باشگاه خبرنگاران جوان - ضاحیه جنوبی بیروت در نگاه نخست تنها یکی از مناطق پرجمعیت و حاشیه‌ای پایتخت لبنان به نظر می‌رسد، اما در واقع یکی از مهم‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی غرب آسیاست.

این منطقه که در جنوب شهر بیروت واقع شده، طی چهار دهه گذشته به مرکز سیاسی، اجتماعی، رسانه‌ای و امنیتی حزب‌الله لبنان تبدیل شده و به همین دلیل جایگاهی ویژه در معادلات منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت پیدا کرده؛ اهمیت ضاحیه به اندازه‌ای است که بسیاری از تحلیل‌گران آن را قلب تپنده محور مقاومت در لبنان می‌دانند.

ضاحیه؛ از حاشیه محروم تا مرکز قدرت

ضاحیه جنوبی بیروت در گذشته مجموعه‌ای از روستا‌ها و مناطق کشاورزی در حومه پایتخت لبنان بود. با آغاز جنگ داخلی لبنان و مهاجرت گسترده شیعیان از جنوب لبنان و بقاع به اطراف بیروت، این منطقه به تدریج به بزرگ‌ترین تجمع شیعیان لبنان تبدیل شد. در دهه‌های بعد، حزب‌الله با ایجاد شبکه‌ای گسترده از نهاد‌های خدماتی، آموزشی، درمانی و رسانه‌ای، نفوذ خود را در این منطقه تثبیت کرد و ضاحیه را به مهم‌ترین پایگاه اجتماعی خود بدل ساخت.

امروزه بخش عمده‌ای از ساختار اداری، رسانه‌ای و سیاسی حزب‌الله در این منطقه مستقر است. دفاتر اصلی، مراکز فرهنگی، مؤسسات خیریه و بسیاری از نهاد‌های وابسته به حزب‌الله در ضاحیه فعالیت می‌کنند و همین موضوع سبب شده است که این منطقه علاوه بر ایت که محله مسکونی است، به مرکز ثقل قدرت حزب‌الله تبدیل هم شود.

یکی از مهم‌ترین دلایل اهمیت ضاحیه برای ایران، نقش این منطقه در ارتباط راهبردی تهران با حزب‌الله لبنان است. حزب‌الله مهم‌ترین متحد منطقه‌ای ایران در شرق مدیترانه محسوب می‌شود و از نگاه تهران، نقش مهمی در بازدارندگی در برابر رژیم اسرائیل ایفا می‌کند. بسیاری از نشست‌های سیاسی، هماهنگی‌های راهبردی و فعالیت‌های رسانه‌ای حزب‌الله از ضاحیه مدیریت می‌شود و به همین دلیل این منطقه به نقطه تماس اصلی ایران با تحولات لبنان تبدیل شده است.

در طول سال‌های گذشته، فرماندهان ارشد حزب‌الله و شخصیت‌های برجسته محور مقاومت بار‌ها در این منطقه حضور داشته‌اند. از همین رو هرگونه تحول امنیتی یا نظامی در ضاحیه، از دید تهران تنها یک مسئله داخلی لبنان نیست، بلکه بخشی از معادلات کلان منطقه‌ای محسوب می‌شود.

اهمیت نظامی و امنیتی

ضاحیه تنها یک مرکز سیاسی نیست؛ این منطقه از نگاه رژیم اسرائیل نیز به عنوان مهم‌ترین مرکز فرماندهی و سازماندهی حزب‌الله شناخته می‌شود. به همین دلیل در جنگ ۳۳ روزه سال ۲۰۰۶ و همچنین در درگیری‌های سال‌های اخیر، ضاحیه بار‌ها هدف حملات سنگین اسرائیل قرار گرفته است؛ اسرائیل معتقد است که بخش مهمی از ساختار فرماندهی، ارتباطات و پشتیبانی حزب‌الله در این منطقه مستقر است.

اهمیت این منطقه تا حدی است که ارتش اسرائیل پس از جنگ ۲۰۰۶ مفهومی به نام «دکترین ضاحیه» را مطرح کرد؛ راهبردی که بر وارد کردن ضربات سنگین به مراکز قدرت و زیرساخت‌های مناطق تحت نفوذ حزب‌الله تأکید دارد. شکل‌گیری چنین دکترینی نشان می‌دهد که ضاحیه از نگاه اسرائیل نیز صرفاً یک محله شهری نیست، بلکه نماد توان عملیاتی و سیاسی حزب‌الله به شمار می‌رود.

نزدیکی به فرودگاه بیروت

یکی دیگر از عوامل اهمیت ضاحیه، موقعیت جغرافیایی آن است. این منطقه در مجاورت فرودگاه بین‌المللی رفیق حریری بیروت قرار دارد؛ مهم‌ترین دروازه هوایی لبنان. این موقعیت باعث شده ضاحیه از نظر لجستیکی و ارتباطی نیز جایگاهی ویژه داشته باشد. بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند نزدیکی به فرودگاه، دسترسی سریع به مرکز پایتخت و ارتباط با جنوب لبنان، به این منطقه اهمیت مضاعفی بخشیده است.

نماد اجتماعی و هویتی شیعیان لبنان

برای ایران، ضاحیه تنها یک مرکز نظامی یا سیاسی نیست. این منطقه نماد بخش مهمی از جامعه شیعی لبنان محسوب می‌شود. میلیون‌ها نفر از شیعیان لبنان به طور مستقیم یا غیرمستقیم با نهاد‌های مستقر در ضاحیه ارتباط دارند. مدارس، دانشگاه‌ها، مراکز درمانی و مؤسسات اجتماعی فعال در این منطقه، بخش مهمی از پایگاه مردمی حزب‌الله را تشکیل می‌دهند.

به همین دلیل هرگونه حمله یا فشار بر ضاحیه معمولاً در رسانه‌های محور مقاومت به عنوان حمله به پایگاه اجتماعی مقاومت و جامعه شیعی لبنان تفسیر می‌شود؛ از نگاه ایران، حفظ ثبات این منطقه به معنای حفظ یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های مردمی حزب‌الله است.

چرا اسرائیل همواره ضاحیه را هدف قرار می‌دهد؟

در دهه‌های اخیر تقریباً در تمام رویارویی‌های مهم میان حزب‌الله و اسرائیل، ضاحیه در مرکز توجه قرار داشته است. دلیل این موضوع آن است که اسرائیل این منطقه را مغز متفکر و مرکز فرماندهی حزب‌الله می‌داند. حملات گسترده سال ۲۰۰۶، بمباران‌های سال ۲۰۲۴ و حملات بعدی همگی نشان می‌دهد که ضاحیه در فهرست اولویت‌های نظامی اسرائیل قرار دارد.

در مقابل، حزب‌الله و محور مقاومت نیز تلاش کرده‌اند پس از هر حمله، بازسازی سریع این منطقه را به نمایش بگذارند تا نشان دهند توان سازمانی و اجتماعی این جریان همچنان پابرجاست. این تقابل باعث شده ضاحیه به نماد رویارویی میان محور مقاومت و اسرائیل تبدیل شود.

ضاحیه جنوبی بیروت برای ایران صرفاً یک منطقه جغرافیایی در لبنان نیست؛ بلکه مرکز ثقل مهم‌ترین متحد منطقه‌ای تهران در شرق مدیترانه محسوب می‌شود. این منطقه محل استقرار بخش قابل توجهی از ساختار سیاسی، اجتماعی و رسانه‌ای حزب‌الله است، در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی بیروت قرار دارد و از نظر راهبردی نقش کلیدی در معادلات امنیتی لبنان و منطقه ایفا می‌کند.

 به همین دلیل هر تحول امنیتی در ضاحیه، فراتر از یک رویداد محلی، به مسئله‌ای منطقه‌ای تبدیل می‌شود و همواره مورد توجه ایران، حزب‌الله و اسرائیل قرار می‌گیرد. در واقع، اهمیت ضاحیه برای ایران را می‌توان در سه واژه خلاصه کرد: «پایگاه مقاومت، عمق راهبردی و نماد نفوذ منطقه‌ای».