ودایع در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان:
ترامپ بهدنبال توافق با روسیه قبل از برگزاری انتخابات میاندورهای کنگره است
کارشناس مسائل بینالملل میگوید دونالد ترامپ بهدنبال جلب نظر روسیه در جنگ اوکراین پیش از برگزاری انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا است.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محمد امیرحسینی - علی ودایع کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران جوان درباره سفر جرد کوشنر و استیو ویتکاف فرستادگان دوانلد ترامپ رئیسجمهور امریکا به روسیه و اوکراین گفت: آنچه بهطور ویژه شاهد آن هستیم، تلاش گسترده دولت دونالد ترامپ برای دستیابی به یک دستاورد بزرگ در پرونده جنگ اوکراین، پیش از برگزاری انتخابات میاندورهای است.
کارشناس مسائل بینالملل اظهار کرد: سفر فرستادگان ترامپ به مسکو و دیدار حدود سه ساعت و ده دقیقهای آنان با ولادیمیر پوتین رئیسجمهوری روسیه و مباحث مطرحشده در این دیدار، نشاندهنده تلاش طرف آمریکایی برای رسیدن به یک معادله میانی است؛ معادلهای که بتواند تا حدی نظر روسها را نیز جلب کند.
وی بیان کرد: پیش از ورود به جزئیات سفر فرستادگان آمریکایی به کییف، مواضع مطرحشده نشان میدهد که واشنگتن همچنان بهدنبال آن است که در برخی مناطق مشخص، امتیازاتی را به طرف روسی واگذار کند. در همین چارچوب، مسئله مناطق مورد مناقشه در شرق اوکراین، بهویژه منطقه دونباس و همچنین عقبنشینی غرب از پذیرش عضویت اوکراین در پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) ازجمله موضوعاتی است که مورد توجه قرار گرفته است.
ودایع تصریح کرد: در جریان سفر فرستادگان ترامپ به اوکراین نیز شاهد واکنشهای خشمگینانه از طرف شماری از رسانههای شاخص اروپایی بودیم. روزنامههایی همچون گاردین، لوموند و اشپیگل با مواضع خود نشان دادند که کشورهای اروپایی از حذف شدن تدریجیشان از روند تصمیمگیری درباره پرونده اوکراین و همچنین هزینههای مستقیمی که در نتیجه این جنگ متحمل میشوند، رضایت ندارند. با این حال، اخبار منتشرشده درباره دیدار فرستادگان ترامپ، از جمله جرد کوشنر و استیو ویتکاف، با ولودیمیر زلنسکی نشاندهنده اعمال فشار جدی از سوی طرف آمریکایی بر رئیسجمهوری اوکراین برای پذیرش طرح آتشبس است.
کارشناس مسائل بینالملل اضافه کرد: در اینجا لازم است به گمانهزنیهایی که طی دو هفته اخیر مطرح شده نیز اشاره کنم. بر اساس این تحلیلها، روسیه با توجه به خلأهای تسلیحاتی و محدودیتهای نظامی آمریکا، همچنین شرایط حاکم بر جبهههای جنگ اوکراین و بهویژه کمبود نیروی انسانی در ارتش اوکراین، ممکن است در پی آن باشد که پیش از آغاز زمستان، یک عملیات بزرگ نظامی را تدارک ببیند. این احتمال، نگرانیهایی را در میان ارتش ایالات متحده و برخی مقامهای ناتو نیز ایجاد کرده است.
وی اظهار کرد: در مجموع، آنچه آمریکا دنبال میکند، منافع مسکو و وضعیت داخلی کییف، سه مؤلفهای هستند که به موازات یکدیگر در حال حرکتاند. اگر به مواضع و تحلیلهای مطرحشده پیش از مرگ هنری کیسینجر وزیر خارجه اسبق آمریکا، درباره پایان جنگ اوکراین توجه کنیم، میبینیم که او بر ضرورت احترام طرف آمریکایی به برخی خواستههای روسیه تأکید داشت. آنچه امروز درباره منطقه دونباس و عقبنشینی از مسئله عضویت اوکراین در ناتو مشاهده میکنیم، تا حد زیادی در امتداد همان مسیری است که کیسینجر پیش از مرگ خود ترسیم کرده بود.
ودایع گفت: از طرف دیگر، آنچه در مسکو شاهد آن هستیم این است که روسیه اساساً از ابتدای جنگ بهدنبال تصاحب تمام سرزمین اوکراین نبوده است بلکه یکی از اهداف اصلی این کشور، ایجاد یک منطقه حائل میان خود و اوکراین و مشخصاً ایجاد فاصلهای میان سرزمین اصلی روسیه و ساختار نظامی ناتو بوده است زیرا مسکو حضور ناتو در مجاورت مرزهای خود را یک تهدید وجودی تلقی میکند. در عین حال، روسیه همچنان تلاش میکند دست برتر خود را در میدان جنگ حفظ کند و این مسئله را میتوان در ادبیات و مواضع ولادیمیر پوتین مشاهده کرد. برداشت حاکم در مسکو این است که روسیه همچنان در جبهههای جنگ از برتری نسبی برخوردار است.
کارشناس مسائل بینالملل بیان کرد: در مقابل، وضعیت داخلی اوکراین پیچیدهتر شده است. طرف اوکراینی با مجموعهای از چالشهای داخلی مواجه است؛ ازجمله گزارشهایی درباره اختلاف و انشقاق در ساختار نظامی، درگیری میان نهادهای اطلاعاتی داخلی، کاهش محبوبیت زلنسکی و افزایش رقابتهای سیاسی داخلی. فراتر از همه این موارد، فشار اپوزیسیون داخلی اوکراین برای برگزاری هرچه سریعتر انتخابات ریاستجمهوری نشان میدهد که این کشور از درون با نوعی شکنندگی سیاسی مواجه است. چنین وضعیتی برای اروپا و آمریکا در روند پیش رو، به تعبیری، به استخوانی در گلو تبدیل شده است.
وی اضافه کرد: در این میان، شخصیت و رویکرد دونالد ترامپ نیز اهمیت ویژهای دارد. رئیسجمهوری آمریکا علاقه زیادی به ثبت تصاویر و دستیابی به توافقهای نمادین با رقبای اصلی ایالات متحده دارد. او علاقهمند است با ولادیمیر پوتین رئیسجمهوری روسیه و یا شی جینپینگ رئیسجمهوری چین، به هر شکل ممکن به یک تفاهم دست پیدا کند و آن را بهعنوان یک دستاورد سیاسی به نمایش بگذارد.
ودایع اظهار کرد: نکته دوم آن است که برخلاف رویههای سنتی دیپلماسی و سیاست خارجی ایالات متحده، فرستادگان ترامپ در پرونده روسیه و اوکراین، چهرههای کلاسیک دیپلماتیک نیستند. استفاده از معاملهگران و افرادی با رویکرد تجاری در شرایط یک تقابل راهبردی میان روسیه و آمریکا، عملاً چارچوبهای سنتی سیاست خارجی ایالات متحده را به چالش کشیده است؛ رویکردی که طی روزهای اخیر نیز از سوی برخی اندیشکدههای آمریکایی مورد انتقاد قرار گرفته است.
کارشناس مسائل بینالملل تصریح کرد: موتور محرکه این فرایند را باید در همان رویکرد معاملهگرایانه ترامپ جستوجو کرد. رئیسجمهوری آمریکا و فرستادگان او تلاش میکنند برخلاف رویههای سنتی، مستقیماً با شخص ولادیمیر پوتین وارد مذاکره شوند و به یک تفاهم دست پیدا کنند البته اختلافات میان مسکو و واشنگتن بسیار عمیقتر از آن است که بتوان آنها را صرفاً با یک توافق کوتاهمدت برطرف کرد؛ با این حال، به نظر میرسد طرف آمریکایی بهطور ویژه تلاش دارد پیش از انتخابات میاندورهای، امتیازاتی به روسیه بدهد و هرچه سریعتر وضعیت جنگ را تحت کنترل درآورد.
وی اظهار کرد: از طرف دیگر، مسئله بقای سیاسی زلنسکی نیز به ادامه بحران گره خورده است. رئیسجمهوری اوکراین نگران است که با پایان جنگ و برگزاری انتخابات ریاستجمهوری در اوکراین، از قدرت کنار گذاشته شود. نشانههایی از این نگرانی را حتی در مواضع برخی رهبران اروپایی و همچنین در اظهارات خود زلنسکی نیز میتوان مشاهده کرد.
ودایع تاکید کرد: مجموع این عوامل و تحولاتی که در روزهای اخیر رخ دادهاند، احتمال دستیابی به یک تفاهم نسبتاً قریبالوقوع را پررنگتر کرده است. اگر روند تحولات یک هفته اخیر را با دقت بررسی کنیم، در مقطعی شاهد افزایش شدید درگیریها و حملات بودیم و پس از آن، بهطور ناگهانی آتشبسی سهروزه میان طرفین برقرار شد؛ آن هم در آستانه سفر فرستادگان ترامپ. این تحول نشان میدهد که طرف آمریکایی نیز تلاش دارد سطح درگیری را کنترل کند و زمینه را برای حرکت به سمت یک توافق فراهم آورد.
کارشناس مسائل بینالملل اظهار کرد: در آستانه ورود به فصل زمستان، جنگ فرسایشی اوکراین میتواند معادلات سخت و پیچیدهای را رقم بزند. اگر به فرهنگ سیاسی و تاریخی روسیه توجه کنیم، یک نکته همواره مورد تأکید قرار گرفته است: روسها در روایت تاریخی خود، پیروزی در جنگهای زمستانی را بخشی از هویت نظامی کشورشان میدانند. شکست ناپلئون بناپارت در جریان لشکرکشی به روسیه و نقش تعیینکننده زمستان در آن شکست، نمونهای تاریخی است که همچنان در حافظه سیاسی و نظامی روسیه اهمیت دارد و همین مسئله میتواند انگیزه مضاعفی برای طرف روسی ایجاد کند تا در آستانه زمستان، با قدرت بیشتری وارد عملیات نظامی شود. بنابراین، احتمال یک عملیات بزرگ روسیه پیش از تشدید شرایط زمستانی، موضوعی است که نمیتوان بهسادگی از کنار آن گذشت.
وی بیان کرد: در کنار مسائل نظامی، شرایط اقتصادی و انرژی اروپا نیز اهمیت ویژهای دارد. در این زمینه، گزارش فایننشال تایمز در هفته گذشته قابل توجه است؛ گزارشی که نشان میداد در آستانه زمستان و در ماه سپتامبر، ذخایر انرژی و گاز اروپا تحت تأثیر جنگ اوکراین و همچنین شرایط حاکم بر تنگه هرمز، بیش از گذشته با محدودیت مواجه شده است.
ودایع گفت: این وضعیت میتواند بهطور مستقیم قدرت مانور شرکای غربی در جنگ اوکراین را تحت فشار قرار دهد. بنابراین آنچه در نهایت میتواند مسیر تحولات آینده را تعیین کند، نه یک عامل منفرد، بلکه برآیند همزمان فشارهای نظامی در جبهه، تحولات سیاسی داخل اوکراین، منافع روسیه، رویکرد معاملهگرایانه دولت ترامپ و محدودیتهای فزاینده اروپا در حوزه انرژی خواهد بود.
