باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور  - پسته، از محصولات مهم و ارزآور کشور به زودی روی تابلوی بورس کالا قرار می‌گیرد و باشگاه خبرنگاران جوان در گفت‌و‌گو با جواد فلاح مدیر خزانه‌داری و انبار‌های بورس کالای ایران، جزئیات این معاملات را بررسی کرده است.

سوال: قرار است بزودی معاملات گواهی سپرده پسته در بورس کالا آغاز شود، درخصوص جزئیات این معاملات و انبار پذیرش شده توضیح می‌دهید؟

فلاح: همانطور که می‌دانید با طی شدن مراحل پذیرش انبار پسته شرکت مانی آسیا و انتشار اطلاعیه گشایش این انبار، تنها یک مرحله تا شروع معاملات گواهی سپرده کالایی پسته باقی مانده است. پس از موجود شدن کالا در انبار بورسی به میزان قابل قبول برای شروع معاملات، اطلاعیه گشایش نماد منتشر شده و معاملات گواهی سپرده پسته آغاز خواهد شد. انبار شرکت مانی در شهر بناب به عنوان انبار پسته پذیرش شده است و حداقل تحویل و ترخیص به انبار ۲ تن است. هنگام تحویل کالا به انبار، از محموله نمونه‌برداری می‌شود و در صورت رعایت حد نصاب‌های منتشر شده در اطلاعیه گشایش انبار پسته، مورد پذیرش قرار می‌گیرد. تا سقف ۲۵ تن، مبلغ ۷۰ میلیون ریال هزینه ارزیابی از سپرده‌گذار دریافت می‌گردد. نوع، سایز و عیار پسته مورد تایید برای پذیرش نیز در اطلاعیه بورس کالا مشخص شده است. به هر پسته براساس نوع، سایز و عیار یک ضریب تخصیص داده شده است. این ضرایب، تعداد گواهی که هر کیلوگرم پسته از هر یک از گرید‌های قابل پذیرش در انبار ایجاد می‌کند را، تعیین خواهد کرد.

سوال: معاملات گواهی سپرده پسته، پیوسته است یا ناپیوسته؟ درباره تفاوت دو مدل معاملات پیوسته و ناپیوسته توضیح می‌دهید.

فلاح: معاملات گواهی سپرده کالایی پسته مانند سایر نماد‌های معاملاتی فعال در این بازار به شیوه حراج پیوسته است. بدین صورت که روز‌های شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۱۲ ظهر تا ۶ عصر امکان خرید و فروش روی نماد وجود دارد. در گذشته برخی از کالا‌های صنعتی نظیر سیمان، شیشه و میلگرد به صورت ناپیوسته معامله می‌شدند که علت انجام معاملات این کالا‌ها به صورت ناپیوسته، ابهام در خصوص نحوه پرداخت مالیات ارزش افزوده در بازار گواهی سپرده کالایی برای کالا‌های مشمول مالیات بر ارزش افزوده بود. با تصویب قانون مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۰، ابهام موجود رفع شده و بنابراین تمامی کالا‌های مشمول مالیات ارزش افزوده نیز امکان معامله گواهی سپرده کالایی در قالب حراج پیوسته را دارند؛ البته پسته به عنوان یک محصول کشاورزی، معاف از مالیات ارزش افزوده است.

سوال: آیا امکان تحویل فیزیکی پسته در معاملات گواهی سپرده بورس کالا وجود دارد؟ چه کسانی می‌توانند این گواهی را خریداری و معامله کنند؟

فلاح: امکان تحویل فیزیکی در تمامی نماد‌های گواهی سپرده کالایی وجود دارد. در خصوص پسته نیز این امکان وجود دارد. حداقل مقدار قابل تحویل از انبار ۲ تن است. اشخاصی که حداقل ۲۰۶۵ گواهی سپرده کالایی پسته خریداری کرده باشند، امکان ثبت درخواست ترخیص از انبار را دارند. متقاضیان در نظر داشته باشند که محل تحویل کالا، کارخانه شرکت مانی آسیا در شهر بناب است که اطلاعات کامل آن در اطلاعیه گشایش انبار پسته در سایت بورس کالا قابل مشاهده است. در صورت درخواست تحویل‌گیرنده، تبدیل پسته مغز نیز از سوی انباردار صورت می‌گیرد که وزن مغز بر اساس عیار پسته با احتساب ۱ درصد ضایعات بدست می‌آید. حداکثر ۵ درصد مغز پسته لپه و خرد خواهد بود. هزینه این خدمت به ازای هر کیلوگرم پسته دهان‌بست، ۷۵۰ هزار ریال است. همه اشخاص حقیقی و حقوقی امکان خرید و فروش این گواهی را دارند و هیچ محدودیتی وجود ندارد.

متغیر‌های مختلفی روی قیمت پسته اثرگذارند. نوع، سایز و عیار مهمترین این ویژگی‌ها هستند که سعی شده است در قالب ضرایب منعکس شوند. دارایی پایه در این معاملات، پسته فندقی دهان‌بست سایز ۳۲-۳۰ با عیار ۵/۵۰-۵/۴۹ است. به سایر انواع پسته (ذکر شده در اطلاعیه گشایش انبار پسته مانی آسیا) براساس سایز و عیار، ضریبی تخصیص می‌یابد که نشان‌دهنده قیمت آنها نسبت به دارایی پایه است. در نتیجه سپرده کردن پسته باکیفیت، سایز و عیار بالاتر، گواهی بیشتری برای سپرده‌گذار ایجاد می‌کند و از آن سو، اشخاص با تعداد گواهی مشخص، از پسته با کیفیت، سایز و عیار بالاتر، وزن کمتری پسته تحویل می‌گیرند. همچنین کشف قیمت در نماد معاملاتی، بر اساس قیمت دارایی پایه خواهد بود.

تعریف گرید‌های مختلف با هدف تسهیل ورود و پذیرش کالا در انبار صورت گرفته تا کشاورزان و تاجران بتوانند محصولات پسته خود را با محدودیت کمتری وارد انبار بورسی نمایند. در پایان اینکه سعی شده است نوع و سایز پسته‌ها به گونه‌ای انتخاب شود که بخش قابل توجهی از بازار را شامل شود.