باشگاه خبرنگاران جوان  - فرامک عزیزکریمی، مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی ظهر امروز در نشست تخصصی معاونین بهبود تولیدات گیاهی و مدیران زراعت کشور با اشاره به چالش‌های ۴۵ ساله کشور در زمینه الگوی بارش‌ها گفت: ما در کمربند خشکی قرار گرفته‌ایم و نباید با وقوع چند بارش پراکنده، دچار خوش‌بینی مفرط شویم؛ چرا که طبق آمار، تنها ۶ سال در کشور بارش بالای ۳۰۰ میلی‌متر داشته‌ایم و برای ۱۱ سال دیگر، میزان بارندگی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر بوده است. در اکثر سال‌های دیگر نیز میزان بارش‌ها زیر ۲۰۰ میلی‌متر بوده که نشان‌دهنده وضعیت بحرانی و خشکی متمایل به خشکی در الگوی بارش‌های ماست.

وی با تحلیل وضعیت بارش‌های امسال افزود: اگرچه امسال نسبت به سال گذشته شاهد افزایش ۷۵ درصدی بارندگی بوده‌ایم، اما با نگاهی دقیق به روند ماهانه، متوجه نوسانات شدید هستیم. در فصل پاییز، دو ماه در وضعیت زیر نرمال (قرمز) قرار داشتند و در زمستان نیز با کمبود بارش مواجه بودیم. تنها در فصل بهار، ماه فروردین با بهبود ۳۷ درصدی، وضعیت مطلوبی داشت، اما از اواسط اردیبهشت به بعد، شاهد کمبود بارندگی در اکثر نقاط کشور بودیم که این موضوع برای تاریخ کاشت محصولات بسیار حائز اهمیت است.

عزیزکریمی با اشاره به وضعیت دما اظهار کرد: از نظر دمایی نیز در اکثر ماه‌ها، میانگین دما بین ۱.۵ تا ۳ درجه بالاتر از حد نرمال بوده که این موضوع علاوه بر بحث آب، بر مدیریت منابع کشاورزی نیز اثرگذار است.

ورودی سد‌های کشور نسبت به سال گذشته ۸۰ درصد بهبود یافته است

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی با ارائه گزارش از وضعیت ذخایر آبی کشور تصریح کرد: وضعیت سد‌های کشور در مقایسه با سال گذشته بهبود چشمگیری داشته است. میزان ورودی سد‌ها حدود ۴۴ میلیارد متر مکعب بوده که نسبت به سال گذشته ۸۰ درصد بهبود یافته است. از این میزان ورودی، حدود ۲۸ میلیارد متر مکعب خروجی داشته‌ایم. در حال حاضر از ظرفیت ۵۰ میلیارد متری مخازن کشور، حدود ۳۴ میلیارد متر مکعب ذخیره موجود است.

وی با اشاره به سطح زیر کشت گندم افزود: سطح زیرکشت جهانی گندم چیزی حدود ۲۰۰ تا ۲۲۰ میلیون هکتار است که تولید آن به ۸۰۰ میلیون تن رسیده و روندی صعودی را طی کرده است. در این میان، کشور‌هایی نظیر هند، روسیه، چین و آمریکا به عنوان تولیدکنندگان عمده شناخته می‌شوند.

عزیزکریمی با اشاره به پیشینه خرید تضمینی گندم در کشور تصریح کرد: وضعیت خرید تضمینی ما در سال‌های اخیر نوسانات زیادی داشته است. با وجود پیش‌بینی اولیه مبنی بر خرید ۹.۵ تا ۱۰ میلیون تن گندم، آمار‌های فعلی نشان می‌دهد که حدود ۱.۵ میلیون تن گندم کمتر از پیش‌بینی‌ها به مراکز خرید وارد شده است.

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی علت این کاهش را در چند عامل کلیدی دانست و اظهار کرد: نخستین عامل، بحث اقتصادی و انتظارات تورمی است؛ کشاورز به دلیل تأخیر در پرداخت مطالبات، دچار تردید شده و ترجیح می‌دهد گندم خود را انبار کند. عامل دوم، تفاوت قیمت گندم با سایر نهاده‌های دامی مانند جو است؛ وقتی قیمت جو در بازار آزاد به ۴۵ هزار تومان می‌رسد، کشاورز ترجیح می‌دهد گندم خود را به دامداری‌ها بفروشد تا اینکه با قیمت خرید تضمینی به دولت تحویل دهد.

با وجود نصف شدن سهمیه آب و کمبود سوخت و برق، توانسته‌ایم امنیت غذایی ۸۵ درصدی کشور را حفظ کنیم

وی با انتقاد صریح از نگاه برخی مسئولان به حوزه کشاورزی افزود: برخی در جلسات به گونه‌ای سخن می‌گویند که گویی در شرایطی ایده‌آل (مانند کشور‌های اروپایی) قرار داریم و واقعیت‌های محدودکننده را نادیده می‌گیرند. این مسئولان، فشار ناشی از کمبود آب، قطع برق (۷ ساعت در روز) و محدودیت سوخت را درک نمی‌کنند و با این وجود، انتظار ثبت عملکرد عالی در تولید را دارند.

عزیزکریمی با تاکید بر اینکه مدیران استانی باید این واقعیت‌ها را برای تصمیم‌گیران تبیین کنند، تصریح کرد: مسئولان از اقداماتی که شما در استان‌ها انجام داده‌اید بی‌اطلاع هستند. ما با وجود نصف شدن سهمیه آب و کمبود سوخت و برق، توانسته‌ایم با نوآوری و مدیریت، تولید کشور را سرپا نگه داریم و امنیت غذایی ۸۵ درصدی کشور را حفظ کنیم که این دستاورد بزرگی است و باید دیده شود.

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی جهاد کشاورزی با اشاره به روند خرید محصولات کشاورزی اظهار کرد: در حوزه کلزا از ارقام بیش از ۴۰۰ هزار تنی، تاکنون حدود ۲۰۵ هزار تن خریداری شده است که بخش عمده مشکلات در این حوزه به تأمین تسهیلات بانکی بازمی‌گردد. در عین حال، با وجود برخی فشار‌ها برای نگهداری محصول توسط کشاورزان، نمی‌توان ریسک تأمین نشدن نیاز کشور را پذیرفت؛ بنابراین لازم است برنامه‌های تعیین‌شده با تمام توان اجرا شود و حتی در صورت بروز مشکلات احتمالی، از طریق شرکت‌های دیگر و ذخایر راهبردی، تأمین نیاز انجام گیرد.

وی با تأکید بر لزوم اطلاع‌رسانی اقدامات فنی انجام‌شده در استان‌ها تصریح کرد: بسیاری از اقداماتی که در حوزه تحقیقات و ترویج انجام می‌شود، کمتر در معرض دید قرار می‌گیرد. در حالی که طرح‌هایی مانند مقایسه ارقام، بررسی تراکم کشت و مدیریت تغذیه می‌تواند به‌صورت عملی برای کشاورزان به نمایش گذاشته شود تا تأثیر این عوامل را در افزایش عملکرد مشاهده کنند.

عزیز کریمی با اشاره به اهمیت دقت در آمار‌های تولید عنوان کرد: داده‌هایی که از مزارع و پایش‌های میدانی به دست می‌آید باید با گزارش‌های هفتگی ارسالی به ستاد کاملاً همخوانی داشته باشد و اختلافات آماری به حداقل برسد؛ چرا که تصمیم‌گیری‌های کلان بر اساس همین آمار‌ها انجام می‌شود.

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی به موضوع گندم دُروم پرداخت و اظهار کرد: امسال به پیشنهاد وزارت جهاد کشاورزی، قیمت خرید گندم دُروم حدود ۱۰ درصد بیشتر از گندم نان تعیین شده است؛ در حالی که در بسیاری از کشور‌های جهان حتی تا ۲۰ درصد اختلاف قیمت وجود دارد. محصول دُروم به دلیل کاربرد در تولید ماکارونی و فرآورده‌های خاص، ارزش افزوده بالایی دارد و برخی کشور‌ها حتی این نوع گندم را صادر کرده و در مقابل گندم نان وارد می‌کنند.

وی با اشاره به آمار ارائه‌شده از سوی استان‌ها درباره سطح زیرکشت گندم دُروم افزود: بر اساس گزارش‌ها حدود ۱۲۰ هزار هکتار سطح زیرکشت اعلام شده، در حالی که بررسی‌های دقیق‌تر نشان می‌دهد سطح واقعی حدود ۵۵ هزار هکتار است. این موضوع نشان می‌دهد تنها بخشی از این اراضی از مزیت افزایش قیمت بهره‌مند خواهند شد و لازم است در زمینه تولید بذر، توسعه سطح زیرکشت و تحویل این محصول به عنوان گندم دُروم دقت بیشتری صورت گیرد.

کاهش سطح زیرکشت جو به ۴۴ میلیون هکتار

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت جهانی و داخلی جو اظهار کرد: در سطح جهانی، سطح زیرکشت جو طی سال‌های اخیر از حدود ۶۶ میلیون هکتار به ۴۴ میلیون هکتار کاهش یافته، اما تولید آن با بهبود عملکرد به حدود ۱۴۰ میلیون تن رسیده است.

وی با انتقاد از برخی سیاست‌های گذشته در حوزه تأمین نهاده‌های دامی عنوان کرد: در سال‌های گذشته با واردات گسترده جو و ذرت و عرضه آن با ارز ترجیحی، عملاً بخش زراعت کشور آسیب دید. در حالی که هدف، حمایت از دامداران بود، اما نه قیمت گوشت و نه قیمت شیر کاهش پیدا نکرد و تنها نتیجه آن، کاهش انگیزه کشاورزان برای تولید جو در داخل کشور بود.

عزیزکریمی ادامه داد: این سیاست‌ها سبب شد تولید جو در کشور از حدود چهار میلیون تن به حدود ۲.۴ میلیون تن کاهش یابد. خوشبختانه با اصلاح سیاست‌ها در سال‌های اخیر، سطح زیرکشت و تولید این محصول در حال افزایش است و پیش‌بینی می‌شود امسال تولید به حدود ۳.۵ میلیون تن برسد.

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به برخی برنامه‌های جدید در حوزه تولید محصولات زراعی اظهار کرد: طی چهار تا پنج سال اخیر طرح‌هایی برای بهبود بهره‌وری و مدیریت تولید در کشور آغاز شده که هدف آن افزایش کارایی در تولید و پایداری زنجیره تأمین محصولات اساسی است.

وی با بیان اینکه یکی از پروژه‌های مهم در افزایش بهره‌وری، توسعه کشت محصولات سیلویی است، اظهار کرد: کشت علوفه‌های سیلویی از جمله سیلوی جو، تریتیکاله و کشت‌های مخلوط می‌تواند با مصرف حداقل آب، عملکرد قابل توجهی داشته باشد. در این روش، با مصرف کمتر از سه هزار مترمکعب آب می‌توان عملکردی در حدود ۳۰ تا ۴۰ تن علوفه تولید کرد. همچنین به دلیل پاییزه بودن این کشت‌ها، برداشت آنها در زمانی انجام می‌شود که هنوز بسیاری از محصولات دیگر وارد مرحله تولید نشده‌اند و از فروردین تا اردیبهشت در مناطق مختلف کشور علوفه تازه در اختیار دامداران قرار می‌گیرد.

عزیزکریمی با اشاره به روند اجرای این طرح‌ها عنوان کرد: بر اساس گزارش‌های ارائه شده، از برنامه پیش‌بینی شده حدود ۴۰ هزار تن، تاکنون حدود ۱۷ هزار تن محصول سیلویی خریداری شده است. طرح‌های فنی مانند PNT، PBS و PET باید به صورت میدانی برای کشاورزان و مسئولان محلی به نمایش گذاشته شود تا اثرات عملی این اقدامات در افزایش بهره‌وری قابل مشاهده باشد.

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی جهاد کشاورزی با اشاره به موضوع تولید بذر در کشور اظهار کرد: روند تولید بذر در کشور در مسیر مناسبی قرار دارد و انتظار می‌رود با توجه به شرایط بازار و قیمت‌های فعلی، در سال آینده نیز تقاضای مناسبی برای بذر وجود داشته باشد. به همین منظور امکان خرید توافقی بذر نیز فراهم شده تا استان‌ها بتوانند با انعطاف بیشتری نسبت به تأمین نیاز‌ها اقدام کنند.

نیاز سالانه کشور به برنج حدود سه تا ۳.۲ میلیون تن است

وی با اشاره به وضعیت تولید و تأمین برنج در کشور عنوان کرد: نیاز سالانه کشور به برنج حدود سه تا ۳.۲ میلیون تن است که حدود ۷۰ درصد آن در داخل تولید می‌شود و مابقی از طریق واردات تأمین می‌شود. در سال‌های اخیر به دلیل افزایش قیمت برنج، سطح زیرکشت این محصول از حدود ۵۵۰ هزار هکتار به نزدیک ۷۰۰ هزار هکتار افزایش یافته است.

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به گزارش استان‌ها درباره سطح زیرکشت برنج اظهار کرد: بر اساس آخرین گزارش‌ها تاکنون حدود ۶۲۳ هزار هکتار از اراضی کشور زیر کشت برنج رفته و پیش‌بینی می‌شود این رقم به حدود ۷۰۰ هزار هکتار برسد.

وی با تأکید بر اهمیت مدیریت مصرف آب در کشت برنج افزود: یکی از نکات مهم در این زمینه، توسعه روش‌های نوین کشت از جمله خشکه‌کاری و روش‌های بهینه آبیاری است. این اقدامات باید به صورت گسترده برای مسئولان و افکار عمومی تبیین شود، زیرا برخی نگاه‌های غیرتخصصی به کشت برنج وجود دارد که بدون توجه به پیشرفت‌های فنی، این بخش را مورد انتقاد قرار می‌دهند.

سالانه بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تن حبوبات در کشور تولید می‌شود

عزیزکریمی در ادامه به وضعیت تولید حبوبات در کشور اشاره کرد و ادامه داد: سطح زیرکشت حبوبات در کشور حدود ۶۵۰ هزار هکتار است و سالانه بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تن تولید داریم. در برخی محصولات مانند عدس حدود ۱۰۰ هزار تن واردات داریم، در نخود لپه نیز واردکننده هستیم، اما در نخود کابلی یا نخود آبگوشتی حتی صادرات نیز انجام می‌شود. در حوزه لوبیا نیز اگرچه از نظر حجم تولید کمبود نداریم، اما برای برخی ارقام خاص واردات صورت می‌گیرد.

وی با اشاره به طرح بهبود بهره‌وری در کشت لوبیا افزود: لوبیا یکی از محصولات با بهره‌وری پایین آب است و معمولاً هر چهار تا پنج روز نیاز به آبیاری دارد. به همین دلیل طرحی جامع برای بهبود بهره‌وری این محصول طراحی شده که شامل اصلاح روش‌های کشت، مکانیزاسیون، مدیریت آفات و بیماری‌ها و استفاده از ارقام زودرس حدود ۹۰ روزه است.

عزیزکریمی با اشاره به ظرفیت‌های تحقیقاتی در برخی استان‌ها خاطرنشان کرد: استان‌هایی که در حوزه تحقیقات و توسعه ارقام جدید فعال هستند، نقش مهمی در ارتقای بهره‌وری محصولات دارند و لازم است ارتباط میان بخش تحقیقات، ترویج و کشاورزان بیش از گذشته تقویت شود. شهرستان خمین یکی از مراکز مهم معرفی ارقام حبوبات در کشور است و بسیاری از ارقام برتر در این منطقه معرفی شده‌اند. با این حال، چالش اصلی در این بخش، نبود توسعه کافی کشت مکانیزه است که موجب افزایش هزینه تولید می‌شود؛ در حالی که سایر مؤلفه‌های فنی تا حد زیادی سامان یافته است.

وی با تأکید بر لزوم افزایش عملکرد در واحد سطح افزود: باید متوسط عملکرد را به حدود ۴۰۰ کیلوگرم در هکتار برسانیم و ضریب نفوذ ارقام اصلاح‌شده را افزایش دهیم. اجرای طرح‌های ارتقای بهره‌وری در استان‌ها نتایج مثبتی به همراه داشته و مقایسه روش‌های مختلف آبیاری نشان می‌دهد تغییر الگوی آبیاری نقش مؤثری در افزایش راندمان تولید داشته است.

سطح استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری به ۵۹ درصد افزایش پیدا کرد

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به تغییر الگوی آبیاری در سال‌های اخیر اظهار کرد: سهم آبیاری سنتی به شکل قابل توجهی کاهش یافته و در مقابل، سطح استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری از حدود ۲۶ درصد به نزدیک ۵۹ درصد رسیده است که دستاورد مهمی در مدیریت منابع آب محسوب می‌شود.

وی بر توسعه کشت پاییزه و کشت انتظاری در حبوبات تأکید کرد و افزود: افزایش سطح کشت پاییزه می‌تواند عملکرد را تا دو برابر افزایش دهد. در کنار آن، توسعه کشت مکانیزه و مستقیم نیز به طور جدی دنبال شده است؛ به‌طوری که سطح کشت مکانیزه از حدود ۱۹ هزار هکتار به بیش از ۲۸۸ هزار هکتار افزایش یافته است. این تحول موجب کاهش هزینه‌ها و بهبود کیفیت عملیات کاشت شده است.

عزیزکریمی به وضعیت تولید ذرت اشاره کرد و ادامه داد: با اصلاح سیاست‌های اقتصادی، قیمت ذرت دانه‌ای به سطحی رسیده که تولید آن برای کشاورزان صرفه اقتصادی دارد. در حالی که سالانه حدود ۱۰ میلیون تن ذرت وارد کشور می‌شود، ظرفیت تأمین دو تا ۲.۵ میلیون تن از این میزان در داخل وجود دارد. با برنامه‌ریزی مناسب می‌توان سهم تولید داخلی را افزایش داد.

وی با اشاره به اجرای طرح‌های نوین کشت از جمله الگوی کاشت با فاصله ۱۴۰ سانتی‌متری تصریح کرد: این روش می‌تواند مصرف بذر را تا ۵۰ درصد کاهش دهد بدون آنکه افت عملکرد ایجاد شود. همچنین طی سال‌های اخیر سالانه بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ تن بذر به سایر کشور‌ها صادر شده است که نشان‌دهنده ارتقای کیفیت بذر تولیدی کشور است.

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی با بیان اینکه عملکرد ذرت در کشور روند افزایشی داشته است، اظهار کرد: عملکرد در واحد سطح به بیش از ۵۴۰۰ کیلوگرم در هکتار رسیده و در برخی سال‌ها تولید کل به حدود ۱.۸ میلیون تن نیز بالغ شده است. کاهش سطح زیرکشت جهانی ذرت نیز عمدتاً ناشی از مسائل اقتصادی است، نه محدودیت‌های فنی.

وی از آغاز همکاری مشترک با معاونت آب و خاک برای احداث مزارع الگویی آبیاری هوشمند خبر داد و افزود: این طرح‌ها عمدتاً در مزارع ذرت اجرا می‌شود و انتظار داریم مدیران استانی هماهنگی لازم را برای توسعه این مزارع انجام دهند.

عزیز کریمی از تولید بذر‌های مخلوط علوفه‌ای برای نخستین‌بار در کشور خبر داد و بیان کرد: در این طرح، پنج نوع بذر در یک کیسه به‌صورت میکس و متناسب با نیاز دام‌های گوشتی یا شیری ترکیب شده است. این اقدام به‌صورت پایلوت اجرا و در سطح محدودی توزیع شده و نتایج بسیار امیدوارکننده‌ای داشته است.

مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به نمونه‌ای از این طرح در استان ایلام بیان کرد: در یک مزرعه دیم، بیش از پنج تا شش تن علوفه مخلوط تولید شده است؛ در حالی که تولید یونجه آبی با مصرف ۱۵ هزار مترمکعب آب حدود ۱۰ تن علوفه خشک به همراه دارد. این مقایسه نشان‌دهنده ظرفیت بالای توسعه کشت‌های دیم و استفاده از آب سبز در کشور است.

وی با قدردانی از تلاش کارشناسان و مدیران استانی خاطرنشان کرد: بسیاری از اقدامات ارزشمند انجام‌شده در استان‌ها به‌درستی مستندسازی و منعکس نمی‌شود. لازم است این الگو‌های موفق در استان‌هایی مانند مازندران، بوشهر و لرستان معرفی و ترویج شود تا بتوان از ظرفیت‌های موجود برای ارتقای تولید و بهره‌وری در سطح ملی بهره برد.