت روان‌آب‌های سطحی از سال ۱۳۹۱ در رشت آغاز شد، افزود: تاکنون حدود ۹۱ کیلومتر لوله‌گذاری مربوط به طرح روان آب‌های سطحی انجام شده است و در دوره فعلی شورا نیز اعتبارات مناسبی ذیل برنامه مطالعاتی پنج ساله به این امر اختصاص یافته و باید اتصالات با‌قیمانده و گره‌های چندساله هرچه سریع‌تر رفع شوند.

ضرورت تقویت زیرساخت‌های مدیریت روان‌آب در رشت

رحیم شوقی، شهردار رشت هم به شرایط اقلیمی این شهر و بارندگی‌های شدید اشاره کرد و گفت: رشت در روز‌های اخیر شاهد بارش سنگینی بود و طی ۱۰ ساعت بیش از ۱۰۰ میلی‌متر باران در این شهر ثبت شد؛ در چنین شرایطی حجم روان‌آب تولید شده بسیار زیاد است و حتی ظرفیت‌های موجود در شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی نیز با محدودیت مواجه می‌شود.

‌او افزود: مدیریت بحران زمانی اثربخش خواهد بود که پیش از وقوع حادثه برای آن برنامه ریزی شده باشد؛ از این رو، تقویت زیرساخت ها، تأمین تجهیزات، افزایش آمادگی و توسعه همکاری میان دستگاه‌ها باید به صورت مستمر در دستور کار قرار گیرد.

شهردار رشت تأکید کرد: هنگامی که در مدت کوتاهی حجم قابل توجهی از بارش وارد معابر شهری می‌شود، مدیریت روان آب‌ها نیازمند زیرساخت‌های متناسب با شرایط اقلیمی منطقه است و توسعه این زیرساخت‌ها بدون پشتیبانی اعتباری و همراهی دستگاه‌های ملی امکانپذیر نخواهد بود.

لایروبی مانع تکرار سیل پیربازار شد

هادی حق‌شناس، استاندار گیلان در این خصوص در نشست کمیسیون پیشگیری و مقابله با بحران کلان‌شهر‌های کشور با اشاره به ثبت بارش‌های سنگین تا ۱۵۰ میلی‌متر طی چند ساعت در برخی نقاط استان گفت: تجربه پیربازار نشان داد که با اقدامات پیشگیرانه می‌توان آثار حوادث را کاهش داد؛ به‌گونه‌ای که پس از لایروبی این منطقه، در بارندگی مشابه، مشکلات گذشته تکرار نشد.

او با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد از مدیریت پس از حادثه به آمادگی پیش از بحران، تجربه پیربازار را نمونه‌ای از تأثیر اقدامات پیشگیرانه دانست و افزود: در سیلاب گذشته این منطقه با مشکلاتی مواجه شد، اما پس از انجام لایروبی، در بارندگی مشابه بعدی آن مشکلات تکرار نشد؛ بنابراین باید پیش از وقوع حادثه، نقاط آسیب‌پذیر شناسایی و اقدامات لازم انجام شود.

تجهیزات مقابله با بحران پیش از حادثه آماده باشد

استاندار گیلان با بیان اینکه مخاطرات هر استان مشخص است، تأکید کرد: استانی که به طور مستمر با سیلاب مواجه می‌شود باید تجهیزات و امکانات مورد نیاز برای مقابله با آن را از قبل در اختیار داشته باشد و نباید تأمین ابزار‌های ضروری به زمان وقوع حادثه موکول شود.

به گفته حق‌شناس، برنامه‌ریزی مدیریت بحران باید متناسب با ویژگی‌های هر منطقه انجام شود تا در زمان وقوع حادثه، دستگاه‌های مسئول به جای صرف زمان برای تأمین امکانات، بتوانند بلافاصله وارد عملیات شوند.

معضل آبگرفتگی‌ها با باید و شاید حل نمی‌شود

سالهاست که پس از هر آبگرفتگی و خسارت ناشی از بارش باران و طغیان رودخانه‌ها، مسئولان یا از غیرمنتظره بودن آن پدیده جوی می‌گویند یا از کمبود اعتبارات و امکانات و تجهیزات. حال آنکه چاره کار نه در ارائه گزارش است نه توضیح عملکرد، مشکل نه با برکناری و توبیخ مدیران حل می‌شود نه با قول و وعده و هشدار و اما و اگر و شاید‌ها و بایدها. 

برخی رسانه‌ها و کارشناسان طی روزهای گذشته از نقش مداخلات غیراصولی انسانی، زیرساخت‌های دستکاری شده و سوءمدیریت در شهرسازی گفتند.

اینکه امروزه در شهر‌ها و مناطق شمالی بدون توجه به اقلیم و آب و هوای همیشه بارانی، پوشاندن سطح زمین با لایه‌های غیرقابل نفوذ آسفالت و بتن باعث از بین رفتن نفوذپذیری زمین و مانع جذب طبیعی آب باران توسط خاک شده است. به همین دلیل همین حجم عظیم از بارندگی در کسری از ساعت به «روان‌آب سطحی پرسرعت» تبدیل شده و بلافاصله شبکه هدایت آب‌های سطحی را قفل می‌کند.

از سویی دیگر تجاوز به حریم رودخانه‌ها و ساخت‌وساز در پهنه‌های ممنوعه، ویلاسازی‌ها، ساخت زیرگذرها، کمربندی‌ها و پارک‌ها در بستر رود‌ها و در حریم قانونی رودخانه‌ها، پهنه‌های طبیعی تخلیه سیلاب‌ها را مسدود کرده است. جنگل‌زدایی، تخریب پوشش گیاهی، کوه‌خواری و دستکاری طبیعت برای توسعه شهری نامتناسب با اقلیم شمال، سد‌های طبیعی مقابل باران را از بین برده است.

نبود، فرسودگی و ناکافی بودن شبکه فاضلاب و جمع‌آوری آب‌های سطحی، لایروبی نکردن به موقع و ورود زباله‌های شهری به مجاری باریک انتقال آب هم از دیگر عواملی است که از سوی کارشناسان و متخصصان به عنوان علل بحران‌های تکراری آبگرفتگی و خسارت‌های ناشی از باران در سال‌های اخیر اعلام شده است.

وقتی طبیعت انتقام می‌گیرد

گیلان استانی پرباران است و بارش باران‌های شدید در این منطقه سابقه دارد و رویدادی دور از انتظار نیست. زندگی در سرزمین باران خیز مختصات خاص خودش را دارد و امکانات ویژه این مناطق را می‌طلبد که باید مدنظر متولیان، ساکنان و گردشگران آنجا قرار بگیرد.

این رسم طبیعت است، وقتی آدم‌ها به او رحم نکنند، روزی روزگاری بی رحمانه انتقام می‌گیرد.