بررسی تیمهای حاضر در جام جهانی ۲۰۲۶؛
پاراگوئه؛ تیمی که جنگیدن را بلد است
گرد و غبار، تهدیدی فراتر از طبیعت؛ سهم کرمان در بحران کمبارشی و خشکسالی
به گفته کارشناس مسئول بررسی آلودگی هوا و تغییر اقلیم محیط زیست استان کرمان توفانهای ماسه و گرد و غبار فقط یک رخداد طبیعی و گذرا نیستند؛ این پدیده اقلیمی امروز به یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی، بهداشتی و اقتصادی در مناطق خشک و نیمهخشک جهان تبدیل شده است.
باشگاه خبرنگاران- آذر عسکرپور - گرد و غبار که از دور شاید فقط چرخیدن بادها به نظر برسد، از نزدیک تبدیل به یک بحران واقعی میشود؛ بحرانی که دید را کم میکند، تنفس را دشوار میسازد و حتی به ریشههای تولید، مثل خاک و کشاورزی، آسیب میزند.
گفتوگو با مطهره قریشی، کارشناس مسئول بررسی آلودگی هوا و تغییر اقلیم محیط زیست استان کرمان، نشان میدهد این پدیده از یک طرف در مقیاس جهانی شکل میگیرد و از طرف دیگر در کرمان با منشأ محلی و بادهای منطقهای تشدید میشود.
مطهره قریشی توفانهای ماسه و گرد و غبار را پدیدههایی طبیعی، اما گسترده معرفی میکند که بهطور عمده در مناطق خشک و نیمهخشک رخ میدهند؛ مناطقی که خاکِ لخت و بدون پوشش، در برخی فصلها زیر بادهای شدید قرار میگیرد.
وی میگوید: در بررسیهای جهانی، منبع اصلی گرد و غبار در بیابانهای نواحی جنبحارهای و مناطق نیمهخشک و نیمهمرطوب قرار دارد و به کمربندی وسیع در نیمکره شمالی نسبت داده میشود؛ کمربندی که در مطالعات، کمربند غبار نام میگیرد.
به گفته قریشی، گرد و غبار تنها در حد کاهش دید افقی نمیماند؛ این رخداد بهداشت و سلامت، اراضی کشاورزی، زیرساختها و در نهایت منابع زیستی و اقتصادی را تحت تاثیر قرار میدهد. همچنین فرسایش بادی و اثرات آن در مقیاسهای محلی تا جهانی، پژوهشگران را وارد مطالعاتی مثل انتقال تابش جوی، شکلگیری هستههای ابرهای بارشی و حتی فرآیندهای بیوژئوشیمیایی کرده است.
این کارشناس محیط زیست توضیح میدهد: منظور از گرد و غبار، ذراتی با قطر کمتر از ۲ میکرون است؛ ذراتی که معمولاً در خاکهای ریزدانه و رسوبات مناسب شکل میگیرند.
وی سرچشمه این ذرات را در بستر خشک رودها، تالابها و دریاچههای خشکشده و همچنین فعالیتهای انسانی مثل معادن و جادههای خاکی عنوان میکند.
کانون اصلی؛ نقش منطقهای گرد و غبار در کشور
قریشی تاکید میکند:معضل گرد و غبار در ایران فقط به کانونهای داخلی محدود نیست و ناشی از فعالیت چهار کانون اصلی خارجی هم هست: دو کانون در عراق و دو کانون دیگر در عربستان و سوریه.
به گفته وی، منشأ گرد و غبار عربستان و سوریه عمدتاً بیابانها هستند، اما در عراق، تالابهای خشکشده بهویژه «هورالعظیم» به عنوان عامل مهم شناخته میشوند.
وی میگوید: تعداد روزهای گرد و غباری رابطه مستقیم با دما و رابطه معکوس با روزهای بارانی دارد؛ یعنی هرچه هوا گرمتر و بارندگی کمتر شود، زمینه برای بلند شدن ذرات فراهمتر است. از سوی دیگر، ارتباط مشخصی میان روزهای همراه با گرد و غبار و میزان وزش باد نیز دیده میشود.
کرمان؛ آماج گرد و خاکِ محلی و فرااستانی
قریشی درباره شرایط استان کرمان میگوید: کرمان با اقلیم بیابانی و نیمهبیابانی و تداوم خشکسالی، با وقوع پدیده گرد و غبار هم با منشأ محلی و هم فرااستانی روبروست.
به گفته وی، بادهای ۱۲۰ روزه سیستان، همجواری با کویر لوت و کویر مرکزی، گرد و غبار ناشی از کویر درانجیر یزد در شمال استان، کویر زنگی احمد در شرق و همچنین گرد و غبار برخاسته از بستر خشک تالاب جازموریان، از عوامل تشدیدکننده این مسئله در کرمان هستند.
این کارشناس در جمعبندی میگوید: گرد و غبار بر ابعاد مختلف زندگی انسانها اثر میگذارد و سلامت مردم را تهدید میکند. در حوزههای سلامت و بهداشت، کشاورزی، اقتصاد، مهاجرت و حتی مسائل اجتماعی، اثرگذاری این پدیده محسوس است؛ بنابراین مقابله با آن تنها یک اقدام محیط زیستی نیست، بلکه ضرورتی برای تابآوری جامعه به شمار میرود.
گرد و غبار، وقتی با خشکسالی و کمبارشی همراه میشود، از یک پدیده گذرا به یک تهدید جدی روزمره تبدیل میگردد.
بر اساس گفتههای مطهره قریشی، کرمان به دلیل شرایط اقلیمی خاص و وجود کانونهای داخلی و خارجی، بیش از پیش نیازمند نگاه علمی و مدیریت یکپارچه در حوزه منابع آب، پایش مستمر کیفیت هوا، احیای زیستبومهای آسیبدیده و همکاریهای منطقهای است؛ زیرا تنها با رویکرد هماهنگ میتوان مانع از گسترش پیامدهای بهداشتی و اقتصادی این بحران شد و آیندهای امنتر برای استان ساخت.
