باشگاه خبرنگاران جوان - خداوند در برابر دشمنانی که می‌گفتند «قُلُوبُنَا فِي أَكِنَّةٍ... وَفِي آذَانِنَا وَقْرٌ» راه نجات را در استقامت معرفی می‌کند و به پیامبر(ص) فرمان می‌دهد که «فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ». قدرت‌نمایی دشمنان در برابر اراده الهی ماندگار نیست و پیروزی از آن کسانی است که بر مسیر حق استوار بمانند.

سوره فصلت با توصیفی روشن از حقیقت قرآن آغاز می‌شود، کتابی که از سوی خداوند رحمان و رحیم نازل شده تا انسان‌ها را به سعادت هدایت کند. آیات ۱ تا ۱۱ این سوره ضمن بیان عظمت وحی الهی، به واکنش منفی و لجوجانه مخالفان نیز اشاره می‌کند، کسانی که نه‌تنها پیام الهی را نمی‌پذیرند، بلکه برای نشنیدن حقیقت، در برابر آن سد ایجاد می‌کنند.

تفسیر المیزان این آیات را ترسیمی از رویارویی دو جبهه حق و باطل می‌داند، جبهه‌ای که بر هدایت، استقامت و دعوت استوار است و جبهه‌ای که بر لجاجت، خودخواهی و فرار از حقیقت تکیه دارد.

قرآنی هدایتگر است، اما نه برای دل‌های بسته

سوره با حروف مقطعه «حم» آغاز می‌شود و بلافاصله منشأ الهی قرآن را یادآور می‌شود یعنی «تَنْزِیلٌ مِنَ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ» معرفی خداوند با دو صفت «رحمن» و «رحیم» نشان می‌دهد نزول قرآن جلوه‌ای از رحمت گسترده الهی نسبت به بندگان است. سپس قرآن را کتابی معرفی می‌کند که آیات آن به روشنی بیان شده است یعنی «کِتَابٌ فُصِّلَتْ آیَاتُهُ». با این حال، مشکل از پیام نیست مشکل از مخاطبانی است که حاضر به پذیرش آن نیستند. آیه چهارم می‌فرماید این کتاب «بشیر و نذیر» است، اما «فَأَعْرَضَ أَکْثَرُهُمْ»؛ بیشتر مردم روی گرداندند. از نگاه المیزان، اعراض آنان ناشی از کمبود دلیل یا ابهام در پیام نبود، بلکه نتیجه دلبستگی به منافع و تعصباتی بود که اجازه شنیدن حقیقت را نمی‌داد.

دیوار‌های خودساخته در برابر حقیقت

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این آیات، توصیف روحیه دشمنان حق است. آنان در برابر دعوت پیامبر (ص) می‌گویند که «قُلُوبُنَا فِی أَکِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَیْهِ وَفِی آذَانِنَا وَقْرٌ» دل‌های ما در پوشش است و گوش‌های ما سنگین شده است. این سخنان بیانگر یک واقعیت خارجی نیست، بلکه اعترافی به سرسختی و لجاجت خود آنان است. یعنی دشمنان چنان در مسیر باطل پیش رفته‌اند که گویی میان آنان و حقیقت پرده‌ای ضخیم قرار گرفته است. آنان حتی می‌گویند که «وَمِنْ بَیْنِنَا وَبَیْنِکَ حِجَابٌ»؛ میان ما و تو حجابی وجود دارد.

در واقع، این حجاب را خودشان ساخته‌اند. انسان هنگامی که بار‌ها حق را نادیده بگیرد، به تدریج قدرت تشخیص و پذیرش حقیقت را از دست می‌دهد. آیات آغازین فصلت هشدار می‌دهد که بزرگ‌ترین خطر برای انسان، نشنیدن پیام خدا نیست بلکه نخواستنِ شنیدن آن است.

استقامت پیامبر در برابر لجاجت دشمنان

در برابر این موج مخالفت، خداوند به پیامبر (ص) دستور می‌دهد که مأموریت خود را ادامه دهد «قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحَى إِلَیَّ». پیامبر موظف است حقیقت را ابلاغ کند، حتی اگر مخالفان گوش خود را بر آن ببندند. از نگاه المیزان، این آیه الگویی برای همه مؤمنان در طول تاریخ است. جبهه حق نباید موفقیت خود را وابسته به استقبال یا عدم استقبال دشمنان بداند. وظیفه مؤمنان، ایستادگی بر مسیر الهی و رساندن پیام حق است خواه مخالفان بپذیرند یا نپذیرند.

قرآن سپس مردم را به توحید و استغفار دعوت می‌کند و می‌فرماید که «فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ». استقامت در اینجا تنها پایداری فردی نیست، بلکه ایستادگی جمعی در برابر جریان‌های انحرافی و فشار‌های دشمنان نیز هست. جامعه‌ای که به خدا تکیه کند، از تهدید‌ها و فضاسازی‌های مخالفان هراسی نخواهد داشت.

دشمنی که از حق روی گرداند، از رحمت دور می‌شود

در ادامه، قرآن به یکی از ویژگی‌های مخالفان اشاره می‌کند «الَّذِینَ لَا یُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ کَافِرُونَ». علامه طباطبایی معتقد است که زکات در اینجا نماد پذیرش مسئولیت اجتماعی و بندگی خداست. کسانی که هم در برابر خدا سرکشی می‌کنند و هم حقوق دیگران را نادیده می‌گیرند، به تدریج از مسیر هدایت فاصله می‌گیرند.

در مقابل، خداوند برای مؤمنان وعده «أَجْرٌ غَیْرُ مَمْنُونٍ» می‌دهد پاداشی همیشگی و قطع‌نشدنی. این تقابل نشان می‌دهد که سرنوشت دو جبهه یکسان نیست. جبهه ایمان به سوی رحمت و پاداش الهی حرکت می‌کند، اما جبهه لجاجت و انکار، خود را از این رحمت محروم می‌سازد.

نشانه‌های قدرت خدا و هشدار به سرنوشت دشمنان

آیات پایانی این بخش با اشاره به آفرینش زمین و آسمان‌ها، قدرت مطلق الهی را یادآوری می‌کند. خداوند زمین را در دو روز آفرید، برکات آن را مقدر ساخت و سپس به آسمان پرداخت، آن هنگام که به صورت دود بود و به آسمان و زمین فرمود که «ائْتِیَا طَوْعًا أَوْ کَرْهًا» خواه با میل و خواه با اجبار بیایید. آنها نیز پاسخ دادند که «أَتَیْنَا طَائِعِینَ».

المیزان این آیات را نشانه حاکمیت مطلق خدا بر عالم می‌داند. وقتی تمام هستی فرمانبردار خداست، ایستادگی دشمنان در برابر اراده الهی چیزی جز یک مقاومت موقت و بی‌ثمر نخواهد بود. کسانی که گمان می‌کنند با تبلیغات، تهدید یا انکار می‌توانند مسیر حق را متوقف کنند، از سنت‌های الهی غافل‌اند.

آیات ۱ تا ۱۱ سوره فصلت تصویری روشن از رویارویی حق و باطل ارائه می‌کند. قرآن با رحمت الهی برای هدایت انسان‌ها نازل شده است، اما دشمنان لجوج با ساختن دیوار‌های تعصب و خودخواهی، راه شنیدن حقیقت را بر خود می‌بندند. در مقابل، خداوند پیامبر و مؤمنان را به استقامت فرا می‌خواند و یادآور می‌شود که قدرت واقعی در اختیار اوست.

سرانجام این تقابل روشن است، جبهه‌ای که بر پایه ایمان و استقامت بنا شده، به پاداش و هدایت می‌رسد و جبهه‌ای که آگاهانه در برابر حق می‌ایستد، نتیجه‌ای جز محرومیت و مجازات الهی نخواهد داشت.

منبع: فارس