باشگاه خبرنگاران جوان - سهیلا کریمی، روان‌شناس، با اشاره به اینکه کاربران شبکه‌های اجتماعی نه‌تنها مصرف‌کننده محتوا هستند، بلکه به طور فعال در حال مشاهده، مقایسه و بازسازی تصویر خود هستند، اظهار داشت: این فرآیند پیچیده از مهم‌ترین عواملی است که روی روان انسان معاصر تأثیر می‌گذارد.

وی با بیان اینکه افزایش استفاده از شبکه‌های اجتماعی باعث بیشتر شدن «مقایسه خود با دیگران» و «ترس از جا ماندن» می‌شود، گفت: این دو عامل باعث می‌شوند افراد تلاش کنند تصویری جذاب‌تر و موفق‌تر از خودشان نشان بدهند. به گفته کریمی، نوع شبکه اجتماعی هم مهم است؛ مثلاً اینستاگرام با تلگرام یا واتساپ فرق دارد و هرکدام تأثیر متفاوتی روی رفتار ما می‌گذارند.

کریمی در ادامه توضیح داد که این موضوع فقط به رفتار ما محدود نمی‌شود، بلکه روی احساسات و افکار ما هم اثر عمیقی دارد. به گفته وی، نوجوانان در برابر بازخورد‌های شبکه‌های اجتماعی خیلی حساس‌تر از بزرگ‌سالان هستند؛ یک لایک یا کامنت مثبت، عزت‌نفس آنها را بالا می‌برد و یک بازخورد منفی یا ندیدن توجه، باعث می‌شود اعتمادبه‌نفسشان به شدت پایین بیاید.

این روان‌شناس در سطحی عمیق‌تر به تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر تصویر بدن اشاره کرد و گفت: دیدن مداوم عکس‌های آرایش‌شده و ادیت‌شده باعث می‌شود فرد بدن خود را از چشم دیگران ببیند، نه از درون. به این پدیده «خودشیءانگاری» می‌گویند که می‌تواند به کاهش رضایت از بدن، شرم از ظاهر و حتی اختلالات خوردن منجر شود. کریمی تأکید کرد که «خودشفقتی» یا مهربانی با خود می‌تواند این اثرات منفی را کم کند.

وی در ادامه به تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر هویت نوجوانان پرداخت و خاطرنشان کرد: آنچه اهمیت دارد فقط میزان استفاده نیست، بلکه «کیفیت تعامل» ما با این فضا‌ها مهم است. کسانی که فعالانه و واقعی در شبکه‌های اجتماعی حضور پیدا می‌کنند، هویت روشن‌تری پیدا می‌کنند. اما کسانی که مدام خود را با دیگران مقایسه می‌کنند، دچار سردرگمی هویتی می‌شوند.

کریمی در توضیح این نظام چندلایه روان‌شناختی گفت: در سطح اول، مقایسه با دیگران و ترس از جا ماندن شکل می‌گیرد؛ در سطح دوم، عزت‌نفس تحت تأثیر بازخورد‌ها قرار می‌گیرد؛ در سطح سوم، تصویر بدن تغییر می‌کند؛ و در عمیق‌ترین سطح، هویت و خودپنداره فرد بازسازی می‌شود.

این روان‌شناس در پایان گفت: شبکه‌های اجتماعی فضایی هستند که در آن «خودِ واقعی» ما، «خودی که نشان می‌دهیم» و «خودی که فکر می‌کنیم دیگران می‌بینند» همزمان با هم درگیر و گاهی در تضاد هستند. درک این پیچیدگی برای فهم روان آدم‌ها در عصر دیجیتال خیلی مهم است؛ عصری که در آن هویت دیگر یک چیز ثابت نیست، بلکه مدام در حال تغییر و مقایسه شدن با دیگران است.