باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - جنگل‌های بلوط لرستان به عنوان یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های طبیعی کشور، نه تنها در اکوسیستم ایران بلکه در پایداری زیست‌محیطی منطقه زاگرس نقش حیاتی دارند. این جنگل‌ها همچون سپری سبز در برابر فرسایش خاک، گسترش بیابان، کاهش بارندگی و تغییر اقلیم عمل می‌کنند. 

اما در دهه‌های اخیر، تخریب این اکوسیستم به دلیل برخی فعالیت‌های انسانی از جمله تهیه‌ی زغال سنتی به بحرانی نگران‌کننده تبدیل شده است.

زغال‌سوزی؛ سنتی هزارساله یا تهدیدی مدرن؟ 

تهیه زغال از چوب در گذشته به عنوان فعالیتی کم‌خطر و محدود در چارچوب نیاز‌های خانوادگی شناخته می‌شد. اما با رشد جمعیت، فقر اقتصادی و تقاضای بالا برای زغال در بازار مصرفی به‌ویژه در رستوران‌ها و مصارف تفریحی این فعالیت از حد خرد و سنتی فراتر رفته و به معیشت آسیب‌زا برای محیط‌زیست تبدیل شده است.

امروزه فرآیند زغال‌گیری در جنگل‌های لرستان اغلب به‌صورت غیرقانونی و شبانه انجام می‌شود. در بسیاری از مناطق مانند شهرستان‌های کوهدشت، پلدختر، و الشتر، مشاهده شده که کوره‌های زیرزمینی یا نیمه‌پوشیده در دل جنگل‌ها دایر شده‌اند و در هر نوبت، ده‌ها درخت تنومند بلوط قربانی این چرخه می‌شوند.

حیوانات و گیاهان قربانی تهیه زغال

هر کوره‌ی زغال با سوزاندن مستقیم چوب، به‌طور متوسط ۲۰ تا ۳۰ درخت بلوط را از بین می‌برد. این درختان درختانی کندرشدند که گاه تا ۵۰ سال طول می‌کشد تا به اندازه‌ی مناسب برسند.

حیوانات بومی نظیر سنجاب ایرانی، گراز وحشی، کبک و گونه‌های کمیاب پرندگان درخت‌زی با تخریب جنگل‌ها پناهگاه خود را از دست می‌دهند.

ریشه‌های بلوط خاک را حفظ می‌کند. با قطع گسترده‌ی آنها، جریان آب باران به‌جای نفوذ در زمین، روان می‌شود و با خود خاک سطحی را می‌برد، به‌ویژه در مناطق شیب‌دار کوهستانی لرستان که خطر سیلاب‌های ناگهانی را افزایش می‌دهد.

فرآیند زغال‌سازی سنتی، حجم زیادی دی‌اکسیدکربن و دود غلیظ چوب نیم‌سوز وارد جو می‌کند، بدون اینکه کنترل یا فیلتراسیونی وجود داشته باشد.

 مشکل از کجاست؟ 

بسیاری از خانواده‌های روستایی اطراف جنگل‌ها معیشت پایداری ندارند. نبود فرصت شغلی، خشکسالی و دامداری کم‌بازده باعث شده که تهیه زغال به عنوان منبع درآمد اضطراری تبدیل شود. در واقع، مسأله بیش از آنکه زیست‌محیطی صرف باشد، اجتماعی و اقتصادی است. 

جنگل‌های بلوط لرستان میراث هزاران ساله‌ی ایران زمین‌اند. ادامه‌ی روند زغال‌گیری غیرقانونی نه تنها ریه‌های غرب کشور را نابود می‌کند بلکه حیات انسانی منطقه را نیز تهدید می‌سازد. حفظ این جنگل‌ها، صرفاً وظیفه‌ی نهاد‌های دولتی نیست، بلکه مسئولیتی ملی و اخلاقی برای همه‌ی ماست؛ زیرا زاگرس، نفسِ ایران است.