باشگاه خبرنگاران جوان؛زهره شعبانی- هنر علامت‌سازی، هنری است که با برش ورق فولاد، جوش و ضربات چکش شکل می‌گیرد؛ هنرمند با دستان خود، شاه‌تیغ علم را می‌سازد و اذکار، اشعار و نام اهل بیت (ع) را در دامن تیغه‌ها و اجزای علم حک می‌کند.

 محمد رضا برخوردار، تنها هنرمند علامت‌ساز قم است که با همت و تلاش خود، بیش از ۱۳ سال در این هنر-صنعت فعالیت می‌کند. این هنرمند ۳۶ ساله علاوه بر رونق بخشیدن به این هنر-صنعت، زنجیره اشتغال نیز ایجاد کرده است.

از تراشکاری تا عشق به علامت‌سازی

در گوشه‌ای از کارگاه کوچکش در قم، میان صدای ضربات چکش بر ورق فولاد و جرقه‌های جوش، مردی ۳۶ ساله ایستاده که بیش از یک دهه از عمر خود را وقف هنری کرده که ریشه در تاریخ و اعتقاد دارد.

محمد رضا برخوردار در گفت‌وگو با خبرنگار ما، از روزهای آغازین این هنر-صنعت می‌گوید: از دوران نوجوانی تراشکاری و کارهای فنی انجام می‌دادم. به دلیل علاقه به علامت‌سازی، این هنر را از استادکار در تهران یاد گرفتم. همیشه کنجکاو بودم که چطور می‌شود از یک ورق ساده فولاد، چیزی ساخت که هم زیبا باشد و هم معنایی عمیق داشته باشد. وقتی برای اولین بار یک علم را از نزدیک دیدم، مبهوت شدم. آن ترکیب تیغه‌های برش‌خورده، اذکار حک‌شده و نام اهل بیت (ع) روی فلز، مرا جذب کرد.

علامت‌سازی،آمیزه ای از هنر و صنعت است

 این هنرمند قمی درباره ماهیت این حرفه توضیح می‌دهد: به نظر من، علامت‌سازی جایی بین این دو قرار دارد. از یک طرف، کار با فولاد، جوشکاری، برش و چکش‌کاری نیازمند مهارت فنی و صنعتی است. از طرف دیگر، حکاکی اذکار و اشعار، طراحی تیغه‌ها و هماهنگی اجزا، هنر خالص است. شاید بتوان گفت علامت‌سازی یک هنر-صنعت است؛ هنری که بدون مهارت صنعتی شکل نمی‌گیرد و صنعتی که بدون ذوق هنری، روح ندارد.

علامت‌سازی، روایت آتش و آهن با عشق است

 این هنرمند درباره هنرش می‌گوید: علامت‌سازی یعنی آتش و آهن که با عشق، نام اهل بیت (ع) را روایت می‌کنند. این هنر فقط ساختن یک شیء نیست؛ ساختن یک پیام ، یک اعتقاد و  یک تاریخ است.

تنها بودن؛ هم سختی، هم افتخار

برخوردار با لبخند درباره تنها بودنش در این حرفه می‌گوید: تنها بودن هم سختی دارد و هم افتخار. سختی‌اش این است که کسی نیست تجربه‌اش را با او رد و بدل کنی، کسی نیست وقتی گیر می‌کنی راهنمایی‌ات کند. همه چیز را باید خودت کشف کنی و از اشتباهاتت یاد بگیری. اما افتخارش این است که این هنر در قم به نام من زنده مانده و اگر تلاش نمی‌کردم، شاید امروز کسی نبود که این رشته را ادامه دهد.

از حفظ هنر تا ایجاد اشتغال

 این علامت‌ساز قمی مهم‌ترین دستاورد خود را این‌گونه بیان می‌کند: مهم‌ترین دستاورد من این است که نه‌تنها این هنر را حفظ کرده‌ام، بلکه توانسته‌ام اشتغال هم ایجاد کنم. الان چند نفر با من کار می‌کنند و این باعث خوشحالی من است. اگر این کارگاه نبود، شاید آنها هم بیکار بودند. من باور دارم که هنر باید هم روح را  و هم سفره را سیر کند.

علامت سازی از آل بویه تا امروز تاریخ را روایت می‌کند

برخوردار با اشاره به پیشینه تاریخی این هنر می‌گوید: بر اساس آنچه در منابع تاریخی آمده، نخستین نشانه‌های علامت‌سازی به زمان آل بویه برمی‌گردد. آنها در آیین‌های محرم علم‌هایی می‌ساختند که نماد عزاداری بود. در دوران صفویه، زندیه و قاجاریه، تزیینات بیشتری به علم‌ها اضافه شد؛ از جمله استفاده از فلزات گران‌بها، حکاکی‌های ظریف‌تر و طراحی‌های پیچیده‌تر. امروز علامت‌سازی فقط یک نماد عزاداری نیست؛ یک میراث فرهنگی است که باید حفظ شود.

ثبت ملی صنایع دستی قم از جمله علامت سازی ، افتخاری بزرگ است

 این هنرمند درباره ثبت «شهر ملی صنایع دستی قم» می‌گوید: امسال در روز قم که مصادف با ورود حضرت معصومه (س) به قم است، این سند رونمایی شد. خوشحالم که هنر علامت‌سازی در کنار رشته‌های دیگر مثل فرش، کتابت و صفحه‌آرایی، تذهیب و نگارگری، خراطی و گیوه‌دوزی و مبل و منبت، باعث ثبت این افتخار برای قم شد. این برای من یک افتخار بزرگ است که سهمی در این موفقیت داشتم.

آینده علامت سازی حمایت می‌خواهد 

برخوردار درباره آینده این هنر صنعت می‌گوید: اگر حمایت شود، آینده خوبی دارد. اما اگر تنها بماند، ممکن است فراموش شود. من دوست دارم جوان‌ها به این هنر علاقه‌مند شوند و یاد بگیرند. حاضر هستم تجربه‌ام را رایگان در اختیارشان بگذارم. آرزویم این است که روزی در قم، چند کارگاه علامت‌سازی فعال باشد و این هنر به نسل‌های بعدی منتقل شود.