باشگاه خبرنگاران جوان؛ فلاحتی ـ محمد حسن زارعیان دکتری جامعه شناسی فرهنگی پژوهشگر هیئت‌های مذهبی گفت: «جوشِ دَُوْره» یکی از اصیل‌ترین، پرشورترین و در عین حال منظم‌ترین آیین‌های عزاداری سنتی در استان یزد است که قدمتی بسیار طولانی دارد. این آیین نمادی از همبستگی، اتحاد و ارادت قلبی عزاداران به ساحت مقدس اباعبدالله الحسین (ع) است.

ابعاد مختلف این آیین مذهبی و سنتی یزد به شرح ذیل است.

۱. نحوه اجرا (ساختار دایره‌ای) یکی از کامل‌ترین اشکال هندسی و مذهبی دایره می‌باشد و ویژگی اصلی این عزاداری همان‌طور که از نامش پیداست، حرکت دایره‌ای است. دایره‌ای را به چرخش در می‌آورد و درآفرینش موسیقی دیداری و شنیداری سهیم می‌گردد. عزاداران به صورت دسته‌جمعی در کنار هم قرار می‌گیرند و با گرفتن کمر، یا دست نفر کناری، یک حلقه یا چند حلقه متحدالمرکز انسانی را تشکیل می‌دهند. 

حرکت پا: افراد عزاداری که دایره جوش دوره را تشکیل می‌دهند، حلقه در حالی که به آرامی دور یک مرکز یا نقطه کانونی که بیشتر نخل، علم، و در حال حاضر پیر غلامان و پیشکسوتان (به علت مقدس بودن آن) که نقش میاندار را دارند و با ریتمی خاص و هماهنگ بر خلاف جهت عقربه ساعت که حالت صعود کننده را دارد می‌چرخند به طوری که صدای عزاداران را به عرش آسمان می‌رساند این شیوه سینه زنی و سوگورای در فضایی حسینیه، تکیه، گنبددورای را می‌ماند که از آسمان به زمین کشیده شده و شکل صعودی اش را در حیطه معنا و پالایش جمعی حضور یافته است.

ضرب‌آهنگ (جوش): واژه «جوش» به معنای «جوشیدن» و ابراز هیجان درونی است. عزاداران در حالی که دایره‌وار می‌چرخند، با هر گام، بدن خود را به شکلی موزون و هماهنگ حرکت می‌دهند که گویی در حال «جوشیدن» از غم هستند.

۲. نقش نوحه‌خوان، در مرکز این دایره، نخل یا یک پیرغلامِ باسابقه قرار می‌گیرد. او نقش هدایت‌گر و میدان داری جوش دوره است و نوحه‌هایی با وزن و آهنگ خاص (که معمولاً ریتمیک‌تر از سینه‌زنی‌های معمولی است) می‌خواند.

پاسخ‌گویی: نوحه خوان بیتی را می‌خواند و عزاداران در حالی که دور می‌چرخند، در پاسخ با صدای بلند و در اوج شور، دم می‌گیرند و جواب می‌دهند. یک خط انتزاعی به عنوان قطر دایره رسم شده است و دایره جوش دوره را به دو نیم دابره مساوی تقسیم می‌کند به طوری که عزاداران و سینه زنان دردو دسته به شیوه دو دمه خوانی پاسخ می‌دهند. اگر برای این دایره فرضی دو قطر در نظر بگیریم دایره جوش دوره به چهار قسمت مساوی تقسیم می‌شود که در هر ربع آن یک میدان دار یا پیشکسوت ایستاده است، بدین منظور در جهت باز خوانی اشعار نوحه و هم نظم دهی به عزاداران و سینه زنانی که دایره جوش دوره را تشکیل داده‌اند.

قطر دایره جوش دوره به بیش از ۳۰ الی ۴۰ متر می‌رسد و در صورت حضور عزادارن یک دایره دیگری به موازی دایره اولیه به فاصله ۲متر تشکیل می‌شود و یک جوش دوره حلقوی یا دو دایره‌ای را تشکیل می‌دهند.

اوج‌گیری: عزادارن شرکت کننده هرچه به انتهای نوحه خوانی و جوش دوره نزدیک می‌شوند، سرعت چرخش و شدت حرکتِ دایره‌ای افزایش می‌یابد که به آن «اوج» می‌گویند و شور و حال عجیبی به مراسم می‌دهد.

۳. فلسفه و معنای آیین

این مراسم فراتر از یک حرکت نمایشی است و مفاهیم عمیقی در خود دارد:

 ۱-وحدت و برابری: در این دایره، افراد چه بزرگ و کوچک، پیر و جوان، همه در یک سطح و کنار هم هستند. هیچ‌کس بر دیگری برتری ندارد و همه مانند دانه‌های یک تسبیح به هم متصل‌اند.

۲-دفاع و حمایت: نحوه گرفتن کمر یادست‌های یکدیگر، نمادی از حمایت و پشتیبانی عزاداران از هم و یاری رساندن به امام حسین (ع) در میدان نبرد است.

۳- نظم در کنار شور: این آیین نشان می‌دهد که چگونه می‌توان در عین داشتن هیجان و شور شدید حسینی، نظم و انضباط اجتماعی را حفظ کرد.

۴. جایگاه جوش دوره

جوش دوره در بسیاری از حسینیه‌ها و تکایای بزرگ استان یزد برگزار می‌شود. این شیوه سینه زنی و سوگورای در فضای حسینیه، تکیه، گنبددورای را می‌ماند که از آسمان به زمین کشیده شده و شکل صعودی اش را در حیطه معنا و پالایش جمعی حضور یافته است.

۵-زبان این اشعار ساده و موضوع آن روایتی از واقعه کربلا است

گروه اول: کربلا شیون و شین است

گروه دوم روز (یا شب) آخر حسین است 

گروه اول: کربلا قحطی آب است

گروه دوم دل پیغمبرکباب است 

گروه اول: کو اکبر و کو اصغرم

گروه دوم، شد خاک عالم برسرم 

گروه اول: وا محمد این چه‌ها شد

گروه دوم، حجله قاسم سیاه شد 

گروه اول: در کربلا گذر کن،

گروه دوم خاک سیه برسر کن 

گروه اول چه کربلاست امروز

 گروه دوم، چه پر بلاست امروز

گروه اول: سرحسین مظلوم از تن جداست امروز

گروه دوم سر حسین مظلوم بر نیزه هاست امروز