باشگاه خبرنگاران جوان - ارگ کریم‌خان در هفته صنایع‌دستی میزبان رویدادی بود که روایتگر قرن‌ها تداوم هنر، اصالت و خلاقیت ایرانی بود؛ آیینی که با محوریت هنر خاتم‌کاری شیراز، رونمایی از یک کتیبه نفیس خاتم و تجلیل از خاندان گلریز خاتمی برگزار شد و بار دیگر جایگاه این هنر کهن را به‌عنوان یکی از ارزشمندترین جلوه‌های میراث فرهنگی ایران یادآور شد.

این مراسم با حضور مسئولان حوزه میراث فرهنگی و صنایع‌دستی، استادان هنر‌های سنتی، هنرمندان و علاقه‌مندان به هنر خاتم در فضای تاریخی ارگ کریم‌خان برگزار شد. 

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس در این مراسم با اشاره به جایگاه مکتب هنری شیراز در تاریخ فرهنگ و هنر ایران گفت: شیراز همواره یکی از مهم‌ترین مراکز تولید اندیشه، هنر و زیبایی در ایران بوده است. از ادبیات و شعر گرفته تا نگارگری، تذهیب، معماری و صنایع‌دستی، همگی گواهی بر عظمت مکتبی هستند که قرن‌ها الهام‌بخش هنرمندان بوده است.

بهزاد مریدی هنر خاتم را هندسی‌ترین هنر دستی ایران دانست و افزود: در خاتم‌کاری، معماری، ریاضیات، طراحی و هنر در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و اثری را خلق می‌کنند که هر جزء آن حاصل نظمی دقیق و اندیشه‌ای عمیق است. همان نظم هندسی که در تذهیب‌ها، شمسه‌ها و نگاره‌های مکتب شیراز دیده می‌شود، در ساختار خاتم نیز تجلی یافته است.

او با اشاره به پیشینه خاندان گلریز خاتمی اظهار کرد: اصالت این خاندان تنها در نام آنها خلاصه نمی‌شود، بلکه در استمرار چندین نسل فعالیت هنری و انتقال دانش و مهارت از پدران به فرزندان معنا پیدا می‌کند. خاندان گلریز خاتمی طی دهه‌ها و بلکه سده‌های متوالی، یکی از مهم‌ترین نام‌ها در عرصه خاتم‌کاری شیراز بوده‌اند و سهم بزرگی در حفظ این هنر ارزشمند داشته‌اند.

معاون صنایع‌دستی استان فارس در ادامه مراسم، نیز با تأکید بر اهمیت حمایت از هنرمندان صنایع‌دستی گفت: صنایع‌دستی فقط یک حرفه نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی جامعه ما و شیوه‌ای از زندگی است. هنرمندان این حوزه سال‌ها برای کسب مهارت تلاش می‌کنند و میان آنها و اثر هنری‌شان پیوندی عمیق شکل می‌گیرد.

مجید سلیمی افزود: بسیاری از استادکاران خاتم‌کار حاضر نیستند کیفیت آثار خود را قربانی مسائل اقتصادی کنند، زیرا اعتبار آنها در گرو کیفیت کارشان است. با این حال، توسعه بازار، تجاری‌سازی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای هنرمندان نیز ضرورتی انکارناپذیر است و باید در کنار حفظ اصالت آثار مورد توجه قرار گیرد.

او با اشاره به فعالیت کارگاه‌های مختلف خاتم‌کاری در فارس بیان کرد: امروز در کنار تولید آثار فاخر و موزه‌ای، کارگاه‌هایی نیز فعالیت می‌کنند که با رویکرد تجاری به توسعه بازار می‌اندیشند. این تنوع در نگرش می‌تواند به رشد و پویایی صنایع‌دستی کمک کند و زمینه اشتغال هنرمندان بیشتری را فراهم آورد.

بخش دیگری از این مراسم به سخنان عبدالخالق گلریز خاتمی، از استادان برجسته خاتم‌سازی کشور، اختصاص داشت.

گلریز خاتمی با اشاره به قدمت هنر خاتم گفت: تعیین تاریخ دقیق پیدایش خاتم‌کاری تقریباً ناممکن است آنچه امروز در آثار تاریخی مشاهده می‌کنیم، نتیجه قرن‌ها تجربه، آزمون، خطا و تکامل تدریجی است.

او با بیان خاطره‌ای از مشاهده یک اثر خاتم قدیمی اظهار کرد: زمانی جعبه‌ای عتیقه با نقوش خاتم را دیدم که به گمان من بیش از پانصد سال قدمت داشت. ظرافت و نظم هندسی آن اثر به اندازه‌ای شگفت‌انگیز بود که مرا واداشت ساعت‌ها درباره شیوه ساخت آن مطالعه کنم. چنین آثاری نشان می‌دهد که هنر خاتم پیش از رسیدن به این مرحله از کمال، قرن‌ها مسیر تکامل را طی کرده است.

گلریز خاتمی افزود: وقتی به آثار استادان گذشته نگاه می‌کنیم، باید به یاد داشته باشیم که آنها بدون ابزار‌های مدرن امروزی و تنها با تکیه بر دانش، تجربه و مهارت خود چنین شاهکار‌هایی را خلق کرده‌اند. همین موضوع ارزش واقعی هنر ایرانی را نشان می‌دهد.

این استاد خاتم همچنین با اشاره به مسیر زندگی خود گفت: از شش سالگی وارد کارگاه شدم و در کنار استادان این هنر رشد کردم. بخش مهمی از آموزش در هنر‌های سنتی از طریق مشاهده، تجربه و ممارست به دست می‌آید و همین شیوه باعث تداوم دانش هنری از نسلی به نسل دیگر شده است.

یکی از بخش‌های ویژه این مراسم، رونمایی از یک کتیبه نفیس خاتم‌کاری شده بود که توسط اعضای خاندان گلریز خاتمی طراحی و اجرا شده است سازندگان این اثر در توضیح جزئیات آن اعلام کردند که ساخت کتیبه حدود سه ماه زمان برده و آماده‌سازی برخی مواد اولیه مورد استفاده در آن، به‌ویژه استخوان سبز، نزدیک به یک سال به طول انجامیده است.

منبع: میراث فرهنگی فارس