باشگاه خبرنگاران جوان ؛ دل‌آرا ودودی - نمایش «سید خراسانی» به نویسندگی و کارگردانی پژمان شاهوردی، در روزهای پایانی ماه صفر و با همکاری و حمایت مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی، در ورودی باب‌الرضای حرم مطهر رضوی روی صحنه رفت؛ اجرایی محیطی که تلاش دارد زندگی رهبر شهید را با زبانی تصویری برای مخاطبانی از طیف‌های مختلف روایت کند.

پژمان شاهوردی درباره شکل‌گیری این نمایش گفت: پس از شهادت رهبر شهید، تصمیم گرفته است وظیفه خود را در قبال این اتفاق با تولید اثری نمایشی ادا کند. این اثر با همراهی امیرحسین شفیعی، تهیه‌کننده نمایش، شکل گرفت و قرار شد زندگی رهبر شهید از تولد تا شهادت و بخش‌هایی کمتر شنیده‌شده از زندگی او در قالب یک نمایش روایت شود.

به گفته شاهوردی، نمایشنامه بیش از ۲۰ تا ۲۵ بار نوشته و بازنویسی شد و گروه برای رسیدن به شکل نهایی اثر، حدود چهار ماه به صورت شبانه‌روزی روی آن کار کرد. او درباره این فرایند توضیح داد: «اتفاقات زندگی ایشان را روی کاغذ نوشتم و مدام به این فکر می‌کردم که چطور می‌توان این اتفاقات را در قالب یک نمایش برای مخاطبانی با هر قشر و سلیقه‌ای به تصویر کشید.»

این نمایش در جریان مراسم تشییع رهبر شهید، ابتدا از قم آغاز شد و پس از اجرا در شهرهایی همچون سمنان، مازندران، گرگان و خراسان شمالی، به مشهد رسید. پس از آن نیز با حمایت مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی، اجرای آن در مشهد ادامه پیدا کرد و با استقبال مخاطبان همراه شد. «سید خراسانی» همچنین به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی اجرا شده است.

شاهوردی درباره تفاوت اجرای این اثر در حرم مطهر رضوی با یک سالن تئاتر، به ضرورت توجه ویژه به فضای اجرا اشاره کرد و گفت گروه از ابتدا می‌دانست که قرار است بخشی از این نمایش در فضای حرم اجرا شود. به همین دلیل، تلاش شده بود حضور امام رضا(ع) در زندگی رهبر شهید و همچنین دفن ایشان در جوار بارگاه رضوی، در ساختار نمایش مورد توجه قرار گیرد.

او ادامه داد: «مخاطب ما در حرم، مخاطبی نیست که الزاماً برای دیدن تئاتر آمده باشد. بسیاری از زائران در مسیر زیارت قرار دارند و باید به شکلی اجرا را طراحی می‌کردیم که توقف کنند، نمایش را ببینند و تحت تأثیر زندگی رهبر شهید قرار بگیرند.»

یکی از ویژگی‌های «سید خراسانی»، تلفیق تصاویر مستند از زندگی رهبر شهید با تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی و اتفاقات زنده روی صحنه است؛ تمهیدی که کارگردان آن را راهی برای افزایش باورپذیری و جذابیت بصری اثر برای مخاطب می‌داند.

شاهوردی درباره این شیوه اجرایی توضیح داد: «سعی کردم زبان نمایش مطرح نباشد و اثر تا حد امکان بین‌المللی باشد. مخاطب بتواند با دیدن تصاویر با نمایش ارتباط برقرار کند و لازم نباشد حتماً گفت‌وگوهای میان بازیگران را بفهمد.»

به گفته او، همین ویژگی باعث شده مخاطبانی که فارسی نمی‌دانند نیز با نمایش ارتباط برقرار کنند. شاهوردی از مواجهه با یک مخاطب آمریکایی که در ترکیه زندگی می‌کرد و برای زیارت به حرم رضوی آمده بود، به عنوان یکی از تجربه‌های این اجرا یاد کرد و گفت این مخاطب پس از تماشای نمایش با او درباره اثر صحبت کرده و قرار است نسخه‌ای از آن با زیرنویس انگلیسی در اختیار او قرار گیرد.

کارگردان «سید خراسانی» در بخش دیگری از صحبت‌های خود، تجربه سال‌ها فعالیت در گونه نمایش‌های محیطی و خیابانی را در شکل‌گیری این اجرا مؤثر دانست. او که در زمینه ادبیات نمایشی تحصیل کرده است، تأکید کرد که مخاطب‌شناسی و توجه به محل اجرا، بخشی از فرایند پژوهش و تولید آثار محیطی است.

شاهوردی پیش از این نیز نمایش «سرباز» را با موضوع زندگی سردار سلیمانی تولید کرده بود که به گفته او حدود ۶۰۰ اجرا در نقاط مختلف کشور داشته است. او با اشاره به این تجربه گفت که در «سید خراسانی» نیز تلاش کرده است نمایش را متناسب با فضایی طراحی کند که مخاطب در حال عبور است و لزوماً برای تماشای تئاتر توقف نکرده است.

او افزود: «نمایش ما گفت‌وگومحور نیست و بیشتر تصویری است؛ تصویر روایت‌کننده است.» به گفته شاهوردی، استفاده از این زبان تصویری کمک کرده است تا مخاطبان مختلف، حتی در خارج از ایران، امکان برقراری ارتباط با اثر را داشته باشند.

اجرای «سید خراسانی» در حرم مطهر رضوی نیز حاصل همکاری گروه با مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی بوده است. شاهوردی این همکاری را برای یک هنرمند اتفاقی ارزشمند دانست و گفت پس از تولید اثر، جلسات و مشورت‌های متعددی برای رسیدن به شکل مناسب اجرای آن در حرم انجام شده و نمایش چندین بار مورد بازبینی قرار گرفته است.

او با اشاره به فرایند دریافت مجوز برای اجرای اثر در حرم مطهر رضوی اظهار کرد: «یک اثر به راحتی اجازه اجرا در حرم امام رضا(ع) را پیدا نمی‌کند و باید مراحل مختلفی را پشت سر بگذارد و ویژگی‌های لازم را داشته باشد.» شاهوردی ابراز امیدواری کرد این همکاری ادامه‌دار باشد و در مناسبت‌های مختلف، زمینه اجرای آثار نمایشی برای زائرانی که در حال رفت‌وآمد به حرم هستند، فراهم شود.

شاهوردی در پایان، مهم‌ترین معیار خود برای موفقیت یک اثر را رضایت مخاطب دانست و گفت برایش اهمیت دارد که مخاطب پس از تماشای نمایش احساس کند زمانی که برای دیدن آن گذاشته، هدر نرفته است.

او درباره بازخورد مخاطبان «سید خراسانی» گفت: «رضایت و چشم‌های اشکی مخاطبان را دیدیم و این برای ما نشان‌دهنده بازخورد اثر بود.» وی همچنین با اشاره به بازخورد مخاطبان خارجی در اجراهای پیشین، ابراز امیدواری کرد این نمایش در نقاط مختلف ایران و دیگر کشورها روی صحنه برود تا به تعبیر او، «دین خود را به رهبر شهید» ادا کند.