باشگاه خبرنگاران جوان - امیر کرم‌زاده مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان گفت: وقتی موضوع ترک فعل مطرح می‌شود، نخستین متهم میراث فرهنگی است؛ هم از سوی مردم و هم از سوی دستگاه‌های دیگر. برای مثال، وقتی یک مسجد دچار آسیب می‌شود، نخستین دستگاهی که مورد اتهام قرار می‌گیرد میراث فرهنگی است، در حالی که مسجد مالک و هیأت امنا دارد و اوقاف نیز متولی امور مساجد و از جمله تاریخی‌هاست.

وی افزود: میراث فرهنگی مگر چقدر اعتبار دارد؟ ما در استان اصفهان ۲۲ هزار و ۵۰۰ بنای تاریخی داریم در حالی که کل اعتباری که وزارتخانه به اداره‌کل میراث فرهنگی استان اختصاص می‌دهد حدود ۱۰۰ میلیارد تومان و اعتباری که از محل منابع استان دریافت می‌کنیم حدود ۷۰ میلیارد تومان است؛ یعنی مجموعاً ۱۷۰ میلیارد تومان.

کرم‌زاده ادامه داد: این اعتبار باید برای ۲۲ هزار و ۵۰۰ بنای تاریخی، حدود ۶۰ هزار هنرمند صنایع دستی، حوزه گردشگری و زیرساخت‌های گردشگری هزینه شود. با این شرایط چه انتظاری می‌توان از میراث فرهنگی داشت؟ برای مرمت تنها یک کاروانسرای تاریخی ممکن است ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز باشد، در حالی که چنین منابعی در اختیار میراث فرهنگی نیست.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان تأکید کرد: مطابق ماده ۶۸ قانون برنامه ششم توسعه، دستگاه‌هایی که دارای بنای تاریخی هستند باید خودشان نیز برای حفاظت و مرمت این بنا‌ها اعتبار اختصاص دهند. نمی‌توان همه مسوولیت‌ها را متوجه میراث فرهنگی کرد، در حالی که مالکیت یا تولیت بسیاری از بنا‌ها با دستگاه‌های دیگری است.

۸۰ شکایت کیفری علیه اوقاف و نبود رأی نهایی

کرم‌زاده در ادامه با اشاره به پیگیری‌های قضایی این اداره‌کل درباره برخی موارد مرتبط با بنا‌های تاریخی گفت: تاکنون ۸۰ شکایت کیفری مطرح کرده‌ایم، اما هیچ‌کدام از این پرونده‌ها به صدور رأی منجر نشده است. وقتی این تعداد شکایت مطرح می‌کنیم و نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود، عملاً پیگیری‌های قانونی میراث فرهنگی نیز به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.

وی گفت: در بسیاری از معضلات و وضعیت بنا‌های تاریخی حتی مواردی که تحت اختیار و مالکیت میراث فرهنگی نیست، این نهاد از سوی مردم و سایر دستگاه‌ها مورد مواخذه قرار می‌گیرد در حالی که ما دستگاه ناظر هستیم و با بودجه‌ای که داریم از پس بنا‌های تحت تملک خودمان هم برنمی‌آییم؛ از این رو باید دستگاه‌ها، بهره‌برداران و مالکان بنا‌های تاریخی زیر ذره بین رسانه‌ها و کنشگران میراث فرهنگی قرار بگیرند.

مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان با اشاره به تعدد دستگاه‌های دخیل در حفاظت و بهره‌برداری از آثار تاریخی گفت: انتظاری که از میراث فرهنگی وجود دارد باید بر مبنای اختیارات و امکانات این دستگاه باشد. سطح انتظار مردم از میراث فرهنگی بالاست، اما اختیارات و منابع موجود با این حجم از مسوولیت تناسب ندارد.

وی افزود: در بسیاری از موارد دستگاه‌های مختلف باید مسوولیت خود را انجام دهند. برای نمونه در میدان نقش جهان ممکن است یک واحد تجاری نیازمند مرمت یا ساماندهی باشد، اما از طرف بهره‌بردار با توجیهاتی مانند اینکه سرقفلی با آنهاست و مالکیت بنا با اوقاف است یا اینکه مسوولیت مرمت با میراث فرهنگی است مواجه می‌شویم.

کرم‌زاده ادامه داد: در چنین شرایطی این پرسش مطرح است که چرا میراث فرهنگی باید همه هزینه‌ها را پرداخت کند؟ یک واحد تجاری در حال فعالیت اقتصادی است، مالک یا اوقاف از آن اجاره دریافت می‌کند و در مواردی مثل معابر و میادین شهری حتی در میدان نقش جهان شهرداری مسوولیت‌هایی دارد؛ بنابراین باید مسوولیت هر دستگاه مشخص باشد و افراد و دستگاه‌ها مسوولیت‌ها را بر عهده بگیرند.

بودجه وزارتخانه برای سه حوزه تخصصی ۳۴۰۰ میلیارد تومان است

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در ادامه با اشاره به محدودیت منابع مالی این وزارتخانه اظهار داشت: کل بودجه وزارتخانه حدود سه هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان است و این اعتبار باید در سه حوزه تخصصی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هزینه شود.

به گفته کرم‌زاده اصفهان معمولاً در توزیع اعتبارات وزارتخانه رتبه نخست را دارد، اما به زعم وی این منابع برای حجم مأموریت‌های استان کافی نیست.

وی افزود: اگر بخواهیم فقط چهلستون را نورپردازی کنیم، حدود ۲۰ میلیارد تومان هزینه دارد. این موضوع نشان می‌دهد که حتی اقدامات به ظاهر محدود در حوزه حفاظت و ساماندهی بنا‌های تاریخی نیز نیازمند اعتبارات قابل توجه است.

کرم‌زاده درباره وضعیت برخی زیرساخت‌ها در بنا‌های تاریخی نیز گفت: سرویس‌های بهداشتی در مسجد جامع عتیق، به دلیل ملاحظات حفاظتی و گردشگری، باید خارج از بنا ایجاد شود. در این زمینه از اوقاف درخواست کرده‌ایم زمین در اختیار قرار دهد تا این خدمات در خارج از بنا و با همکاری شهرداری احداث شود، اما تاکنون اقدامی که به نتیجه حاصل شود صورت نگرفته است.

وی یکی از مشکلات اساسی در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی را نحوه نظارت بر دستگاه‌های مختلف دانست و گفت: برخی دستگاه‌ها به وظایف خود در قبال میراث فرهنگی عمل نمی‌کنند. قانون‌گذار قوه قضائیه و سازمان بازرسی را برای رسیدگی به این موارد مکلف کرده است و ما نیز به‌عنوان دستگاه اجرایی و ناظر، موارد را اعلام و گزارش کرده‌ایم، اما در برخی موارد رسیدگی منجر به نتیجه نشده است.

کرم‌زاده ادامه داد: مشکل اصلی این است که نظارت بیشتر بر نهاد میراث فرهنگی متمرکز شده، در حالی که میراث فرهنگی خود دستگاه حاکمیتی و ناظر است. ما تخلف را شناسایی می‌کنیم، تذکر می‌دهیم، موضوع را اعلام و در صورت لزوم شکایت می‌کنیم، اما اگر نتیجه این اقدامات مشخص نباشد، اثربخشی نظارت کاهش پیدا می‌کند.

وی افزود: برای نمونه، یک مغازه در محدوده چهلستون و میدان نقش جهان وجود دارد که درباره آن سه سال پیش شکایت کرده‌ایم، اما هنوز رأی قضایی برای تعیین تکلیف آن صادر نشده است. ما از طولانی شدن روند رسیدگی و نبود نتیجه نهایی در برخی پرونده‌ها رنج می‌بریم.

دستگاه‌های خدمات‌رسان نیز باید ضوابط میراث فرهنگی را رعایت کنند

مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان با اشاره به برخی اقدامات دستگاه‌های خدمات‌رسان در بافت‌های تاریخی گفت: برای مثال، اداره مخابرات یا دستگاه‌های متولی آب برای اجرای طرح‌های خود اقداماتی انجام می‌دهند. ما برای جلوگیری از اقدام بدون مجوز وارد می‌شویم و می‌پرسیم چرا مجوز‌های لازم از میراث فرهنگی اخذ نشده است، اما در نهایت پاسخگویی وجود ندارد؛ یعنی مسائل و ملاحظات میراث فرهنگی برای آنها جا نیفتاده است.

وی افزود: در مورد چهارباغ نیز شاهد چنین مواردی بوده‌ایم. محور تاریخی چهارباغ حفاری می‌شود و وقتی درباره مجوز سؤال می‌کنیم، گفته می‌شود مجوز از شهرداری گرفته شده است. از شهرداری میپرسیم چگونه در یک گذر تاریخی چنین مجوزی صادر کرده است؟ پاسخ کاملی نمی‌گیریم. همه اینها بیانگر بی‌توجهی به ملاحظات میراث فرهنگی در یک شهر تاریخی، چون اصفهان است.

گستره مسوولیت‌های میراث فرهنگی اصفهان با اعتباراتش تناسب ندارد

کرم‌زاده تأکید کرد: همه دستگاه‌ها باید در محدوده آثار، بافت‌ها و گذر‌های تاریخی، ضوابط میراث فرهنگی را رعایت کنند و مسوولیت اقدامات خود را بپذیرند.

وی در ادامه با تأکید بر اهمیت غیرقابل جایگزین بودن آثار تاریخی اظهار داشت: میراث فرهنگی سرمایه ملی ماست. تفاوت میراث فرهنگی با بسیاری از منابع دیگر این است که آثار تاریخی قابل جایگزینی نیستند. اگر درختی قطع شود، می‌توان درخت دیگری کاشت، اما اگر یک دیوار ۴۰۰ ساله تخریب شود، نمی‌توان نمونه‌ای دیگر را جای آن گذاشت و گفت همان اثر تاریخی است.

کرم‌زاده ادامه داد: اگر کاشی ۴۰۰ ساله‌ای تخریب شود، نمی‌توان نمونه‌ای جدید را دقیقاً جایگزین اصل آن کرد. آن کاشی با تکنیک، رنگ، مصالح و ویژگی‌های خاص دوره تاریخی خود ساخته شده است. ممکن است بتوان نمونه مشابهی تولید کرد، اما اصل اثر تاریخی دیگر قابل بازگرداندن نیست.

وی خاطرنشان کرد: به همین دلیل، حفاظت از میراث فرهنگی باید یک مسوولیت عمومی و حاکمیتی باشد و همه دستگاه‌هایی که در مالکیت، تولیت، بهره‌برداری یا اجرای طرح در محدوده آثار و بافت‌های تاریخی نقش دارند، باید وظایف و مسوولیت‌های خود را انجام دهند.