زنگ خطر زیستمحیطی در قم؛ آلودگی و زبالهگردی رهاورد سطلهای بینظم
سالها برنامهریزی و فرهنگسازی برای نهادینهسازی زمانبندی صحیح بیرون گذاشتن زباله در قم، با ورود سطلهای زباله به سطح شهر نقش بر آب شد. اکنون معابر به محل رهاسازی موقت پسماند تبدیل شده و نظم رفتاری شهروندان که بر پایه زمانهای اعلامشده شکل گرفته بود، رنگ باخته است.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهره شعبانی - روزگاری نه چندان دور، مردم قم میدانستند زباله خود را چه ساعتی و چگونه بیرون بگذارند. برنامه جمعآوری منظم بود، شهروندان پایبند بودند و معابر شهری از زبالههای رها شده در امان بود. اما امروز، با ورود سطلهای زباله به سطح شهر، این نظم دیرینه بر هم خورده است. سطلهایی که قرار بود خدمات شهری را ارتقا دهند، عملاً بهانهای شدهاند برای رهاسازی بیوقفه زباله در هر ساعت از شبانهروز.
هر مخزن زباله، یک تشویق برای بینظمی
وجود مخازن زباله در سطح شهر، این پیام را به شهروندان منتقل کرده است که میتوانند در هر ساعتی که تمایل دارند، زباله خود را بیرون بگذارند. نتیجه آنچه؟ معابری که در ساعات غیرمرتبط با برنامه جمعآوری، مملو از کیسههای زباله میشود؛ منظرهای که نه تنها چهره شهر را زشت میکند، بلکه نظم رفتاری سالها را زیر سؤال میبرد.
هر لحظه زباله خود را می توانید بیرون بگذارید!
تجربههای بینالمللی نشان میدهد که در هیچ کشور توسعهیافته یا در حال توسعهای، زباله به سبک و سیاق فعلی ایران جمعآوری نمیشود. در جهان، مردم آموزش دیدهاند که ضمن تفکیک زباله از مبدأ، پسماند خود را در زمانهای خاص و مشخص بیرون از محل زندگی قرار دهند. در برخی کشورها، زباله هفتهای دو یا سه بار در ساعات معین جمعآوری میشود و زبالههای خشک با فاصله زمانی طولانیتر (۱۵ روز یا ماهی یک بار) به چرخه بازیافت منتقل میشود. اما در قم، گاهی سه بار در شبانهروز زباله جمعآوری میشود؛ روشی که نه تنها کارآمد نیست، بلکه به شهروندان القا میکند که میتوانند در هر لحظه زباله خود را بیرون بگذارند.
زبالهربایی، آلودگی و آسیب به محیط زیست
سطلهای زباله علاوه بر برهم زدن نظم شهری، پیامدهای زیستمحیطی جدی نیز به همراه دارند. این سطلها به محل امنی برای زبالهرباها تبدیل شدهاند؛ افرادی که با به کارگیری کودکان، به جستجوی زبالههای خشک میپردازند و سودجویی میکنند. این روند، علاوه بر آسیب به محیط زیست، پیامدهای اجتماعی نگرانکنندهای نیز دارد. زبالههای پراکنده در معابر، آلودگی بصری و بهداشتی ایجاد میکنند و حجم زیادی از پسماند، به جای مدیریت کنترلشده، در فضای عمومی پخش میشود.
ضرورت بازنگری در روشهای جمعآوری پسماند
کارشناسان معتقدند مدیریت شهری باید هرچه سریعتر در شیوههای جمعآوری پسماند بازنگری کند. بازگشت به سیاستهای زمانبندیشده و تقویت تفکیک از مبدأ، میتواند هم نظم شهری را افزایش دهد و هم اثرات منفی زیستمحیطی و بهداشتی را کاهش دهد. اجرای برنامههای اطلاعرسانی مناسب، طراحی مسیرهای اجرایی و تقویت فرهنگسازیهای گذشته، ضرورتی است که نباید از آن غافل شد.
شهروندان قمی نشان دادهاند که با فرهنگسازی صحیح، میتوانند پایبند نظم شهری باشند. اکنون نوبت مدیران شهری است که با بازنگری در روشها، اعتماد از دست رفته را بازگردانند و شهری پاکیزهتر و منظمتر بسازند.
