باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش  - استاندار لرستان با اشاره به اهمیت مدیریت منابع آب در بخش کشاورزی، توسعه زیرساخت‌های نوین آبیاری را یکی از الزامات اساسی برای افزایش بهره‌وری و استفاده هدفمند از منابع محدود آبی دانست.

وی در همین راستا از پروژه آبیاری تحت فشار خرسدر در پایین‌دست سد ایوشان به عنوان یکی از طرح‌های مهم حوزه مدیریت آب استان یاد کرد و گفت این پروژه با اعتباری بالغ بر ۷۲ میلیارد تومان در حال تکمیل است.

به گفته استاندار لرستان، اجرای طرح‌های نوین آبیاری می‌تواند ضمن کاهش هدررفت منابع آب، زمینه استفاده بهینه‌تر از ظرفیت‌های کشاورزی استان را فراهم کند و در نهایت به افزایش تولید و بهره‌وری در این بخش منجر شود.

اهمیت این پروژه زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بخش کشاورزی یکی از اصلی‌ترین مصرف‌کنندگان منابع آب به شمار می‌رود و کوچک‌ترین تغییر در شیوه مصرف آب می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر پایداری تولید داشته باشد.

تغییر مسیر از «مصرف بیشتر» به «بهره‌وری بیشتر»

رویکرد جدید در مدیریت منابع آب دیگر بر افزایش صرف منابع استوار نیست؛ بلکه هدف اصلی، استفاده حداکثری از منابع موجود و کاهش تلفات است. در چنین شرایطی، توسعه سامانه‌های آبیاری تحت فشار می‌تواند یکی از ابزارهای مؤثر برای اصلاح الگوی مصرف آب در مزارع باشد.

پروژه خرسدر نیز از همین منظر اهمیت پیدا می‌کند. اجرای این طرح در پایین‌دست سد ایوشان می‌تواند به ایجاد زیرساخت مناسب برای توزیع و مصرف هدفمند آب در اراضی کشاورزی کمک کند و زمینه را برای افزایش بهره‌وری منابع آبی فراهم آورد.

با این حال، کارشناسان حوزه آب معتقدند موفقیت طرح‌های نوین آبیاری صرفاً به اجرای شبکه و تجهیزات وابسته نیست. نگهداری مناسب، آموزش کشاورزان، مدیریت صحیح زمان و میزان آبیاری و همچنین توجه به الگوی کشت، عواملی هستند که می‌توانند میزان موفقیت واقعی چنین طرح‌هایی را تعیین کنند.

 خرسدر؛ یک پروژه عمرانی یا آغاز یک تغییر در کشاورزی؟

وقتی از پروژه‌ای با اعتبار ۷۲ میلیارد تومان سخن گفته می‌شود، نباید صرفاً رقم اعتبار و پیشرفت فیزیکی آن مورد توجه قرار گیرد. پرسش مهم‌تر این است که این سرمایه‌گذاری در نهایت چه میزان صرفه‌جویی آب، افزایش تولید و ارزش اقتصادی برای استان ایجاد خواهد کرد.

واقعیت این است که لرستان برای توسعه کشاورزی خود با یک دوگانگی مهم روبه‌روست؛ از یک سو ظرفیت‌های قابل توجهی برای تولید محصولات کشاورزی دارد و از سوی دیگر، محدودیت منابع آب و تغییرات اقلیمی، ادامه روش‌های پرمصرف سنتی را با چالش مواجه کرده است.

در چنین شرایطی، توسعه آبیاری نوین باید بخشی از یک پازل بزرگ‌تر مدیریت آب باشد، نه یک اقدام منفرد.

اگر آب ذخیره‌شده در سدها با شبکه‌های مدرن به مزرعه منتقل شود اما الگوی کشت همچنان متناسب با ظرفیت منابع آبی نباشد، بخشی از اهداف پروژه محقق نخواهد شد. به همین دلیل، اجرای سامانه‌های آبیاری تحت فشار باید همزمان با اصلاح الگوی کشت، آموزش بهره‌برداران و نظارت بر میزان برداشت آب دنبال شود.

از سوی دیگر، یک نکته مهم نباید فراموش شود: صرفه‌جویی آب به معنای امکان مصرف بیشتر آب نیست. اگر آب صرفه‌جویی‌شده دوباره به توسعه سطح زیرکشت یا افزایش برداشت اختصاص پیدا کند، ممکن است دستاورد زیست‌محیطی و آبی پروژه کاهش یابد. بنابراین، صرفه‌جویی باید به معنای واقعی در مدیریت منابع آب تثبیت شود.

از این منظر، پروژه خرسدر می‌تواند یک فرصت مهم برای لرستان باشد؛ فرصتی که اگر با مدیریت یکپارچه منابع آب، حمایت از کشاورزان و سیاست‌گذاری دقیق همراه شود، می‌تواند فراتر از یک پروژه عمرانی، به الگویی برای حرکت کشاورزی استان از کشاورزی آب‌محور به کشاورزی بهره‌ور تبدیل شود.

سه مطالبه مهم برای موفقیت پروژه

سرعت در تکمیل پروژه مهم است، اما کیفیت اجرا و استاندارد بودن تجهیزات اهمیت بیشتری دارد.

بهره‌بردار باید آموزش ببیند که چگونه از سامانه استفاده کند؛ در غیر این صورت، بخشی از ظرفیت فناوری بلااستفاده می‌ماند.

آبیاری تحت فشار زمانی بیشترین اثرگذاری را دارد که در کنار انتخاب محصولات متناسب با منابع آب و شرایط اقلیمی منطقه قرار گیرد.

در نهایت، سخنان استاندار لرستان درباره پروژه خرسدر را می‌توان نشانه‌ای از اهمیت روزافزون مدیریت مصرف آب در برنامه‌های توسعه کشاورزی استان دانست. اکنون انتظار می‌رود تکمیل این پروژه با برنامه‌ای روشن برای بهره‌برداری، آموزش کشاورزان و سنجش میزان واقعی صرفه‌جویی آب همراه شود؛ چرا که ارزش واقعی یک پروژه آبی، نه در میزان اعتبار هزینه‌شده، بلکه در آبی است که حفظ می‌شود و تولیدی است که با همان میزان آب افزایش می‌یابد.