باشگاه خبرنگاران جوان - در تازه‌ترین تحول در درگیری‌های فزاینده میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در خلیج فارس، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که نیروی دریایی این نیرو یک شناور زیرسطحی بدون‌سرنشین آمریکایی را در نزدیکی ورودی تنگه هرمز شناسایی و به کنترل خود درآورده است؛ موضوعی که بدر کمال تعجب این‌بار آمریکایی‌ها آن را تکذیب نکردند.

 این ادعا در شرایطی مطرح می‌شود که تنگه هرمز طی ماه‌های اخیر به یکی از اصلی‌ترین کانون‌های رویارویی نظامی و امنیتی تهران و واشنگتن تبدیل شده و عبور و مرور کشتی‌های تجاری نیز به‌شدت تحت تأثیر این تنش‌ها قرار گرفته است.

سپاه در اطلاعیه خود این شناور را یکی از سامانه‌های پیشرفته و هوشمند بدون‌سرنشین آمریکا توصیف کرده و گفته است که عملیات شناسایی و به‌دست‌گرفتن آن در یک اقدام اطلاعاتی و عملیاتی انجام شده است. رسانه‌ها، با استناد به اطلاعات منتشرشده درباره این حادثه، شناور را Dive-LD ساخت شرکت آمریکایی Anduril Industries معرفی کردند.

Dive-LD چیست؟

Dive-LD یک وسیله نقلیه زیرسطحی خودمختار یا AUV است؛ یعنی برای انجام مأموریت‌های زیر آب به حضور مستقیم خدمه نیاز ندارد. این سامانه توسط شرکت فناوری دفاعی آمریکایی Anduril ساخته شده و برای عملیات طولانی‌مدت در محیط زیر آب طراحی شده است.

بر اساس مشخصات منتشرشده درباره این سامانه، Dive-LD حدود ۵.۸ متر طول دارد و وزن آن نزدیک به سه تُن است. این وسیله می‌تواند به‌صورت خودمختار برای چندین روز فعالیت کند و برای عملیات در عمق‌های بسیار زیاد طراحی شده است. گزارش‌های منتشرشده حداکثر عمق عملیاتی آن را حدود ۶ هزار متر عنوان می‌کنند. نخستین نمونه Dive-LD نیز در سال ۲۰۲۵ به نیروی دریایی آمریکا تحویل داده شد.

اهمیت این مشخصات در آن است که Dive-LD اساساً یک قایق معمولی یا یک پهپاد سطحی نیست. این سامانه برای حرکت در زیر آب ساخته شده و می‌تواند بدون حضور سرنشین، داده‌های محیطی و اطلاعات مربوط به وضعیت زیر آب را جمع‌آوری کند. چنین سامانه‌هایی در جنگ مدرن بخشی از روند گسترده‌تر حرکت نیرو‌های نظامی به سمت استفاده از تجهیزات خودکار و بدون‌سرنشین هستند.

چرا حضور چنین سامانه‌ای در تنگه هرمز مهم است؟

تنگه هرمز تنها یک مسیر دریایی باریک نیست؛ یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است، شاید هم مهم‌ترین آن. بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز کشور‌های حاشیه خلیج فارس از این مسیر عبور می‌کند. به همین دلیل، هرگونه افزایش تنش نظامی یا اطلاعاتی در این منطقه می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از مرز‌های ایران و آمریکا داشته باشد.

در روز‌های اخیر نیز رفت‌وآمد کشتی‌های حامل کالا در این آبراه کاهش محسوسی داشته است. بر اساس داده‌های منتشرشده توسط رویترز، میانگین عبور روزانه کشتی‌های حامل کالا از تنگه در یک دوره اخیر به حدود ۱۰ فروند رسیده؛ رقمی که پایین‌ترین سطح از ماه مه گزارش شده است.

در چنین محیطی، توانایی شناسایی و رصد فعالیت‌های زیرسطحی اهمیت زیادی پیدا می‌کند. برخلاف شناور‌های سطحی که معمولاً از فاصله دورتر قابل مشاهده‌اند، سامانه‌های زیرسطحی می‌توانند برای مدت طولانی در زیر آب حرکت کنند و اطلاعاتی درباره محیط دریایی جمع‌آوری کنند.

اهمیت شکار این کوسه آمریکایی توسط پاسداران اسلام، تنها به «تصاحب یک وسیله آمریکایی» محدود نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند نشانه‌ای از توانایی ایران در شناسایی و رهگیری سامانه‌های خودکار زیرسطحی در محدوده‌ای بسیار حساس باشد.

اهمیت اطلاعاتی و فناوری

یادمان باشد مهم‌ترین ارزش چنین رویدادی برای جمهوری اسلامی ایران می‌تواند در حوزه اطلاعات و فناوری باشد.

یک سامانه بدون‌سرنشین پیشرفته، حتی در صورتی که اطلاعات محرمانه طبقه‌بندی‌شده در اختیار نداشته باشد، می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره فناوری‌های مورد استفاده در عملیات دریایی ارائه کند. نیرویی که یک سامانه خارجی را در اختیار می‌گیرد، می‌تواند از نظر فنی آن را بررسی کند و درباره طراحی، حس‌گرها، شیوه حرکت، ارتباطات و معماری کلی آن شناخت بیشتری به دست آورد.

از منظر آمریکا چنین حادثه‌ای قطعا می‌تواند هم اهمیت داشته باشد هم تلخ باشد، زیرا نیروی دریایی این کشور در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی روی سامانه‌های بدون‌سرنشین انجام داده است. هدف این برنامه‌ها افزایش توان شناسایی، مراقبت و جمع‌آوری اطلاعات بدون آن است که برای هر مأموریت نیروی انسانی در معرض خطر قرار گیرد.

در واقع، استفاده از شناور‌های خودکار بخشی از آینده جنگ دریایی محسوب می‌شود. اگر یک سامانه پیشرفته بدون‌سرنشین در منطقه‌ای مانند تنگه هرمز شناسایی و توقیف شود، این پرسش مطرح می‌شود که تا چه اندازه می‌توان چنین سامانه‌هایی را در محیط‌های مورد مناقشه بدون خطر از دست رفتن آنها به کار گرفت.

این موضوع برای آمریکا از منظر عملیاتی نیز مهم است، زیرا تنگه هرمز محیطی بسیار پیچیده برای فعالیت‌های دریایی است؛ منطقه‌ای با ترافیک سنگین تجاری، آبراه‌های محدود و حضور هم‌زمان نیرو‌های نظامی چند کشور.

مأموریت‌های چنین سامانه‌ای تنها به شناسایی محدود نمی‌شود. پایش زیرسطحی، نقشه‌برداری از بستر دریا، کشف مین، بررسی کابل‌ها و خطوط لوله و عملیات ضدزیردریایی از جمله کاربرد‌هایی هستند که برای این نسل از وسایل زیرسطحی خودکار مطرح شده‌اند.

چرا این اتفاق برای جمهوری اسلامی ایران مهم است؟

برای تهران، مهم‌ترین پیام احتمالی این رویداد نمایش توان کنترل و آگاهی اطلاعاتی در اطراف تنگه هرمز است.

جمهوری اسلامی ایران در روز‌های اخیر بار‌ها بر توانایی خود برای کنترل تردد در این آبراه تأکید کرده است. نیروی دریایی سپاه پاسداران حتی در اواخر ماه اوت اعلام کرد که «کنترل کامل» تنگه هرمز را در اختیار دارد؛ ادعایی که در چارچوب رویارویی گسترده‌تر با آمریکا مطرح شد.

توقیف یک سامانه زیرسطحی آمریکایی می‌تواند به تقویت همین پیام کمک کند: این که فعالیت‌های اطلاعاتی و شناسایی آمریکا در مجاورت سواحل ایران بدون خطر نیست و تهران تلاش می‌کند فعالیت‌های دریایی خارجی را زیر نظر داشته باشد.

از سوی دیگر، چنین رویدادی برای ایران ارزش بازدارندگی نیز دارد. در شرایطی که آمریکا از برتری فناوری و توان اطلاعاتی خود در منطقه برخوردار است، به‌دست‌آوردن یک سامانه پیشرفته آمریکایی می‌تواند از نگاه تهران نشانه‌ای از آن باشد که برتری فناوری آمریکا لزوماً به معنای مصونیت تجهیزات این کشور نیست.

اما یک نکته مهم: ادعا هنوز نیازمند تأیید مستقل است

پس از کش و قوس‌های فراوان و انتشار تصاویر شکار این زیرسطحی بالاخره خبر توقیف یک Dive-LD آمریکایی در تنگه هرمز تأیید شد، این رویداد را می‌توان یکی از مهم‌ترین نمونه‌های رویارویی ایران و آمریکا در حوزه سامانه‌های بدون‌سرنشین دانست. اهمیت آن نه فقط در ارزش خود شناور، بلکه در اطلاعاتی است که ممکن است از یک سامانه زیرسطحی خودمختار به دست آید.

برای جمهوری اسلامی ایران، این حادثه می‌تواند سه پیام اصلی داشته باشد: تقویت تصویر توان اطلاعاتی و دریایی، افزایش قدرت بازدارندگی در اطراف تنگه هرمز و ایجاد دسترسی احتمالی به یک نمونه از فناوری پیشرفته زیرسطحی آمریکا.در نهایت، خودِ انتخاب تنگه هرمز برای چنین مأموریتی نیز اهمیت نمادین دارد: منطقه‌ای که در آن رقابت بر سر اطلاعات، کنترل دریایی و فناوری‌های بدون‌سرنشین به بخشی از رقابت بزرگ‌تر ایران و آمریکا تبدیل شده است.