باشگاه خبرنگاران جوان - مریم مریدی، استادیار مامایی و سلامت باروری دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: در هر جمعیت جنگ‌زده یا آواره، حدود چهار درصد از جمعیت در یک زمان مشخص باردار هستند.

 او تأکید کرد که از میان این زنان، نزدیک به پانزده درصد با عوارض مامایی جدی مواجه می‌شوند؛ عوارضی مانند لیبر متوقف یا طولانی، پره‌اکلامپسی و اکلامپسی، سپسیس، بارداری خارج از رحمی و عوارض ناشی از سقط.

 مریدی با اشاره به یافته‌های مطالعات می‌گوید که در آغاز هر بحران، بسیاری از زایمان‌ها در خارج از مراکز بهداشتی و بدون حضور پرسنل آموزش‌دیده انجام می‌شود.

او در ادامه افزود: پیش‌بینی دقیق عوارض زایمانی دشوار است؛ به همین دلیل سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند همه زایمان‌ها باید در مراکز درمانی مجهز و توسط مراقبین ماهر انجام شود. عدم دسترسی به خدمات اورژانسی مامایی هنوز از دلایل مهم مرگ مادران و بروز برخی عوارض قابل پیشگیری است.

 مریدی تأکید کرد: در جمعیت‌های بحران‌زده، باید به‌طور مشخص و شفاف به زنان باردار اعلام شود که خدمات رایگان زایمان و درمان عوارض در کدام مراکز ارائه می‌شود. اطلاع‌رسانی صحیح درباره زمان و مکان این خدمات حیاتی است و می‌تواند جان بسیاری از مادران را نجات دهد».

برای ارتقای سلامت مادران باردار و نوزادان در مناطق جنگی، دکتر مریدی اقدامات اولویت‌دار زیر را برمی‌شمارد:

دسترسی به مراقبت‌های اورژانسی مامایی و نوزادی:

_ مراکز بهداشتی: باید به طور شبانه‌روزی (۲۴ساعت/ ۷روز هفته) مجهز به پرسنل ماهر در مدیریت زایمان، وسایل مورد نیاز برای زایمان طبیعی و مراقبت‌های پایه اورژانسی مامایی باشند تا عوارض احتمالی را مدیریت کنند.

_ بیمارستان‌های ارجاعی: باید دارای کادر پزشکی ماهر و تجهیزات لازم برای ارائه مراقبت‌های جامع اورژانسی مامایی و نوزادی به صورت شبانه‌روزی باشند.

_ایجاد نظام ارجاع: برقراری یک سیستم کارآمد برای انتقال بیماران از جامعه به مراکز بهداشتی یا بیمارستان‌ها و همچنین بین این دو مرکز، امری ضروری است.

_توزیع کیت‌های زایمان تمیز: در شرایطی که دسترسی به مراکز درمانی مقدور نیست، باید کیت‌های زایمان تمیز در اختیار زنان باردار و مراقبین زایمان قرار گیرد تا زایمان در منزل به شیوه‌ای بهداشتی انجام شود.

وی توضیح داد که در مناطق درگیر بحران، زنانی که در ماه‌های آخر بارداری هستند ممکن است مجبور به زایمان خارج از مراکز درمانی شوند. بنابراین، بسته‌های زایمان تمیز باید در دسترس این زنان قرار گیرد و آموزش استفاده از آنها نیز ارائه شود. همچنین باید درباره اهمیت زایمان در مراکز درمانی و نحوه دسترسی به این مراکز اطلاع‌رسانی شود.

به گفته او، شناسایی نوجوانان باردار و ارجاع آنان به بیمارستان‌ها اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا این گروه آسیب‌پذیرتر هستند و نیاز به حمایت و خدمات هدفمند دارند.

به علاوه توصیه می شود جهت بهبود ارائه خدمات مراقبتی و حمایتی به این گروه، مشارکت مادران نوجوان جدید در شبکه های حمایتی همسالان پس از زایمان، تسهیل شود.

این بسته شامل وسایل بسیار ضروری است: یک شان پلاستیکی برای انجام زایمان، یک قطعه صابون برای شست‌وشوی دست‌ها، یک جفت دستکش، یک تیغ نو برای بریدن بند ناف، سه قطعه نخ یا دو کلامپ برای بستن بند ناف، دو پارچه نخی برای خشک کردن و گرم نگاه‌داشتن نوزاد و بروشورهای تصویری آموزشی.

 مریدی در ادامه تأکید کرد که زنان باردار در ماه‌های پایانی باید نزدیک‌ترین بیمارستان را شناسایی کنند و اطلاعات خدمات زایمانی، ساعات کاری و امکانات آمبولانس در سطح جامعه منتشر شود.

او افزود: در مراکز بهداشتی باید ماماهای ماهر همراه با تجهیزات و داروهای لازم حضور داشته باشند، زیرا حدود پانزده درصد زنان با عارضه تهدیدکننده حیات مواجه می‌شوند. بنابراین خدمات اورژانس مامایی و مراقبت نوزاد باید به‌صورت ۲۴ ساعته و هفت روز هفته فعال باشد. 

مریدی توضیح داد که دوسوم مرگ‌های نوزادی در ۲۸ روز اول تولد رخ می‌دهد و بسیاری از آنها قابل پیشگیری هستند. یکی از چالش‌ها این است که ۵ تا ۱۰ درصد نوزادان در لحظه تولد به‌طور خودبه‌خودی نفس نمی‌کشند و نیمی از آنها نیازمند احیا هستند.

منبع: دانشگاه علوم پزشکی تهران