چرا بابالمندب برای تجارت و انرژی جهان حیاتی است؟
بابالمندب یکی از مهمترین گلوگاههای دریایی جهان است که مسیر حیاتی تجارت و انتقال انرژی میان آسیا و اروپا را به هم متصل میکند.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهرا نجفی - در هفتههای اخیر، یک نوار باریک آبی میان یمن و شاخ آفریقا به کانون جدیدی در تحولات منطقهای تبدیل شده است. تنگه بابالمندب یکی از مهمترین مسیرهای دریایی جهان است که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند.
اهمیت این آبراه پس از پیشروی جنبش انصارالله در امتداد سواحل یمن بار دیگر افزایش یافته و در کانون توجهات قرار گرفته است.
پس بابالمندب دقیقاً چیست و چرا اهمیت دارد؟
بابالمندب که نام عربی آن به معنای «دروازه اشکها» است، یمن را از جیبوتی و اریتره در شاخ آفریقا جدا میکند. این تنگه خلیج عدن و دریای عرب را به دریای سرخ متصل میکند. در انتهای شمالی دریای سرخ نیز کانال سوئز مصر قرار دارد که یکی از مهمترین مسیرهای میانبُر دریایی جهان میان آسیا و اروپا است.
به همین دلیل، بابالمندب دروازه جنوبی سوئز به شمار میرود. به عبارت دیگر، کشتیای که از طریق کانال سوئز میان آسیا و اروپا تردد میکند، ابتدا باید از بابالمندب عبور کند.
عرض این تنگه در باریکترین نقطه حدود ۲۹ کیلومتر است و تردد کشتیها در آن از طریق دو مسیر انجام میشود. جزیره پریم این گذرگاه را تقسیم میکند؛ یک مسیر میان این جزیره و سرزمین اصلی یمن قرار دارد و مسیر دیگر که عریضتر است، به سمت سواحل آفریقا امتداد مییابد. موقعیت این جزیره به هر طرفی که کنترل آن را در اختیار داشته باشد، امکان نظارت جدی بر کشتیهایی را میدهد که به دریای سرخ نزدیک میشوند یا از آن خارج میشوند.
جزایر حنیس هم که در امتداد سواحل غربی یمن قرار دارند، در نزدیکی مسیرهای مهم دریایی واقع شدهاند.
کنترل این مناطق، در کنار شهرهای المخا و ذباب، میتواند حضور نظامی انصارالله در اطراف مسیر کشتیرانی را به میزان قابل توجهی تقویت کند.
بابالمندب چه تأثیری بر تجارت جهانی دارد؟
بابالمندب تنها یک مسیر انتقال نفت نیست. این تنگه بخشی از یک کریدور دریایی گستردهتر است که کالاهای تولیدی، محصولات کشاورزی، غلات، کود، قطعات خودرو، تجهیزات الکترونیکی و سایر کالاها را میان بازارهای آسیا و اروپا جابهجا میکند.
پیش از دور اخیر اختلال در کشتیرانی دریای سرخ، بر اساس آمار کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد، کانال سوئز حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد از تجارت جهانی و حدود ۲۲ درصد از تجارت جهانی کانتینری از طریق دریا را در سال ۲۰۲۳ به خود اختصاص میداد. بابالمندب برای این مسیر حیاتی است. اگر کشتیها نتوانند با امنیت از جنوب وارد دریای سرخ شوند، بخش زیادی از ارزش تجاری کانال سوئز بهعنوان مسیر میانبُر میان آسیا و اروپا از بین میرود.
در این صورت، کشتیها باید از اطراف دماغه «امید نیک» در آفریقای جنوبی عبور کنند. به گفته اداره اطلاعات انرژی آمریکا، برای یک نفتکش که از دریای عرب به سمت اروپا حرکت میکند، این مسیر انحرافی میتواند حدود ۱۵ روز به سفر اضافه کند.
این سفر طولانیتر سوخت بیشتری مصرف میکند، کشتیها و خدمه آنها را برای مدت بیشتری درگیر میکند، تعداد کشتیهای در دسترس در سایر مسیرها را کاهش میدهد و هزینههای حملونقل و بیمه را افزایش میدهد. این هزینهها در نهایت میتوانند به قیمتهایی که تولیدکنندگان و مصرفکنندگان پرداخت میکنند، منتقل شده و آنها را افزایش دهد.
چرا بابالمندب در سال ۲۰۲۶ اهمیت بیشتری پیدا کرده است؟
تحولات اخیر یک لایه جدید به اهمیت این تنگه افزوده است: اختلال در تنگه هرمز. تنگه هرمز که میان ایران و عمان قرار دارد، مسیر اصلی خروج بخش قابل توجهی از نفت و گاز تولیدشده در خلیج فارس به شمار میرود. اما جنگ میان ایران و آمریکا باعث کاهش شدید تردد از این آبراه شده است.
دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد که جریان نفت از طریق تنگه هرمز از ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز در سهماهه چهارم سال ۲۰۲۵ به ۴.۹ میلیون بشکه در روز در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ کاهش یافته است.
عربستان در واکنش به این وضعیت، انتقال حجم بیشتری از نفت خام خود را از طریق خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کرد و به این ترتیب امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم کرد. در نتیجه، جریان نفت و فرآوردههای نفتی از طریق بابالمندب از ۵.۴ میلیون بشکه در روز در سهماهه پایانی سال ۲۰۲۵ به ۸.۱ میلیون بشکه در روز در سهماهه دوم سال جاری افزایش یافت.
این وضعیت مسیر دریای سرخ را به یک مسیر حیاتی برای کاهش فشار بر بازار انرژی تبدیل کرده است؛ بازاری که همین حالا هم با محدودیت صادرات از خلیج فارس مواجه است.
با این حال، موقعیت شهر ینبع در غرب عربستان باعث میشود مسیر انتقال نفت عربستان به اروپا و آسیا متفاوت باشد. نفت عربستان که مقصد آن اروپا است، میتواند بدون عبور از بابالمندب، از مسیر شمالی و از طریق کانال سوئز یا خط لوله سوئز ـ مدیترانه، موسوم به «سومد» منتقل شود. اما محمولههایی که از ینبع به سمت مشتریان اصلی عربستان در آسیا میروند، معمولاً از مسیر جنوبی و از طریق بابالمندب عبور میکنند. اگر این مسیر غیرقابل استفاده شود، این کشتیها مجبور خواهند بود از مسیر شمالی و از طریق سوئز حرکت کرده و سپس مسیر خود را در اطراف آفریقا ادامه دهند؛ سفری که بهمراتب طولانیتر و پرهزینهتر است.
منبع: آناتولی
