باشگاه خبرنگاران جوان؛ مریم رضایی - علیرضا افشاری‌فر، رئیس دانشگاه شیراز، در پاسخ به پرسشی درباره مهم‌ترین خطراتی که این دانشگاه را تهدید می‌کند، اظهار کرد: دانشگاه‌ها در چند دهه اخیر با چالش‌های متعددی مواجه بوده‌اند که بخشی از آن به محدودیت منابع بازمی‌گردد.

او با اشاره به فرسودگی زیرساخت‌های دانشگاه شیراز گفت: دانشگاه شیراز در سال‌های گذشته از نظر علمی در شمار دانشگاه‌های برجسته کشور بوده و در دوره‌های مختلف دانشجویان و استادان توانمندی در آن حضور داشته‌اند، اما به تدریج نتوانسته‌ایم زیرساخت‌ها، تجهیزات و امکانات مورد نیاز دانشگاه را متناسب با نیاز‌های روز جایگزین و به‌روزرسانی کنیم.

افشاری‌فر افزود: تلاش‌های زیادی برای تعمیر، تجهیز و نگهداری زیرساخت‌های دانشگاه انجام شده است، اما فرسودگی تجهیزات و حتی محدودیت در تأمین برخی مواد و ملزومات دانشگاهی، به تدریج می‌تواند بر انگیزه استادان و دانشجویان اثر بگذارد.

او ادامه داد: در کنار این موضوع، مسائل معیشتی اعضای هیئت علمی و موضوع مهاجرت نخبگان نیز از دیگر چالش‌های جدی است و اگر بخواهیم شرایط دانشگاه را بهبود دهیم، باید مجموعه این عوامل را به صورت همزمان مورد توجه قرار دهیم.

ضرورت ایجاد منابع مالی پایدار برای دانشگاه‌ها

رئیس دانشگاه شیراز یکی از راهکار‌های اساسی برای کاهش مشکلات دانشگاه‌ها را ایجاد منابع مالی پایدار دانست و گفت: دانشگاه‌های بزرگ کشور نمی‌توانند برای همیشه صرفاً منتظر منابع دولتی و اعتبارات سازمان برنامه باشند.

او افزود: پیشنهاد ما این است که به دانشگاه‌ها اجازه داده شود سازمان سرمایه‌گذاری داشته باشند تا بتوانند از ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و اقتصادی خود برای ایجاد درآمد استفاده کنند و بخشی از منابع مورد نیاز برای حمایت از دانشجویان، استادان و کارکنان را تأمین کنند.

افشاری‌فر تصریح کرد: کاهش وابستگی دانشگاه‌ها به منابع دولتی، در کنار حمایت هوشمندانه دولت، می‌تواند به افزایش انگیزه در میان دانشجویان و اعضای هیئت علمی کمک کند.

او همچنین مولدسازی بخشی از دارایی‌ها و اراضی دانشگاه را از دیگر برنامه‌ها عنوان کرد و گفت: بسیاری از اراضی در اختیار دانشگاه، کاربری آموزشی و پژوهشی ندارند و می‌توان بخشی از آنها را با یک برنامه‌ریزی دقیق به منابع مالی پایدار تبدیل کرد.

رئیس دانشگاه شیراز با اشاره به پراکندگی واحد‌های دانشگاهی نیز اظهار کرد: یکی از مشکلات دانشگاه شیراز پراکندگی دانشکده‌ها و واحد‌های مختلف است. از سال‌های گذشته تلاش‌هایی برای تجمیع این واحد‌ها در پردیس دانشگاه صورت گرفته و ما نیز این سیاست را دنبال می‌کنیم.

او افزود: بخشی از برنامه مولدسازی دانشگاه به تجمیع واحد‌های پراکنده و بخش دیگری به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های پژوهشی راهبردی اختصاص خواهد یافت.

ضرورت توجه به وضعیت معیشتی اعضای هیئت علمی

افشاری‌فر با تأکید بر نقش شرایط معیشتی در حفظ سرمایه انسانی دانشگاه‌ها گفت: اگر قرار است اعضای هیئت علمی بخش عمده عمر مفید خود را صرف تحصیل و فعالیت علمی کنند، باید حداقل‌های معیشتی برای آنها فراهم شود.

او ادامه داد: استاد دانشگاهی که سال‌ها برای رسیدن به جایگاه علمی خود تلاش کرده است، در بسیاری از موارد از نظر مسکن و سایر امکانات اولیه با مشکلات جدی مواجه است. دولت می‌تواند با طراحی یک بسته معیشتی و ارائه تسهیلات حداقلی در حوزه مسکن و سایر نیاز‌های ضروری، به حفظ انگیزه اعضای هیئت علمی کمک کند.

رئیس دانشگاه شیراز با اشاره به رقابت بین‌المللی برای جذب استادان و پژوهشگران گفت: امروز شرایط مالی دانشگاه‌های خارج از کشور به گونه‌ای است که امکان جذب استادان ایرانی را فراهم می‌کند و طبیعی است که این مسئله بر تصمیم برخی نخبگان برای مهاجرت اثر بگذارد.

او تأکید کرد: بسیاری از استادان و پژوهشگران ایرانی علاقه‌مند هستند در کشور خود فعالیت کنند و به توسعه ایران کمک کنند، بنابراین اگر قرار است کشور توسعه پیدا کند، باید برای حفظ این سرمایه انسانی که یکی از مهم‌ترین موتور‌های پیشرفت کشور است، برنامه جدی داشته باشیم.

ارتباط دانشگاه و دستگاه‌های اجرایی باید ساختاری شود

افشاری‌فر مهم‌ترین رسالت دانشگاه را علاوه بر تولید علم، حل مسائل جامعه دانست و گفت: دانشگاه هیچ توقعی جز این ندارد که یک ارتباط ساختاری با دستگاه‌های اجرایی برای آن فراهم شود تا بتواند مسئولیت اجتماعی خود را ایفا کند.

او افزود: متأسفانه در حال حاضر به صورت سیستمی بستر مناسبی برای ارتباط مستمر و ساختاری میان دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی وجود ندارد. البته دولت اخیراً دو ظرفیت مهم را در این زمینه ایجاد کرده است که می‌تواند نقطه شروع خوبی باشد.

رئیس دانشگاه شیراز با اشاره به طرح «محک» برای استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها در حل مسائل استان‌ها و همچنین آیین‌نامه شبکه ملی جامعه و دولت اظهار کرد: اگر مدیریت استان اهتمام جدی به اجرای این سازوکار‌ها داشته باشد، می‌توان از ظرفیت دانشگاه‌ها برای حل مسائل استان و کشور استفاده کرد.

او ادامه داد: در بسیاری از کشور‌های دنیا، یکی از مهم‌ترین رسالت‌های دانشگاه، حل مسائل جامعه است. اگر این نقش را از دانشگاه بگیریم، بخش بزرگی از مأموریت واقعی آن را از بین برده‌ایم.

افشاری‌فر تأکید کرد: ارتباط دانشگاه و دولت نباید وابسته به افراد باشد. ممکن است امروز میان رئیس دانشگاه و یک مدیر دستگاه اجرایی ارتباط خوبی وجود داشته باشد، اما با تغییر مدیران این ارتباط از بین برود. این رابطه باید به یک ارتباط سیستمی و پایدار تبدیل شود.

حمایت مالی دولت باید هوشمندانه باشد

رئیس دانشگاه شیراز با بیان اینکه دانشگاه‌ها باید به سمت خوداتکایی مالی حرکت کنند، گفت: تا زمانی که دانشگاه‌ها به شرایطی برسند که بتوانند بخش بیشتری از هزینه‌های خود را تأمین کنند، دولت باید به شکل هوشمندانه از آنها حمایت کند.

او افزود: حمایت مالی هوشمندانه، حمایت از سرمایه‌های انسانی و اعتماد و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تقویت آموزش عالی کمک کند.

افشاری‌فر تصریح کرد: دانشگاه‌ها صرفاً نهاد‌های مصرف‌کننده نیستند. متأسفانه در برخی مقاطع، چنین نگاهی نسبت به دانشگاه‌ها وجود داشته و همین مسئله در تخصیص منابع، آسیب‌هایی به آموزش عالی وارد کرده است.

حرکت دانشگاه شیراز به سمت دانشگاه هوشمند

او همچنین درباره برنامه دانشگاه شیراز برای حرکت به سمت دانشگاه هوشمند گفت: شورای هوشمندسازی در دانشگاه ایجاد شده و فعالیت‌های مربوط به این حوزه از طریق این شورا مدیریت می‌شود.

رئیس دانشگاه شیراز افزود: توسعه رشته‌های مرتبط با هوشمندسازی، توجه به این موضوع در جذب اعضای هیئت علمی و وارد کردن مؤلفه‌های هوشمندسازی در رشته‌های مختلف از جمله برنامه‌های دانشگاه است.

افشاری‌فر با اشاره به کاربرد هوش مصنوعی در آموزش و پژوهش اظهار کرد: کارگاه‌های متعددی برای آشنایی استادان و دانشجویان با کاربرد‌های هوش مصنوعی در فرایند‌های یاددهی و یادگیری برگزار شده است.

او ادامه داد: در حوزه پژوهش نیز حمایت‌هایی برای فعالیت‌های مرتبط با این حوزه در نظر گرفته شده و توسعه زیرساخت‌های لازم برای هوشمندسازی دانشگاه در دستور کار قرار دارد.

تربیت نیروی انسانی متناسب با اقتصاد آینده

رئیس دانشگاه شیراز یکی دیگر از دغدغه‌های آموزش عالی را فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیاز‌های بازار کار دانست و گفت: یکی از نگرانی‌های جدی برای کشور، فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیاز‌های اقتصاد و بازار کار است.

او افزود: باید بررسی کنیم که برنامه‌های آموزشی دانشگاه‌ها با مهارت‌ها و فناوری‌های مورد نیاز و افق‌های پیش روی اقتصاد کشور در ۱۰ تا ۲۰ سال آینده همخوانی دارد یا خیر.

افشاری‌فر تأکید کرد: نیروی انسانی که امروز در دانشگاه تربیت می‌کنیم باید متناسب با اقتصاد آینده کشور باشد و این موضوع باید در برنامه‌ریزی‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها مورد توجه جدی قرار گیرد.

ارتقای جایگاه بین‌المللی دانشگاه شیراز

رئیس دانشگاه شیراز در بخش دیگری از سخنان خود درباره برنامه این دانشگاه برای ارتقای جایگاه علمی و بین‌المللی گفت: دانشگاه شیراز تلاش کرده است در این حوزه هدفمند عمل کند و حمایت‌های مالی و پژوهشی را به سمت فعالیت‌هایی سوق دهد که بتواند جایگاه دانشگاه را در سطح بین‌المللی ارتقا دهد.

او با اشاره به طرح «جهش» ارائه‌شده از سوی معاونت علمی ریاست‌جمهوری افزود: اعتباراتی نیز در این زمینه به دانشگاه شیراز اختصاص یافته است که هدف آن حمایت از تولید مقالات و فعالیت‌های علمی با قابلیت ارائه و اثرگذاری در سطح بین‌المللی است.

افشاری‌فر خاطرنشان کرد: با وجود شرایط دشوار کشور و مشکلاتی که در مسیر برنامه‌ریزی‌های علمی وجود دارد، دانشگاه شیراز در برخی حوزه‌ها از جمله سلامت و رفاه، انرژی و انرژی‌های پاک و همچنین آب، فعالیت‌ها و دستاورد‌های قابل توجهی داشته است.

استفاده از ظرفیت خیرین و راه‌اندازی بنیاد حامیان

او  استفاده از ظرفیت خیرین و راه‌اندازی بنیاد حامیان دانشگاه را از دیگر برنامه‌های دانشگاه شیراز عنوان کرد و گفت: استفاده از ظرفیت خیرین و راه‌اندازی بنیاد حامیان یکی از برنامه‌های جدی دانشگاه است و همکاران در حال برنامه‌ریزی برای تحقق آن هستند.

رئیس دانشگاه شیراز در پایان تأکید کرد: برای حفظ جایگاه علمی دانشگاه‌ها و افزایش نقش آنها در توسعه کشور، باید همزمان به زیرساخت‌ها، منابع مالی پایدار، سرمایه انسانی، ارتباط با دستگاه‌های اجرایی و تربیت نیروی انسانی متناسب با نیاز‌های آینده توجه کنیم.