باشگاه خبرنگاران جوان - رشد و نمو کودک تنها به تغییرات جسمانی و فیزیکی او محدود نمی‌شود، بلکه رشد ذهنی، اجتماعی، رفتاری و عاطفی او را نیز در برمی‌گیرد. کودک در مسیر رشد، به‌تدریج مهارت‌های تازه می‌آموزد، احساسات خود را می‌شناسد و برای حضور مستقل‌تر در دنیای پیرامون آماده می‌شود. با نزدیک‌شدن به آغاز سال تحصیلی و طلوع دوباره ماه مهر، یکی از دغدغه‌های همیشگی والدین پررنگ‌تر می‌شود؛ اضطراب جدایی کودک از والدین و ورود به محیطی تازه.

جدایی که بخشی طبیعی از مسیر رشد کودک است، گاهی برای برخی از کودکان دشوارتر سپری می‌شود؛ به‌ویژه زمانی که کودک تغییرات پر از تنش خانوادگی، تجربه‌های پراسترس و ناامن و شرایط ویرانگری را پشت سر گذاشته باشد. کودک ممکن است هنگام جدایی از والدین، ناراحتی خود را به شکل‌های مختلفی نشان دهد؛ از جمله گریه و بی‌قراری شدید، مقاومت یا امتناع از ورود به محیط مهد یا مدرسه، اصرار به ماندن کنار والدین و گاهی نشانه‌های جسمی مانند دل‌درد، سردرد یا دیگر شکایت‌های جسمانی. این فرایند اگرچه می‌تواند بخشی از روند رشد باشد، اما آنچه اهمیت دارد، شدت و تداوم واکنش کودک و نقش والد آگاه در مواجهه با این فرایند است. «فاطمه سلیمی»، پژوهشگر آموزش کودک در ادامه با ارائه راهکارهایی، بر اهمیت نقش خانواده و معلم در ایجاد آرامش برای کودک تأکید دارد و معتقد است با برنامه‌ریزی و عملکردی هوشمندانه می‌توان تهدیدِ اضطراب جدایی را به فرصتی برای رشد کودک تبدیل کرد.

خانواده؛ نخستین بستر ثبات و پناه آرامش

خانواده به‌عنوان نخستین بستر ثبات و اولین پناه آرامش کودک، نقش مهمی در شکل‌گیری احساس امنیت او دارد؛ بنابراین، ایجاد محیطی آرام، باثبات و قابل‌پیش‌بینی در خانه، می‌تواند نخستین و مهم‌ترین قدم برای آماده‌کردن کودک در مسیر جدایی باشد. در ادامه این روند، والدین آگاه و دغدغه‌مند می‌توانند با چند اقدام ساده، مسیر کنترل اضطراب جدایی کودک را هموارتر کنند:

آشنایی با محیط پیش از آغاز مدرسه

پیش از شروع سال تحصیلی، همراه کودک به مدرسه بروید، محیط را به او نشان دهید و در صورت امکان، او را با معلم و فضای کلاس آشنا کنید تا محیط تازه برایش ناآشنا و غریبه نباشد.

تمرین جدایی در موقعیت‌های امن

کودک را برای زمان‌های کوتاه نزد فردی آشنا و قابل‌اعتماد بگذارید تا به‌تدریج تجربه کند که دورشدن از والدین موقتی است و آنها دوباره بازمی‌گردند.

تجربه جمع‌های کوتاه

شرکت در کلاس‌ها و فعالیت‌های کوتاه‌مدت می‌تواند فرصتی باشد تا کودک هم جدایی از والدین را تجربه کند و هم در کنار کودکان دیگر قرار بگیرد.

بازی و قصه؛ تمرین جدایی در خانه

با کودک مدرسه‌بازی کنید و موقعیت‌هایی مانند ورود به کلاس، خداحافظی و بازگشت را در قالب بازی و قصه برای او بازسازی کنید. این کار به کودک کمک می‌کند تجربه‌ای که پیش رو دارد برایش آشناتر شود.

خداحافظی را جدی بگیرید!

هنگام تحویل کودک، حتماً با او خداحافظی کنید و بدون خداحافظی او را ترک نکنید. خداحافظی بهتر است کوتاه، روشن و آرام باشد تا کودک بداند والد از او جدا شده، اما حتماً بازخواهدگشت.

نقش کلیدی معلم در مهار اضطراب جدایی کودک

در کنار نقش والدین، ضلع مهم دیگری از این فرایند به معلم و محیط آموزشی مربوط می‌شود. معلم به‌عنوان یکی از اعضای کلیدی فرایند تعلیم‌وتربیت، می‌تواند نقش مهمی در ایجاد احساس امنیت و کمک به کودک برای کنارآمدن با جدایی داشته باشد.

برخورد گرم و صمیمی، صبر و آرامش معلم و پذیرفتن احساس کودک، به او کمک می‌کند تا کم‌کم با محیط جدید ارتباط برقرار کند. گاهی کودک هنوز خودش نمی‌داند چگونه با ترس و دلتنگی‌اش کنار بیاید؛ در چنین موقعیتی، آرامش معلم می‌تواند برای او تکیه‌گاهی باشد تا کودک برای لحظاتی آن آرامش را از معلم وام‌گرفته و احساس امنیت بیشتری پیدا کند.

عبور از ترس‌ها با صبوری و قاطعیت

در مسیر سازگارشدن کودک با جدایی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، دیدن و پرورش احساسات او در کنار صبوری و قاطعیت بزرگسالان است. کودک برای عبور از این مرحله به والدینی نیاز دارد که احساساتش را بشنوند و بپذیرند و درعین‌حال، با آرامش و ثبات مسیر را برایش روشن نگه دارند؛ و به معلمی نیاز دارد که با صبر، همراهی و ایجاد احساس امنیت، مدرسه را به محیطی قابل‌اعتماد برای او تبدیل کند.

تعامل و هماهنگی میان خانه و مدرسه نیز می‌تواند این مسیر را هموارتر کند. شاید کودک یک‌شبه ترس و دلتنگی‌اش را کنار نگذارد، اما با فرصت، حمایت و همراهی درست، کم‌کم یاد می‌گیرد احساساتش را بشناسد، آنها را تنظیم کند و با اطمینان بیشتری قدم در مسیر جدایی و استقلال بگذارد.

منبع: فارس