باشگاه خبرنگاران جوان - خانواده ایرانی همیشه در لحظه‌های تغییر، چهره‌ای متفاوت از خود نشان می‌دهد. مجموعه نمایشی «اسباب زحمت» با بهره‌گیری از همین نقطه عطف، یعنی اسباب‌کشی، به‌سراغ روایت لایه‌های پنهان زندگی و روابط آدم‌ها رفته است.

سعید آقاخانی در این مجموعه، با همراهی حسام آقابابایی‌پور در مقام تهیه‌کننده، در قالب قصه‌های مستقل و اپیزودیک، موقعیت‌های کمدی زندگی روزمره را ترسیم می‌کند. این سریال که قرار بود روایتگر قصه‌های پی‌درپی باشد، پس از ۹ قسمت پخش متوالی در ماه مبارک رمضان، به دلیل شرایط جنگی متوقف شد و هم‌زمان با آغاز ربیع‌الاول، در حال پخش از شبکه یک سیما در روزهای زوج است.

بازتاب اجتماعی یک موضوع روزمره

حسام آقابابایی‌پور، تهیه‌کننده سریال «اسباب زحمت» با تشریح ویژگی‌های این مجموعه طنز اجتماعی، اسباب‌کشی را علاوه‌بر یک موقعیت داستانی، نماد بخشی از مشکلات و دغدغه‌های امروز خانواده‌ها دانست و گفت: قصه این مجموعه از باربری آغاز می‌شود و در ادامه با ورود به زندگی روزمره مردم، موقعیت‌هایی تلخ‌وشیرین را روایت می‌کند. این سریال در ژانر خانوادگی و طنز اجتماعی تولید شد و قرار بود در ماه مبارک رمضان مهمان خانه‌های مردم باشد، اما با آغاز جنگ، پخش آن پس از نمایش ۹ قسمت متوقف شد.

وی با اشاره به ساختار اپیزودیک سریال افزود: این اثر کاری تدوینی و اپیزودیک است و هر قسمت داستان مستقل خود را دارد. در هر قصه چند کارگر باربری با ماجراهایی تلخ‌وشیرین روبه‌رو می‌شوند و همین موقعیت‌ها زمینه شکل‌گیری اتفاقات مختلف را فراهم می‌کند. قصه در ابتدا با خانواده‌ای در بسطام آغاز می‌شود که خانه آن‌ها آسیب دیده و ناچار به کوچ به تهران می‌شوند. در ادامه، خانواده ناصر و دیگر شخصیت‌ها وارد داستان می‌شوند و مسیر روایت به شهرهایی مانند شاهرود، مشهد، البرز و تهران کشیده می‌شود.

آقابابایی‌پور با بیان اینکه خانواده مهم‌ترین محور داستان است، بیان کرد: قصه درباره خانواده‌ها و آدم‌هایی است که اسباب‌کشی می‌کنند، اما در پس این موضوع ساده، مسائل و دغدغه‌های مختلف اجتماعی و خانوادگی قرار دارد. اسباب‌کشی معضلی است که همه اقشار جامعه با آن درگیرند و این دغدغه سن‌وسال و طبقه اقتصادی نمی‌شناسد.

تهیه‌کننده «اسباب زحمت» درباره نقاط قوت این مجموعه اظهار کرد: به‌روز بودن قصه و پرداختن به مسئله‌ای مانند اسباب‌کشی که یک دغدغه اجتماعی است، از ویژگی‌های مهم این سریال محسوب می‌شود. اسباب‌کشی برای هر خانواده می‌تواند سرآغاز یک اتفاق تازه باشد و ما تلاش کردیم همین اتفاقات را در قالب طنز روایت کنیم. سریال به موضوعات روز جامعه توجه دارد و تلاش شده است مسائل خانوادگی و اجتماعی بدون بیان مستقیم و شعاری، در دل موقعیت‌های کمدی مطرح شوند.

آقابابایی‌پور درباره بازخوردهای قسمت‌های پخش‌شده نیز توضیح داد: ۹ قسمت از این مجموعه پیش از جنگ روی آنتن رفت و در همین مدت بازخوردهای زیادی در شبکه‌های اجتماعی شکل گرفت. حتی برخی تکه‌کلام‌های سریال نیز موردتوجه قرار گرفت و فراگیر شد.

تهیه‌کننده «اسباب زحمت» حضور سعید آقاخانی را در مقام کارگردان و بازیگر از ویژگی‌های برجسته این مجموعه دانست و افزود: آقاخانی شناخت بسیار خوبی از طنز تلویزیونی و فضای اجتماعی و خانوادگی دارد و این شناخت را می‌توان در آثار مختلفی که نوشته، بازی کرده یا کارگردانی کرده است، مشاهده کرد. بیشتر آثار آقاخانی با استقبال مردم مواجه شده‌اند، زیرا او ارتباط خوبی با مخاطب دارد و فضای جامعه و خانواده ایرانی را می‌شناسد. او با مردم و فضای جامعه همراه است و موضوعات روز را به خوبی می‌بیند و همین شناخت در این قصه نیز خودش را نشان داده است.

آقابابایی‌پور درباره انتخاب بازیگران این مجموعه نیز گفت: مهم‌ترین مؤلفه در انتخاب بازیگران، توانمندی آن‌ها و میزان علاقه مردم به این چهره‌ها بود. ترکیب سعید آقاخانی، حسن معجونی و عباس جمشیدی‌فر جذابیت خاصی ایجاد کرده است و همکاری این سه بازیگر یکی از ظرفیت‌های کمدی مجموعه به شمار می‌رود.

وی حضور بازیگران شناخته‌شده در نقش اعضای دو خانواده اصلی قصه را از دیگر نقاط قوت مجموعه دانست و یادآور شد: تلاش کردیم در کنار حضور سعید آقاخانی در دو جایگاه بازیگر و کارگردان، از ظرفیت بازیگران توانمند دیگری نیز استفاده کنیم تا شخصیت‌های اصلی و روابط میان آن‌ها برای مخاطب جذاب باشد.

تهیه‌کننده «اسباب زحمت» درباره روند تولید این مجموعه اظهار کرد: تولید سریال حدود هفت ماه زمان برد. کار را از مرداد آغاز کردیم و اواخر بهمن به پایان رساندیم. مهم‌ترین چالش ما در این مدت مسائل مادی و تأمین هزینه‌های تولید بود.

وی تعدد لوکیشن‌ها را یکی دیگر از دشواری‌های تولید دانست و افزود: برای روایت داستان به فضاهای مختلفی نیاز داشتیم و حدود ۲۷ لوکیشن در اختیار گروه قرار گرفت. هرکدام از این لوکیشن‌ها شرایط و ویژگی‌های خاص خود را داشتند و فراهم کردن امکانات تولید در آن‌ها، کار را برای گروه دشوار می‌کرد.

آقابابایی‌پور با اشاره به انتخاب شهرهای مختلف برای روایت قصه بیان کرد: یکی از اتفاقات قابل توجه در این مجموعه، بردن داستان به شهرهایی است که کمتر در تولیدات تلویزیونی موردتوجه قرار گرفته‌اند. برای نمونه، در بسطام و شاهرود کمتر کار شده بود و تلاش کردیم از ظرفیت این مناطق در روایت داستان استفاده کنیم.

تهیه‌کننده «اسباب زحمت» درباره تولید ادامه این مجموعه نیز گفت: با توجه به ظرفیت داستان و امکان پرداختن به موضوعات روز، تصمیم داریم این مسیر را ادامه دهیم و فصل دوم در مرحله نگارش قرار دارد، هرچند نگارش آن هنوز به پایان نرسیده است. در فصل دوم نیز موضوعات روز جامعه موردتوجه قرار خواهد گرفت و قطعا جنگ و پیامدهای آن می‌تواند در قصه برجسته باشد. تلاش ما این است که اتفاقات روز را در بستر داستان و روابط شخصیت‌ها وارد کنیم و همچنان از زاویه خانواده و زندگی مردم به آن‌ها نگاه داشته باشیم.

شخصیت صاحب خاور، کاراکتر محبوب نویسنده

 دانیال رجبی یکی از نویسندگان سریال «اسباب زحمت» درباره شکل‌گیری ایده این مجموعه اظهار کرد: ایده اصلی قصه را سعید آقاخانی به گروه ارائه داد. محور اولیه براین‌اساس بود که گروهی از افراد با یک کامیون در رفت‌وآمد باشند و در همین مسیر با یکدیگر آشنا و دوست شوند. از ابتدا قرار بود اسباب‌کشی محور اصلی قصه باشد، چراکه تقریبا هر خانواده‌ای یک یا چند بار با این مسئله مواجه شده است و همین موضوع ظرفیت مناسبی برای روایت اتفاقات اجتماعی و خانوادگی دارد.

وی افزود: آقاخانی خاطراتی نیز در این زمینه داشت که در مقاطع مختلف برای گروه تعریف می‌کرد و بخشی از ایده‌ها و موقعیت‌های داستانی از همین خاطرات و تجربه‌ها شکل گرفت. تلاش ما این بود که در کنار فضای کمدی، مسائل اجتماعی و خانوادگی نیز در قصه حضور داشته باشند. موضوع اصلی سریال خانواده است و در فصل دوم نیز توجه بیشتری به این موضوع شده است. بنابراین اسباب‌کشی درواقع بهانه‌ای برای ورود شخصیت‌ها به زندگی آدم‌ها و روایت اتفاقاتی است که در اطراف آن‌ها رخ می‌دهد.

رجبی درباره روند نگارش فیلمنامه تصریح کرد: برای رسیدن هر قسمت به ایده‌آل موردنظر آقاخانی، مسیر طولانی را طی می‌کردیم و هر قسمت به‌طور میانگین حدود یک ماه در رفت‌وبرگشت بود. سعید آقاخانی روی متن بسیار وسواس و حساسیت دارد و مراحل مختلف نگارش را با دقت دنبال می‌کند. این رفت‌وبرگشت‌ها باعث می‌شد هر قسمت بارها موردبررسی قرار بگیرد و تغییر کند تا درنهایت به متنی برسیم که بتواند ظرفیت‌های موردنظر قصه و شخصیت‌ها را به شکل مناسبی منتقل کند.

به گفته این نویسنده، حدود ۸۰ درصد متنی که گروه نویسندگان نوشته بودند در مرحله اجرا مورد استفاده قرار گرفت و بخش باقی‌مانده نیز براساس تصمیم کارگردان و مصلحت‌های تولید تغییر کرد.

رجبی درباره شخصیت‌های سریال نیز تاکید کرد: صاحب خاور که حسن معجونی نقش او را بازی می‌کند، شخصا برای من جذاب‌ترین کاراکتر سریال است. این شخصیت با وجود گذشت زمان و افزایش سن، دوباره ازدواج و زندگی جدیدی را آغاز کرده است و همین ویژگی می‌توانست او را به یکی از شخصیت‌های پیش‌برنده قصه تبدیل کند. تلاش کردیم شخصیت‌ها به گونه‌ای طراحی شوند که مخاطب بتواند خود را در داستان ببیند. برای رسیدن به این هدف، حال‌وهوای امروز جامعه را در قصه پررنگ کردیم و سراغ داستان‌ها و اتفاقاتی رفتیم که در اطراف خودمان می‌بینیم و با آن‌ها مواجه هستیم. بخشی از جذابیت چنین قصه‌ای در این است که مخاطب احساس کند اتفاقات برای آدم‌هایی شبیه خودش رخ می‌دهد. به همین دلیل تلاش کردیم مسائل و موقعیت‌ها از فضای واقعی جامعه فاصله زیادی نداشته باشند و درعین‌حال قابلیت تبدیل شدن به موقعیت کمدی را پیدا کنند.

این نویسنده درباره تفاوت «اسباب زحمت» با دیگر کمدی‌های تلویزیونی عنوان کرد: از ویژگی‌های متفاوت این سریال این است که در هر قسمت یا هر چند قسمت، اتفاقی خاص و تا حدی مستقل رخ می‌دهد و قصه به یک موقعیت ثابت محدود نمی‌شود. همچنین سریال در یک شهرستان خاص یا با تکیه بر یک لهجه مشخص ساخته نشده است. این موضوع یکی از تمایزهای قصه با بخشی از کمدی‌های تلویزیونی است و باعث می‌شود داستان بتواند موقعیت‌های متنوع‌تری را تجربه کند.

رجبی با اشاره به بازخورد مخاطبان نسبت به قسمت‌های پخش‌شده یادآور شد: بازخوردها خوب بود و مسیری که شخصیت اصلی یعنی احمدآقا با بازی سعید آقاخانی طی می‌کرد، برای مخاطبان جذاب و دنبال‌کردنی بود. اینکه برای این شخصیت چه اتفاقی رخ خواهد داد، برای مخاطب اهمیت داشت و همین مسئله باعث می‌شد ادامه مسیر او را دنبال کنند.

نویسنده «اسباب زحمت» درباره فصل دوم این مجموعه نیز گفت: تلاش کردیم با توجه به شرایط جنگی، قصه فصل دوم را جلو ببریم. در این فصل، داستان از زمان آغاز جنگ شروع می‌شود و شرایط جدید مستقیما بر زندگی شخصیت‌ها و مسیر قصه اثر می‌گذارد. ازآنجاکه در آن ایام اسباب‌کشی در تهران ممنوع بود، به شخصیت‌ها پیشنهاد می‌شود برای انجام کار به خارج از تهران بروند و همین موضوع زمینه خروج آن‌ها از تهران و شکل‌گیری اتفاقات جدید را فراهم می‌کند.

«اسباب زحمت» یک کمدی پاکیزه و نجیب است

 رامین ناصرنصیر، بازیگر سریال «اسباب زحمت» درباره همکاری خود با سعید آقاخانی و ویژگی‌های این مجموعه بیان کرد: سال‌هاست آقاخانی را می‌شناسم و با او همکاری داشته‌ام و این شناخت از گذشته و دوطرفه بوده است. مدتی بود که با هم کار نکرده بودیم و وقتی پیشنهاد حضور در این مجموعه مطرح شد، موقعیت برایم جذاب بود و در آن مقطع نیز امکان همکاری داشتم، بنابراین این کار را انجام دادیم.

وی درباره کلیت داستان این مجموعه گفت: قصه درباره چهار نفر است که کار اسباب‌کشی انجام می‌دهند و در هر موقعیت با یک ماجرای تازه روبه‌رو می‌شوند. ساختار سریال اپیزودیک است و هر قسمت قصه و فضای خودش را دارد، اما بخشی که من در آن بازی کرده‌ام با قسمت‌های دیگر تفاوت دارد و حال‌وهوایی پلیسی و جنایی پیدا می‌کند. در اپیزودی که من حضور دارم، یک اتفاق معمایی رخ می‌دهد و در ابتدا مشخص نیست چه کسی آدم خوب و چه کسی آدم بد داستان است. شک‌وتردید میان شخصیت‌ها جابه‌جا می‌شود و هرکدام از آن‌ها می‌توانند در مظان اتهام قرار بگیرند. همین فضای معمایی بستری متفاوت برای روایت قصه ایجاد کرده است.

ناصرنصیر درباره دلیل جذابیت این نقش و اپیزود برای خود اظهار کرد: ساختار معمایی در فضای کمدی را کمتر تجربه کرده بودم و همین مسئله برایم جذاب بود. ترکیب فضای کمدی با یک قصه پلیسی و جنایی می‌تواند موقعیت‌های متفاوتی ایجاد کند و برای بازیگر نیز تجربه تازه‌ای است. از سوی دیگر، همکاری با سعید آقاخانی نیز برای من جذاب بود.

ناصرنصیر با اشاره به ویژگی‌های کاری آقاخانی ادامه داد: سعید بسیار نکته‌بین است و به جزئیات توجه زیادی دارد. همیشه گفته‌ام تفاوت آثار خوب با آثار دیگر در کلیات نیست، چون کلیت بسیاری از آثار ممکن است شبیه یکدیگر باشد، اما تفاوت اصلی در جزئیات است و آقاخانی این موضوع را به خوبی می‌داند و در همین مسیر حرکت می‌کند.

وی درباره زمان پخش اپیزودی که در آن حضور دارد نیز گفت: قسمتی که من در آن بازی کرده‌ام در بخش‌های پایانی داستان قرار دارد و هنوز روی آنتن نرفته است، بنابراین هنوز بازخوردی از مخاطبان درباره این قسمت نگرفته‌ام. از طرف دیگر، شرایط جنگی نیز باعث شده فضای جامعه با شرایط عادی متفاوت باشد و طبیعتا آن سطح از آسودگی که مردم در شرایط معمول درباره سریال‌ها و آثار نمایشی صحبت می‌کنند، وجود نداشته باشد. بنابراین قضاوت درباره میزان بازخورد یک قسمت در چنین شرایطی نیازمند توجه به فضای عمومی جامعه است.

این هنرمند با اشاره به ویژگی «اسباب زحمت» گفت: معتقدم «اسباب زحمت» یک کمدی پاکیزه است و در شرایط امروز، همین موضوع اهمیت زیادی دارد. این مجموعه تلاش می‌کند مخاطب را در قالب موقعیت‌های کمدی سرگرم کند، بدون اینکه برای ایجاد خنده از مسیرهایی استفاده کند که به نظر من در شأن یک اثر نمایشی نیست. ناصرنصیر در پایان درباره تجربه حضور در این مجموعه تأکید کرد: برای من ترکیب چند عامل باعث شد حضور در این کار جذاب باشد؛ از سویی همکاری دوباره با سعید آقاخانی پس از سال‌ها، از سوی دیگر ساختار اپیزودیک و تجربه یک فضای معمایی در دل کمدی و در نهایت قرار گرفتن در مجموعه‌ای که تلاش می‌کند به سمت کمدی شریف و پاکیزه حرکت کند. این ویژگی‌ها باعث شد حضور در «اسباب زحمت» برایم تجربه‌ای متفاوت باشد.

سعید آقاخانی در کمدی و جدی توانمند است

رضا کریمی، بازیگر سریال «اسباب زحمت» با اشاره به مختصات کاراکتر «فرج» که در این قصه آن را بازی می‌کند، عنوان کرد: این شخصیت یک وکیل دادگستری قالتاق و مدعی زرنگی است که درعین‌حال وجهی شیرین و متفاوت دارد و تلاش کردم این کاراکتر را به‌درستی بشناسم و زندگی کنم.

وی درباره نحوه پیوستن خود به این مجموعه اظهار کرد: تلاش کردم با این کاراکتر زندگی کنم و صرفا آن را به‌عنوان یک تیپ اجرا نکنم. برای من مهم بود که فرج ویژگی‌های خودش را داشته باشد و مخاطب بتواند منطق رفتاری او را در جریان قصه دنبال کند.

کریمی درباره همکاری با سعید آقاخانی در این مجموعه تصریح کرد: آقاخانی در کارگردانی فضایی ایجاد می‌کند که بازیگر احساس می‌کند فقط می‌تواند خوب بازی کند و به اصطلاح گل بزند. او هم در کمدی و هم در فضای جدی توانمند است و نکات مختلفی به من گفت که در اجرای نقش از آن‌ها استفاده کردم.

وی درباره تجربه خود از حضور در کنار بازیگران «اسباب زحمت» نیز گفت: صحنه‌ها و سکانس‌های به‌یادماندنی زیادی از این کار در ذهنم باقی مانده است. من پیش از این با حسن معجونی در سریال‌های «مسافران» و «شمعدونی» همکاری کرده بودم، اما با عباس جمشیدی‌فر تا پیش از این طرح کار نکرده بودم. خودم را دانش‌آموز خوبی می‌دانم و در هر کاری تلاش می‌کنم چیز تازه‌ای یاد بگیرم. همیشه از حضور در کنار گروه‌های حرفه‌ای استفاده می‌کنم و معتقدم هر همکاری می‌تواند فرصتی برای یادگیری باشد.

کریمی درباره ویژگی‌های «اسباب زحمت» در پرداختن به خانواده گفت: ساختن یک قصه خانوادگی در ژانر کمدی کار دشواری است، زیرا در تلویزیون محدودیت‌ها و ممیزی‌های بیشتری وجود دارد و خنداندن مخاطب در فضای خانواده مرزهای مشخصی دارد. آقاخانی این موضوع را به‌خوبی می‌شناسد. وقتی خانواده به آینه تمام‌قد جامعه تبدیل شود، مخاطب جایگاه خودش را در آن پیدا می‌کند و با قصه همراه می‌شود. به نظرم یکی از ویژگی‌های این مجموعه همین است که خانواده در فرایند خنداندن مخاطب حذف نمی‌شود و قرار نیست برای ایجاد خنده، شأن خانواده یا روابط میان اعضای آن نادیده گرفته شود.

این بازیگر در بخش دیگری از صحبت‌های خود درباره وضعیت تولید آثار طنز در تلویزیون اظهار کرد: بعد از سال‌ها به نظر می‌رسد تلویزیون متوجه شده است که می‌توان با افرادی که به‌راحتی اسباب خنده مخاطب را فراهم می‌کنند، کار کرد و باید زمینه فعالیت آن‌ها را فراهم کند. تلویزیون همچنان ظرفیت بسیار بزرگی برای ارتباط با مخاطب دارد و استفاده درست از این ظرفیت می‌تواند به بازگشت رونق به تولیدات نمایشی و طنز کمک کند.