باشگاه خبرنگاران جوان- خلیج فارس با مساحتی حدود ۲۵۰ هزار کیلومتر مربع و برخورداری از موقعیتی منحصر‌به‌فرد در پیوند دادن اقیانوس هند به آب‌های داخلی غرب آسیا، یکی از مهم‌ترین مناطق ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی جهان به شمار می‌آید.

این پهنه آبی راهبردی که بیش از ۶۰ درصد ذخایر اثبات‌شده نفت جهان و بخش قابل توجهی از ذخایر گاز طبیعی در پیرامون آن قرار گرفته است، طی دهه‌های گذشته نقشی تعیین‌کننده در تأمین امنیت انرژی جهانی ایفا کرده است.

در این میان، تنگه هرمز به عنوان گلوگاه حیاتی خلیج فارس، مسیر عبور بخش قابل توجهی از تجارت دریایی نفت جهان محسوب می‌شود و به همین دلیل هر تحول سیاسی، امنیتی یا نظامی در این منطقه، پیامد‌هایی فراتر از مرز‌های کشور‌های ساحلی به همراه دارد.

جمهوری اسلامی ایران نیز با برخورداری از طولانی‌ترین خط ساحلی در خلیج فارس و اشراف بر سواحل شمالی این پهنه راهبردی، همواره یکی از مهم‌ترین بازیگران حفظ امنیت و ثبات منطقه بوده است.

همین موقعیت ممتاز موجب شده که خلیج فارس در طول چند قرن گذشته به عرصه رقابت قدرت‌های استعماری و فرامنطقه‌ای تبدیل شود؛ از حضور پرتغالی‌ها و هلندی‌ها در قرون گذشته تا نفوذ انگلیس و سپس آمریکا در دوران معاصر که هر یک در پی تثبیت جایگاه و منافع خود در این منطقه حساس بوده‌اند.

با این همه، تاریخ خلیج فارس تنها روایتگر رقابت قدرت‌ها نیست، بلکه سرشار از جلوه‌های مقاومت ملت ایران در برابر مداخلات بیگانه و تلاش برای صیانت از حاکمیت ملی بر این آبراه حیاتی است. 

از آزادسازی هرمز و اخراج پرتغالی‌ها در عصر صفوی گرفته تا مقابله با استعمار انگلیس، نبرد‌های دریایی دوران دفاع مقدس و تثبیت اقتدار ایران در تنگه هرمز، نسل‌های مختلفی از فرماندهان، علما و مجاهدان ایرانی در پاسداری از هویت تاریخی، استقلال و امنیت خلیج فارس نقش‌آفرینی کرده‌اند.

در ادامه با مرور پنج مقطع مهم تاریخی، بخشی از کارنامه پرافتخار ایرانیان در حفظ و حراست از خلیج همیشه فارس را بازخوانی می‌کنیم؛ روایت چهره‌هایی که نام و یاد آنان با دفاع از استقلال، امنیت و تمامیت ارضی ایران در خلیج فارس پیوند خورده است.

اخراج پرتغالی‌ها؛ آغاز بازپس‌گیری حاکمیت ملی

نخستین بخش این روایت تاریخی به دوره صفویه اختصاص دارد؛ دوره‌ای که امامقلی‌خان، فرمانده آزادسازی بندر گمبرون (بندرعباس) و جزیره هرمز، با هدایت عملیات‌های نظامی علیه پرتغالی‌ها، زمینه پایان حضور آنان در منطقه را فراهم کرد.

اخراج پرتغالی‌ها از منطقه و تثبیت هویت و نام خلیج فارس در اسناد و نقشه‌های تاریخی از مهم‌ترین دستاورد‌های این دوره است.

پایان نفوذ هلند در خلیج فارس

بخش دوم به دوره افشاریه و زندیه و نقش میرمهنای دوغابی اختصاص دارد. وی به عنوان فرمانده آزادسازی جزیره خارک و بازگشایی مجدد مسیر‌های اقتصادی و تجاری در خلیج فارس و جزیره هرمز معرفی شده است.

پایان حضور هلند در منطقه و تصرف قلعه موسی‌سلیان در جزیره خارک از نتایج مهم این مبارزات به شمار می‌رود.

مبارزه با استعمار انگلیس در جنوب ایران

در ادامه، مقاومت مردم جنوب ایران در برابر استعمار انگلیس در دوره قاجار و پهلوی در تاریخ ثبت شده است.

آیت‌الله سیدعبدالحسین لاری به عنوان صادرکننده فتوای جهاد علیه انگلیس و رئیسعلی دلواری به عنوان فرمانده نهضت مقاومت جنوب، از چهره‌های برجسته این دوره هستند.

تثبیت حاکمیت ملی در بنادر جنوبی و مقابله با نفوذ استعمار از مهم‌ترین دستاورد‌های این مبارزات است.

دفاع مقدس و شکل‌گیری قدرت دریایی نوین ایران

در دوران دفاع مقدس هشت‌ساله، نقش شهید نادر مهدوی و شهید علی شمخانی هر کدام نقش‌های مهمی را در حوزه دفاع از ایران و خلیج فارس ایفا کرده‌اند.

شهید نادر مهدوی به عنوان فرمانده عملیات‌های دریایی علیه آمریکا در دهه ۶۰ و شهید علی شمخانی به عنوان معمار امنیت راهبردی و قدرت دریایی ایران در خلیج فارس معرفی شده‌اند.

تغییر موازنه قدرت از جنگ کلاسیک به نبرد نامتقارن و ارتقای توان بازدارندگی دریایی جمهوری اسلامی ایران از مهم‌ترین نتایج این دوره بوده است.

مقابله با استعمار نوین و تثبیت اقتدار ایران در تنگه هرمز

آخرین بخش این روایت تاریخی به عصر حاضر و مقابله با آنچه «استعمار نوین» خوانده شده، اختصاص دارد.

در این بخش، شهید دریادار علیرضا تنگسیری، مبتکر سبک نوین مقابله با متجاوزان و شهید علی شمخانی به عنوان معمار امنیت راهبردی و قدرت دریایی ایران در خلیج فارس مطرح هستند.

تثبیت حاکمیت ایران بر تنگه هرمز و افول نفوذ آمریکا در منطقه از جمله دستاورد‌های این دوره است.

این روایت با مرور بیش از چهار قرن مبارزه ایرانیان در خلیج فارس، بر استمرار مقاومت ملت ایران در برابر مداخلات خارجی تأکید کرده و خلیج فارس را نمادی از هویت تاریخی، اقتدار ملی و ایستادگی ایرانیان در برابر بیگانگان معرفی می‌کند.

کنترل هوشمند تنگه هرمز؛ امتداد یک تاریخ پر افتخار

خلیج فارس امروز نیز همچون گذشته، صحنه نمایش اقتدار ملت ایران است. اگر روزی امامقلی‌خان، میرمهنای دوغابی، رئیسعلی دلواری و دیگر قهرمانان این سرزمین در برابر متجاوزان ایستادند، امروز نیز فرزندان ایران اسلامی با تکیه بر توان بومی و قدرت بازدارندگی، امنیت این آبراه راهبردی را تأمین می‌کنند.

کنترل هوشمند تنگه هرمز، اشراف کامل بر تحرکات منطقه و نقش‌آفرینی تعیین‌کننده در معادلات امنیتی خلیج فارس، امتداد همان مسیر تاریخی مقاومت و اقتداری است که نسل‌های مختلف ایرانیان برای آن جانفشانی کرده‌اند؛ اقتداری که اجازه نداده و نخواهد داد بیگانگان سرنوشت این منطقه راهبردی را رقم بزنند.

منبع: فارس