باشگاه خبرنگاران جوان؛ آرزو رئوفی‌راد - محسن روحی صفت، مسئول پیشین ستاد پشتیبانی افغانستان در وزارت امورخارجه ایران در گفت‌و‌گو با باشگاه خبرنگاران جوان درباره پیشنهاد میانجیگری ایران میان پاکستان و افغانستان گفت: این اقدام یک تعارف نیست، بلکه ریشه در همسایگی و سوابق تاریخی دارد. 

 روحی صفت خاطرنشان کرد: ایران در دوره‌های مختلف از دوران ظاهرشاه و داوود تا سال‌های پس از انقلاب، در اختلافات میان هند، پاکستان و افغانستان نقش میانجی داشته و توانسته اوضاع را تا حدی آرام کند؛ ایران به دلیل تأثیرپذیری مستقیم از هرگونه درگیری در مرز‌های شرقی از جنبه‌های اجتماعی، اقتصادی، بهداشتی و امنیتی، طبیعتاً علاقه‌مند است که تنش میان دو همسایه شرقی کاهش یابد.

 به گفته وی، پذیرش این میانجی‌گری، اما کاملاً به تصمیم طرفین بستگی دارد.

شانس موفقیت؛ وابسته به پذیرش طرفین

روحی‌صفت بیان کرد: اگر پاکستان و افغانستان میانجی‌گری ایران را بپذیرند، امکان موفقیت وجود دارد؛ اما ریشه اختلافات دو کشور تاریخی و دیرینه است و از زمان تأسیس پاکستان تاکنون ادامه داشته است. این منازعات گاهی آرام می‌شود، اما انتظار حل کامل آن واقع‌بینانه نیست.

روحی‌صفت در خصوص روابط ایران و پاکستان اظهار داشت: عوامل اشتراک و دوستی میان دو کشور از منظر ژئوپلیتیک، سیاسی و منطقی بسیار بیشتر از عوامل اختلاف است.

به گفته وی، ضعف حاکمیت پاکستان در بلوچستان و مشکلات موجود، زمینه‌ساز منازعات مرزی تاریخی بوده‌اند؛ منازعاتی که از گذشته‌های دور میان قبایل دو طرف وجود داشته است، با این حال، همگرایی میان دو کشور بسیار بیشتر از واگرایی است.

راز آشتی‌پذیری؛ پیوند‌های اجتماعی و تاریخی

روحی‌صفت ریشه آشتی‌پذیری ایران و پاکستان را در بدنه اجتماعی دانست و بیان کرد: مردم دو کشور از یک جنس‌اند، تاریخ و فرهنگ مشترک دارند و ایران در طول تاریخ کعبه آمال مردم پاکستان بوده است. پاکستان چهار همسایه دارد که دو تای آنها یعنی هند و افغانستان از نگاه اسلام‌آباد دشمن محسوب می‌شوند؛ چین مرزی کوتاه و صعب‌العبور دارد و تنها همسایه قابل اتکا ایران است.

 به باور وی، همین اشتراکات، پایه همبستگی دو کشور را شکل می‌دهد. 

مسئله آب؛ تنها اهرم افغانستان

 روحی‌صفت موضوع آب را یکی از مهم‌ترین مسائل منطقه دانست و خاطرنشان کرد: افغانستان سرچشمه بسیاری از رود‌هایی است که ایران، پاکستان و کشور‌های شمالی از آن بهره می‌برند.

 وی تأکید کرد: آب تنها نقطه قوت افغانستان در برابر ایران است و این کشور فارغ از اینکه طالبان، جمهوری یا مجاهدین بر سر کار باشند، همواره تلاش می کند از این اهرم حداکثری استفاده کند.

به گفته وی، ایران باید توسعه استان‌های شرقی را طوری مدیریت کند که وابستگی به آب افغانستان کاهش یابد؛ از جمله با مدیریت مصرف، استفاده از آب دریای عمان و راهکار‌های دیگر.

روحی‌صفت اظهار داشت: وقتی این بی‌نیازی برای افغانستان روشن شود، همکاری آبی نیز تسهیل خواهد شد. 

وی یادآور شد امسال با کاهش عناد اولیه طالبان، آب هیرمند دوباره به ایران رسیده و مخازن پر شده‌اند.

چابهار و گوادر؛ رقابت یا تکمیل؟

روحی‌صفت در مقایسه بنادر چابهار و گوادر بیان کرد: چابهار بخشی از کریدور شمال جنوب است و می تواند افغانستان را به‌عنوان کشور بدون مرز آبی به مسیر‌های صادرات و واردات متصل کند.افغانستان می‌تواند از گوادر نیز استفاده کند، اما اختلافات زیربنایی با پاکستان مانع بهره‌برداری مؤثر شده است.

روحی‌صفت خاطرنشان کرد: به همین دلیل، چابهار برای افغانستان موقعیت بهتری دارد و این کشور نمی‌خواهد زیر تیغ پاکستان باشد. 

به اعتقاد وی توسعه چابهارو خطوط ریلی مرتبط ادامه خواهد یافت و هر دو بندر میتوانند بدون حذف یکدیگر در منطقه فعال باشند.

تأثیر محیط منطقه‌ای و بین‌المللی بر روابط سه کشور روابط دوجانبه؛ تابع رقابت قدرت‌های بزرگ 

روحی‌صفت تأکید کرد: روابط میان ایران، پاکستان و افغانستان را نمی‌توان بدون در نظر گرفتن محیط منطقه‌ای و بین‌المللی تحلیل کرد.

وی رقابت میان آمریکا، چین، روسیه، ایران و هند، فشار‌ها و تشویق‌های قدرت‌های بزرگ، و ژئوپولیتیک منطقه، همگی بر اراده رهبران سه کشور اثرمی‌گذارند.

به گفته وی، به همین دلیل، نزدیکی یا دوری کشور‌ها تنها به تصمیم رهبرانشان وابسته نیست.

راه‌حل؛ برجسته‌سازی اشتراکات و تمرکز بر اقتصاد

روحی‌صفت در پایان بیان کرد رقابت میان سه کشور در حوزه‌های مختلف ازرهبری جهان اسلام تا مسائل منطقه‌ای وجود دارد، اما باید اشتراکات برجسته واختلافات کاهش یابد.

وی در پایان گفت: منافع اقتصادی باید به‌عنوان هدف روشن میان سه کشورتعریف شود تا روابط بیش از پیش تقویت گردد.