باشگاه خبرنگاران جوان - ستاره جعفری عضو انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران با اشاره به افزایش فشار‌های روانی در زندگی امروز اظهار کرد: همه افراد در طول زندگی بار‌ها استرس را تجربه می‌کنند، اما استرس لزوماً پدیده‌ای منفی نیست. در بسیاری از مواقع، این واکنش به بدن کمک می‌کند تا برای مواجهه با چالش‌ها آماده شود.

وی افزود: مشکل زمانی آغاز می‌شود که این واکنش طبیعی از تعادل خارج شده یا به اضطرابی ماندگار و گسترده تبدیل شود.

تفاوت ترس، استرس و اضطراب

این عضو انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران در توضیح تفاوت ترس، استرس و اضطراب گفت: ترس واکنشی هیجانی به یک خطر واقعی، مشخص و حاضر است؛ برای مثال هنگامی که فرد با یک حیوان مهاجم یا حادثه‌ای ناگهانی روبه‌رو می‌شود، سیستم عصبی برای محافظت از او فعال می‌شود.

جعفری ادامه داد: استرس پاسخی است که در نتیجه ارزیابی فرد از یک موقعیت چالش‌برانگیز یا تهدیدکننده شکل می‌گیرد؛ موقعیت‌هایی مانند امتحان، مصاحبه شغلی، مشکلات مالی یا تعارض‌های بین‌فردی. در چنین شرایطی، بدن با افزایش ضربان قلب، ترشح هورمون‌های استرس و بالا بردن سطح هوشیاری، فرد را برای سازگاری با شرایط آماده می‌کند.

وی تصریح کرد: اضطراب با هر دو مفهوم تفاوت دارد، زیرا در این حالت الزاماً تهدید بیرونی مشخصی وجود ندارد و ذهن بیشتر درگیر پیش‌بینی خطر در آینده یا احتمال وقوع اتفاقات ناخوشایند می‌شود.

نشانه‌های اضطراب

این روان‌شناس اجتماعی، نگرانی مداوم، نشخوار فکری، پیش‌بینی پیامد‌های منفی، احساس ناایمنی، دشواری در تمرکز و اختلال خواب را از جمله نشانه‌هایی دانست که می‌توانند اضطراب را از یک استرس موقتی متمایز کنند.

جعفری با تأکید بر اینکه تفاوت اصلی این سه تجربه در منبع تهدید، مدت زمان تداوم و شیوه پردازش ذهنی آنهاست، افزود: در ترس، خطر واقعی و در زمان حال وجود دارد؛ در استرس، فرد با یک فشار یا مطالبه بیرونی روبه‌روست؛ اما در اضطراب، ذهن حتی در غیاب خطر واقعی نیز درگیر پیش‌بینی تهدید‌های احتمالی می‌شود.

به گفته وی، به همین دلیل ممکن است فرد ساعت‌ها یا حتی ماه‌ها درگیر احساس نگرانی باشد، بدون آنکه اتفاق خاصی در محیط پیرامون او رخ داده باشد.

نقش ارزیابی ذهنی در شدت استرس

وی خاطرنشان کرد: شدت استرس فقط به خود رویداد بستگی ندارد، بلکه به نحوه تفسیر فرد از آن موقعیت و میزان توانمندی ادراک‌شده او برای مقابله نیز وابسته است. از همین رو، یک موقعیت مشابه ممکن است برای دو نفر تجربه‌های هیجانی کاملاً متفاوتی ایجاد کند.

راهکار‌های مدیریت استرس

این روان‌درمانگر با اشاره به راهکار‌های مدیریت استرس گفت: تنفس دیافراگمی، آرام‌سازی عضلانی، فعالیت بدنی منظم، برنامه‌ریزی، مدیریت زمان، خواب کافی، حفظ روابط اجتماعی حمایت‌کننده و یادگیری مهارت جرئت‌ورزی و «نه گفتن» از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به کاهش فشار روانی و افزایش احساس کنترل بر موقعیت کمک کنند.

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

جعفری درباره درمان اضطراب نیز اظهار کرد: زمانی که اضطراب شدت پیدا کند یا عملکرد روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد، مداخلات تخصصی ضرورت پیدا می‌کنند. درمان شناختی ـ رفتاری (CBT) یکی از مؤثرترین رویکرد‌های درمانی در این زمینه است و به افراد کمک می‌کند الگو‌های فکری ناکارآمد را شناسایی و اصلاح کنند.

وی افزود: تمرین‌های ذهن‌آگاهی، پذیرش هیجان‌ها، مواجهه تدریجی با موقعیت‌های اضطراب‌برانگیز و تقویت انعطاف‌پذیری روان‌شناختی نیز از راهبرد‌های مؤثر و مبتنی بر شواهد برای کاهش اضطراب هستند.

این عضو انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران تأکید کرد: اگر احساس نگرانی و اضطراب برای مدت طولانی، به‌ویژه بیش از شش ماه، ادامه پیدا کند، عملکرد شغلی، تحصیلی یا روابط بین‌فردی فرد را مختل سازد، یا با علائم جسمانی شدیدی مانند تپش قلب، درد قفسه سینه یا حملات پانیک همراه باشد، مراجعه به روان‌شناس یا روان‌پزشک ضروری است.

وی در پایان گفت: شناخت تفاوت میان ترس، استرس و اضطراب تنها یک بحث نظری نیست، بلکه به افراد کمک می‌کند واکنش‌های طبیعی خود را بهتر بشناسند، از برچسب‌زنی و خوددرمانی نادرست پرهیز کنند و در زمان مناسب از راهکار‌های علمی یا خدمات تخصصی سلامت روان بهره بگیرند.