سامانه موشکی پاتریوت، مدافعِ بالقوهای که زیر فشار، بالفعل مهاجم میشود!
پاتریوت در سالهای اخیر بیشتر از این که اهداف مورد نظر را منهدم کرده و خطر را از کشور مدافعش دور کرده باشد؛ خودش به عنوان خطری بالفعل عمل کرده و به کشور میزبان ضربه وارد کرده است.
باشگاه خبرنگاران جوان - در جنگها و بحرانهای منطقه غرب آسیا، سامانه پدافندی «پاتریوت» همواره بهعنوان یکی از نمادهای قدرت دفاع موشکی آمریکا معرفی شده است. با این حال، بررسی حوادث چند دهه گذشته و به خصوص دو جنگ اخیر آمریکا با جمهوری اسلامی ایران نشان میدهد که این سامانه نه تنها در رهگیری برخی تهدیدات ناکام بوده، بلکه در مواردی خود به عامل خسارت، تلفات و بحران برای نیروهای آمریکایی و متحدان واشنگتن تبدیل شده است.
در واقع پاتریوت در سالهای اخیر بیشتر از این که اهداف مورد نظر را منهدم کرده و خطر را از کشور مدافعش دور کرده باشد؛ خودش به عنوان خطری بالفعل عمل کرده و به کشور میزبان ضربه وارد کرده است.
از شلیکهای ناخواسته تا رهگیرهایی که مسیر خود را از دست داده و بر فراز مناطق خودی سقوط کردهاند، تصاویری هستند که در آن فناوری پیشرفته به تهدیدی برای نیروها و زیرساختهای خودی تبدیل شدهاند.
بررسی این رخدادها، پرسشهایی جدی درباره اعتماد کامل به سامانههای دفاع موشکی و هزینههای انسانی و راهبردی خطاهای آنها مطرح میکند. در جدیدترین مورد و در کویت این سامانه با عملکرد اشتباه خود در مقابله با پهپادهای ایرانی، سقف یکی از ترمینالهای فرودگاه کویت را منهدم کرد.
کمی به عقب برویم؛ در سال ۲۰۰۳ میلادی در عراق بود که یک موشک پاتریوت آمریکایی، جنگنده تورنادو بریتانیا را با تهدید اشتباه گرفته و ساقط کرد؛ دو خدمه بریتانیایی کشته شدند. گزارش رسمی دولت بریتانیا میگوید پاتریوت، هواپیما را بهعنوان تهدید ضدرادار تشخیص داد و شلیک کرد!
یا مثلا در همان سال یک جنگنده اف-۱۸نیروی دریایی آمریکا با پاتریوت ساقط شد و ستوان ناتان وایت، خلبان آن کشته شد؛گزارشهای این خودزنی میگویند سامانه پدافندی پاتریوت هواپیمای جنگنده را با موشک عراقی اشتباه گرفته بود!
در شاهکاری دیگر در همان سال یک سامانه پاتریوت بر روی یک فروند اف-۱۶ آمریکایی قفل راداری کرد؛ خلبان برای دفاع از خود با موشک ضدرادار AGM-۸۸ به باتری پاتریوت شلیک کرد و به رادار آن آسیب زد؛ در این حادثه تلفات انسانی گزارش نشد.
در سال ۲۰۰۷ نیروهای آمریکایی در قطر بهطور تصادفی یک موشک پاتریوت شلیک کردند که به یک مزرعه در نزدیکی پایگاه اصابت کرد؛ طبق گزارش رویترز و پنتاگون، کسی آسیبی ندید.
حدود یازده سال بعد و در سال ۲۰۱۸ در حمله موشکی یمن به ریاض، یک پاتریوت کمی پس از پرتاب منفجر شد و دیگری مسیرش را عوض و نزدیک منطقه مسکونی سقوط کرد. تحلیلگران این را نقصی جدی دانستند.
به سال ۲۰۲۵ برویم؛ در رزمایش شلیک واقعی، یک موشک پاتریوت تایوانی حدود ۴ ثانیه پس از پرتاب منفجر شد؛ منابع خبری، تلفات یا خسارت عمدهای را گزارش نکردند.
یک سال بعد در سال ۲۰۲۶ پاتریوت یک شاهکار دیگر خلق کرد؛ شلیک به سمت یک فروند پهپاد ایرانی بهدرستی صورت نگرفت و موشک شلیکشده پاتریوت بر روی یک منطقه مسکونی در محله محزه سقوط کرد و منجر به زخمیشدن ۳۲نفر شد.
اما یکی از جنجالیترین حوادث جنگ اخیر، انفجار گسترده در منطقه «المهزه» بحرین در ۹ مارس ۲۰۲۶ بود. در ساعات اولیه وقوع حادثه، مقامهای آمریکایی و بحرینی مدعی شدند یک پهپاد ایرانی به منطقه مسکونی اصابت کرده است. اما تحقیقات بعدی روایت متفاوتی را مطرح کرد.
سوتیهای سامانه دفاعی پاتریوت به وضوح نشان داد سامانههای دفاع موشکی، هرچند نقش مهمی در حفاظت از تأسیسات نظامی دارند، اما در صورت بروز خطا میتوانند خود به تهدیدی برای غیرنظامیان و حتی متحدان آمریکا تبدیل شوند. از جنگ خلیج فارس و عراق گرفته تا جنگهای اخیر با ایران، که نشان داد در صورت گستردگی آتش موشکی و پهپادی، سامانه پاتریوت عملا کارایی ندارد؛ امروز پرونده پاتریوت همچنان با پرسشهایی جدی درباره میزان دقت، قابلیت اطمینان و خطرات جانبی آن همراه است؛ مدافعی که میلیاردها دلار برای آن خرج شده؛ به راحتی میتواند به یک مهاجم تبدیل شود که میتواند جان صاحبش را در کسری از ثانیه بگیرد.
