باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهرا نجفی - روزنامه گاردین در گزارشی از غزه، داستان یک کشاورز ۷۱ ساله و دخترش را روایت می‌کند که پس از نابودی زمین و بانک بذرشان توسط نظامیان اشغالگر صهیونیست، برای احیای بذر‌های بومی و حفظ کشاورزی و امنیت غذایی فلسطینیان تلاش می‌کنند.

«سلامه عایش مهنا» کشاورزی ۷۱ ساله است که از دوران نوجوانی، این کار را شروع کرد. او اکنون کارشناس کشاورزی و بنیان‌گذار «بانک بذر القراره» است. 

بانک بذر القراره یک مرکز محلی در منطقه القراره در غزه است که بذر‌های بومی فلسطینی را جمع‌آوری، نگهداری و تکثیر می‌کند. در این پروژه، بذر‌هایی مثل گندم، بامیه و اسفناج نگهداری می‌شوند و سپس در اختیار کشاورزان محلی قرار می‌گیرند. کشاورزان بعد از برداشت محصول، همان مقدار بذر را به بانک برمی‌گردانند تا چرخه ادامه پیدا کند.

پروژه اولیه او که در سال ۲۰۱۷ تأسیس شد، در نزدیکی مرز شرقی غزه و در منطقه القراره قرار داشت؛ منطقه‌ای که اکنون به‌طور کامل با خاک یکسان شده و دسترسی به آن امکان‌پذیر نیست. مهنّا آن زمان خانه‌ای بزرگ، درختان زیتون، زمین شخصی و یک بانک بذر موفق با انبار و تجهیزات اختصاصی داشت. همه اینها در اوایل حمله رژیم صهیونیستی به غزه در سال ۲۰۲۳ ویران شد. اما پس از آنکه مهنّا در سال ۲۰۲۴ به دیرالبلح آواره شد، او و دخترش، حنادی ۳۸ ساله، سخت مشغول بازسازی مجموعه بذر‌ها هستند.

آنها در حال حاضر در اردوگاه آوارگان در آن زندگی می‌کنند و دمای هوا در تابستان به نزدیک ۳۵ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. اما در همین شرایط هم چادر دیگری برپا کرده‌اند و در آن بذر‌های محلی را پرورش می‌دهند.

مهنّا هر روز صبح زود از خواب بیدار می‌شود تا به پروژه سر بزند؛ قطعه زمینی به مساحت ۲۰۰ متر مربع که خانواده در آن زندگی می‌کنند، بذر جمع‌آوری می‌کنند و کشت محصولات جدید را آزمایش می‌کنند. او بذر‌ها را برای ارزیابی کیفیتشان بررسی می‌کند، به محصولات آب می‌دهد و به نهال‌ها سر می‌زند. دخترش که اکنون مدیر بانک بذر است، با کشاورزان محلی در ارتباط است و بر مجموعه بذر‌های منطقه نظارت می‌کند؛ آن هم در کنار تحصیل آنلاین در رشته کشاورزی و حاکمیت غذایی. مهنّا با شوخی می‌گوید دختر سخت‌کوشش تا سال آینده «رئیس خودش» خواهد شد.

این پروژه دو هدف دارد؛ نخست، جمع‌آوری و حفظ بذر گیاهان بومی. حنادی توضیح می‌دهد که «جنگ کشاورزان را مجبور کرد به بذر‌های محلی روی بیاورند»، زیرا محاصره‌های ادامه‌دار مانع واردات بذر شده، قیمت مواد غذایی سر به فلک کشیده و گرسنگی در سراسر غزه افزایش یافته است. با این حال، به نظر می‌رسد تمرکز بر گونه‌های بومی بذر که به آنها «بلدی» گفته می‌شود می‌تواند مؤثرتر باشد. مهنّا دلیل آن را این‌طور توضیح می‌دهد: «بذر‌های محلی در برابر خشکسالی، قارچ‌ها و آفات مقاوم‌اند».

هدف دیگر پروژه، ایجاد مرکزی برای توزیع بذر میان کشاورزانی است که باید در هزینه‌هایشان تا حد امکان صرفه‌جویی کنند. بذر‌های جمع‌آوری‌شده میان کشاورزان و خانواده‌های فلسطینی در دیرالبلح توزیع می‌شود و آنها پس از برداشت محصول، همان مقدار بذر را بازمی‌گردانند. تاکنون حدود ۲۰۰ کشاورز با کمک بذر‌های مهنّا و حنادی و با حمایت کمیته بین‌المللی صلیب سرخ از این طرح بهره‌مند شده‌اند. 

این پروژه علاوه بر افزایش ذخیره بذرها، به کشاورزان فلسطینی کمک می‌کند کنترل و استقلال خود را در حوزه کشاورزی دوباره به دست آورند و با وجود محدودیت‌های ویرانگر در دسترسی به منابع نیاز خانواده‌هایشان را تأمین کنند.

نیاز به چنین اقدامی هرگز تا این اندازه فوری نبوده است. بر اساس گزارش جدید سازمان ملل، دست‌کم ۱.۲ میلیون نفر در غزه با ناامنی غذایی حاد مواجه‌اند. با وجود افزایش نگرانی سازمان‌های بشردوستانه، رژیم صهیونیستی همچنان دسترسی به زمین‌های کشاورزی و واردات بذر و کود آلی را مسدود می‌کند. هم‌زمان، کاهش منابع آب، تخریب کیفیت خاک و بقایای مرگبار مواد منفجره، کشاورزی را به فعالیتی بسیار خطرناک تبدیل کرده است.

مهنّا می‌گوید: «نه راه رفتن در خیابان امن است و نه در زمین‌های کشاورزی».

با این حال، آنها همچنان ادامه می‌دهند و در زمین‌هایشان آزمایش می‌کنند تا ببینند کدام بذر‌های محلی بهترین محصول را تولید می‌کنند. تاکنون نزدیک به ۲.۵ تن بذر جمع‌آوری کرده‌اند؛ مقداری که از سال گذشته بیشتر است و نشانه‌هایی وجود دارد که تلاش‌هایشان نتیجه داده است.

با هر بذری که کاشته می‌شود، امید در غزه نیز جوانه می‌زند؛ امید به اینکه امنیت غذایی بتواند به‌زودی ریشه بدواند.

منبع: گاردین