در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان مطرح شد؛
موشکهایی که شلیک نشدند؛ فرصتهای از دسترفته هنر
مدرس سینما گفت: هنر میتواند موشک باشد، اما باید درست کار کنیم.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ دل آرا ودودی - موضوع ارتباط سینما با جنگ، به دوران جنگ جهانی اول بازمیگردد. از آنجا که جنگها ارتباطی تنگاتنگ با مسئله هویت ملی دارند، همواره برای حکومتها اهمیت ویژهای داشته است. رهبر انقلاب نیز در دیدار با عوامل فیلم سینمایی «شیار ۱۴۳» به این موضوع اشاره کردند و فرمودند: «عدّهای با ورود سینما به مسائل دفاع مقدس علناً مخالفت میکنند! صد سال از شروع جنگ جهانی میگذرد، هنوز در آمریکا و خیلی جاهای دیگر فیلم میسازند!»
سعید مستغاثی، پژوهشگر و مدرس سینما، در گفتگویی به بررسی عملکرد سینمای غرب و ایران در قبال مقوله جنگ پرداخته است.
توانایی سینما در نشان دادن واقعیت جنگ
به باور مستغاثی، سینما بهتنهایی نمیتواند همه واقعیتهای جنگ را نشان دهد. تنها میتواند تصویری کوچک، به اندازهی قاب خود، از واقعیت را به مخاطب عرضه کند. این امر تنها در صورتی امکانپذیر است که سازنده متعهد به حقیقت باشد و بتواند حوادث بزرگ را بهدرستی منتقل کند.
وی معتقد است اگر چنین اتفاقی بیفتد، امری مبارک و ارزشمند خواهد بود. متأسفانه بسیاری از حقایق جنگ تاکنون از طریق سینما به نسل بعد منتقل نشدهاند. این انتقال میتواند از طریق مستند، فیلم داستانی یا حتی انیمیشن صورت بگیرد.
اثرگذاری شبکههای ماهوارهای و اجتماعی بر مخاطب
مستغاثی در تحلیل عملکرد شبکههای ماهوارهای و اجتماعی معاند میگوید: آنها کار خود را انجام میدهند و شاید تأثیرگذار باشند، اما بهنفع ما حرف نمیزنند.
وی تأکید میکند: مشکل از ماست، نه از آنها. موفقیت دشمن نشاندهندهی نقصی در ماست. باید در خودمان جستجو کنیم و غفلتهای خودمان را ببینیم. باید از بودجههایی که در اختیارمان قرار میگیرد، درست استفاده کنیم. طبیعی است که آنها دربارهی خودشان حرف بزنند. اما اگر دربارهی ما صحبت میکنند، به فرمایش حضرت امام (ره)، باید به خودمان شک کنیم و بپرسیم چرا اینقدر آسیبپذیر هستیم.
هنر به مثابه موشک عمل میکند
مستغاثی درباره نقش هنر در بازدارندگی میگوید: بله، قطعاً هنر میتواند اثرگذار باشد. متأسفانه از این ظرفیت بهخوبی استفاده نشده است.در موسیقی نمونههایی داریم که واقعاً تأثیرگذار بودهاند. مثل «سنفونی انتظامی» یا ترانههای آقای «چاوشی». اما این ظرفیت در حد و اندازهای که باید و در سطح وسیع، استفاده نشده است. ما پتانسیل این کار را داریم، اما تا الان استفاده نکردهایم. باید درست استفاده کنیم.
او گفت: در موضوعاتی تمرکز داشتیم که شاید اولویت نداشتند. در جنگ جهانی دوم، آیزنشتاین در شوروی سابق از سینما و هنر بهخوبی استفاده کرد و بسیار تأثیرگذار بود.هنر میتواند موشک باشد؛ اگر درست کار انجام بدهیم، همانقدر مفید و اثرگذار است.
مستغاثی درباره جایگاه هنر در شرایط فعلی میگوید: هنر یک جبهه اصلی است. در حد رزمندههای پای لانچر میتواند کمککننده باشد. آنها با رسانههایشان روی افکار عمومی تأثیر میگذارند و تمام شکستهای خود را با رسانه به پیروزی تبدیل میکنند.
وضعیت سینمای دفاع مقدس در ایران
مستغاثی درباره وضعیت سینمای دفاع مقدس توضیح میدهد: در سالهای پس از پایان جنگ تحمیلی، از سال ۱۳۶۷ تا اواسط دههی هفتاد، تقریباً هر سال بهطور متوسط ده فیلم در زمینهی دفاع مقدس ساخته میشد. این در حالی بود که تولیدات سینمای ایران سالیانه بهطور متوسط هفتاد تا هشتاد فیلم بود.
او ادامه داد: در جشنواره شانزدهم فیلم فجر در سال ۱۳۷۶، تعداد فیلمهای دفاع مقدس به ۱۲ فیلم رسید که بالاترین رقم بود. اما در سالهای بعد این روند نزولی شد. در هفدهمین جشنواره به ۴ فیلم، در هجدهمین به ۳ فیلم، در نوزدهم و بیستم به ۲ فیلم رسید و در نهایت در بیستویکمین جشنواره فیلم فجر در سال ۱۳۸۱، حتی یک فیلم دفاع مقدس هم بهنمایش درنیامد.
وی ادامه میدهد: وقتی از اواسط دههی هفتاد بخش مهمی از امور تولید به دست واسطههای بخش خصوصی افتاد و کسب گیشه مناسب در دستور کار قرار گرفت، سینمای اندیشمند و اصیل، از جمله ژانر دفاع مقدس، از میدان تولید سینمای ایران رخت بربست. در محاسبات چرتکهای، اساساً ژانری همچون دفاع مقدس با ویژگیهای خاص جبههها و روحیهی رزمندگان سپاه اسلام جایی نداشت. در قبال این جفای تاریخی، هیچیک از مسئولین سینمایی وقت واکنشی نشان ندادند!
تفاوت رویکرد غرب و ایران
مستغاثی با مقایسه رویکرد غرب و ایران میگوید: در حالی که غرب صد سال پس از جنگ جهانی اول همچنان فیلم جنگی میسازد و از قهرمانان جنگیاش تجلیل میکند، در ایران تنها ۱۴ سال پس از پایان جنگ تحمیلی، سینمای دفاع مقدس تعطیل شد. حمایت دولتهای غربی از سینمای جنگی کامل و گسترده است. در حالی که در ایران این حمایت کم و بیتوجه بوده است.
وی اظهار کرد: ایکاش سینماگران و مسئولین سینمای ما، نگاهی غیرمتعصبانه و بهدور از احساسات به این واقعیتهای تاریخی میانداختند و میدیدند که چگونه متولیان و هنرمندان سینمای غرب، نه تنها در تمام طول سالهای جنگ، خود را وقف مهمترین مسئله و اولویت جامعهشان کردند، بلکه تا صد سال بعد نیز دربارهی آنچه افتخارات خود و پدرانشان میخوانند، همچنان فیلمهای پرهزینه میسازند.
وی افزود: سینما و هنر میتوانند ابزارهای قدرتمندی برای انتقال حقایق و مقابله با جنگ روانی دشمن باشند. اما نیازمند برنامهریزی درست، استفاده بهینه از بودجه و تعهد هنرمندان به حقیقت هستیم. همانطور که مستغاثی تأکید میکند: ما پتانسیل این کار را داریم، اما تا الان استفاده نکردهایم. باید درست استفاده کنیم.
