قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ در شهرهای مختلف ایران تضادهای درونی جامعه ایران را عریان کرد و نشان داد که توسعه آمرانه و بدون توجه به زیرساختهای فرهنگی و اعتقادی، فرجامی جز تقابل نخواهد داشت.
روایت مرجعیت امام خمینی(ره)، حکایت برآمدن شخصیتی است که نه تنها در علوم نقلی و عقلی سرآمد بود، بلکه توانست قرائتی تازه از پیوند دین و سیاست را ارائه دهد که تا پیش از آن کمتر پرداخته شده بود.
در خرداد ۱۳۴۲، امام خمینی(ره) هشدار داده اگر حکومت در ماه محرم بر علیه روحانیت کاری کند، از حیفومیل بیتالمال و هزینههای سنگین مخارج ماهیانه ۵۰ هزارتومانی ولیعهد با مردم سخن خواهد گفت.