باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور  - وحید نوبهار، کارشناس ارشد صنعت بیمه در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان گفت:  داده در اقتصاد کنونی کشور به تدریج در حال تبدیل به یکی مهم‌ترین دارایی‌های مولد ثروت است که برخلاف سرمایه‌های سنتی، با هر بار استفاده مستهلک نشده و حتی قابلیت خلق ارزش افزوده بیشتری پیدا می‌کند. گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) داده را یکی از مهم‌ترین منابع شکل‌دهنده سرمایه دانشی و مزیت رقابتی اقتصاد‌های نوین معرفی کرده و تأکید دارد که رشد بهره‌وری، نوآوری و کارایی بنگاه‌ها بیش از گذشته به ظرفیت تولید، پردازش و بهره‌برداری از داده وابسته شده است.

او افزود: با وجود آنکه قانون برنامه هفتم در بخش‌های مختلف بر هوشمندسازی، یکپارچه‌سازی پایگاه‌های اطلاعاتی، دولت الکترونیک و تبادل داده میان دستگاه‌ها تأکید کرده است، جایگاه اقتصاد داده در صنعت بیمه هنوز به یک راهبرد تبدیل نشده است. این در حالی است که شرکت‌های بیمه گر از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان داده در اقتصاد کشور محسوب شده و بخش قابل توجهی از این دارایی ارزشمند در قالب پرونده‌های خسارت، اطلاعات درمانی، سوابق رفتاری بیمه‌گذاران، داده‌های ریسک، اطلاعات مالی و الگو‌های مصرف خدمات بیمه‌ای بدون بهره‌برداری اقتصادی مؤثر و مولد باقی مانده است. برنامه هفتم از طریق تأکید بر تجمیع و یکپارچه‌سازی داده‌ها در بستر دولت هوشمند، زمینه حقوقی مناسبی برای تحول در این حوزه فراهم کرده لکن فاصله میان ظرفیت قانونی و اجرای عملی همچنان چشمگیر است.

این کارشناس ارشد صنعت بیمه اظهار کرد: از سوی دیگر باید به این نکته اشاره کرد که صنعت بیمه کشور هنوز داده را دارایی مولد تلقی نمی‌کند. داده بیمه‌ای محصول جانبی عملیات صدور و خسارت محسوب شده در حالی که داده در بسیاری از بازار‌های نوین و پیشران به منبع مستقل خلق ارزش تبدیل شده است. تحول دیجیتال در صنعت بیمه زمانی معنادار خواهدبود که بیمه گر بتواند از کلان داده‌ها برای پیش‌بینی ریسک، کشف تقلب، طراحی محصولات جدید، قیمت‌گذاری پویا و مدیریت خسارت بهره بگیرد. موضوع یادشده در رشته درمان اهمیت مضاعف خواهد داشت. هر سال میلیون‌ها رکورد از مراجعات پزشکی، مصرف دارو، آزمایش‌های تشخیصی و خدمات بستری در اختیار بیمه گران قرار می‌گیرد. حجم عظیم اطلاعات درمان می‌تواند مبنای شکل‌گیری سامانه‌های پیش‌بینی بیماری، شناسایی ریسک‌های سلامت، مدیریت هزینه‌های درمان و طراحی برنامه‌های پیشگیرانه باشد. بیمه‌گران بزرگ در برخی کشور‌ها از داده کاوی برای کاهش خسارت‌های آتی استفاده کرده و به تدریج از نهاد پرداخت‌کننده خسارت به نهاد مدیریت‌کننده سلامت تبدیل شده‌اند. می‌توان گفت بخش عمده اطلاعات فوق در صنعت بیمه کشور پس از تسویه خسارت در عمل از چرخه تصمیم‌سازی اقتصادی خارج می‌شود.

او افزود: از پیامد‌های فقدان داده کاوی می‌توان به ساختار قیمت‌گذاری بیمه اشاره کرد. قیمت‌گذاری مبتنی بر میانگین‌های کلی جای خود را در اقتصاد‌های پیشرفته به قیمت‌گذاری مبتنی بر رفتار داده‌محور واگذار کرده است. هرچه کیفیت داده‌ها و قدرت تحلیل افزایش یابد، فاصله میان ریسک واقعی و حق بیمه تعیین‌شده کاهش پیدا خواهد کرد. داده کاوی تخصصی به کاهش انتخاب نامطلوب (Adverse Selection)، کنترل مخاطرات اخلاقی (Moral Hazard) و بهبود سودآوری شرکت‌های بیمه گر کمک شایانی خواهدکرد. انجمن بین‌المللی ناظران بیمه (IAIS) نیز طی گزارش‌های متعدد هشدار داده که گسترش منابع داده جایگزین و تحلیل‌های پیشرفته، ساختار سنتی صنعت بیمه را دستخوش دگرگونی کرده و مزیت رقابتی آینده بیمه گران به کیفیت بهره‌برداری از داده وابسته خواهد بود. همینجاست که یکی از تناقض‌های صنعت بیمه کشور آشکار می‌شود. از یک سو سامانه سنهاب، پایگاه‌های اطلاعاتی شرکت‌های بیمه گر، بانک‌های اطلاعاتی درمان و زیرساخت‌های تبادل اطلاعات طی سال‌های گذشته توسعه یافته‌اند. از سوی دیگر، اقتصاد داده هنوز به یک الگوی کسب‌وکار تبدیل نشده است. بخش مهمی از ظرفیت‌های تحلیلی موجود صرف کنترل‌های عملیاتی روزمره شده و کمتر در خدمت خلق محصولات نوآورانه، مدیریت ریسک ملی یا توسعه بازار قرار می‌گیرد. شکافی که ذکر گردید، دقیقاً همان حوزه‌ای است که برنامه هفتم می‌تواند در آن نقش تعیین‌کننده ایفا کند.

این کارشناس ارشد صنعت بیمه گفت: بدیهی است هدف برنامه هفتم فقط به دیجیتالی شدن فرایند‌ها محدود نیست لکن اگر هدف، شکل‌گیری اقتصاد داده باشد، موضوع از اتوماسیون فراتر رفته و به بازآرایی ساختار تصمیم‌گیری می‌رسد. تفاوت میان این دو بسیار عمیق است. دیجیتالی شدن به معنای تبدیل فرم‌های کاغذی به سامانه‌های الکترونیکی است لکن اقتصاد داده به معنای استخراج ارزش اقتصادی از اطلاعات انباشته‌شده است. بسیاری از پروژه‌های تحول دیجیتال در کشور به دلیل نادیده گرفتن این تفاوت به نتایج مورد انتظار نرسیده یا در مرحله نمایش باقی مانده‌اند. اهمیت موضوع زمانی واضح تر خواهد بود که جایگاه داده در مدیریت ریسک‌های کلان کشور مورد توجه قرار گیرد. صنعت بیمه یکی از معدود صنایعی است که اطلاعاتی درباره سلامت، حوادث، حمل‌ونقل، کشاورزی، بلایای طبیعی، دارایی‌ها و رفتار اقتصادی خانوار‌ها را به صورت همزمان در اختیار دارد. تجمیع و تحلیل داده‌های مذکور می‌تواند به شکل‌گیری نقشه ملی ریسک کشور منجر شود که برای سیاست‌گذاری اقتصادی، مدیریت بحران، برنامه‌ریزی سلامت و توسعه سرمایه‌گذاری اهمیت راهبردی داشته و بخش مهمی از ظرفیت پیش‌بینی و آینده‌نگری کشور را به کار خواهد گرفت.

او افزود: برنامه هفتم کشور می‌تواند نقطه عطفی در گذار صنعت بیمه از اقتصاد مبتنی بر سرمایه فیزیکی به اقتصاد مبتنی بر داده باشد. صنعت بیمه کشور در گذشته اغلب درگیر توسعه شبکه فروش، افزایش پرتفوی و مدیریت خسارت بوده است. اکنون رقابت آینده در حوزه دیگری شکل می‌گیرد که میان بیمه گرانی خواهد بود که داده را بهتر می‌فهمند، دقیق‌تر تحلیل می‌کنند و سریع‌تر به ارزش اقتصادی تبدیل می‌سازند. هر اندازه این تحول به تأخیر بیفتد، فاصله صنعت بیمه کشور با روند‌های جهانی عمیق‌تر خواهد شد. اقتصاد داده شاید مهم‌ترین فرصت مغفول برنامه هفتم باشد که در صورت بهره‌برداری صحیح می‌تواند ساختار صنعت بیمه را از یک نهاد جبران خسارت به یک بازیگر مؤثر در مدیریت ریسک، سلامت اقتصادی و تولید دانش ملی دگرگون کند.